Từ vị thế quốc tế đến nguồn lực phát triển quốc gia
Từ ngày 20 - 25/9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tham dự Phiên thảo luận chung cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 81, tiến hành các hoạt động song phương tại Hoa Kỳ và thăm cấp Nhà nước tới Canada. Chuyến công tác diễn ra vào thời điểm Việt Nam bước vào một giai đoạn phát triển mới, khi yêu cầu của đối ngoại không chỉ là mở rộng quan hệ, nâng cao vị thế, mà ngày càng rõ hơn ở khả năng chuyển hóa uy tín, niềm tin và mạng lưới quốc tế thành công nghệ, thị trường, vốn, tri thức và những năng lực phát triển cụ thể cho đất nước.
Từ một Việt Nam tham gia đến một Việt Nam đóng góp và kiến tạo
Có những chuyến công tác đối ngoại cho thấy một cách định vị mới của đất nước trong thế giới. Chuyến công tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Liên Hợp Quốc, Hoa Kỳ và Canada có thể được nhìn từ tầng ý nghĩa này.
Đây là chuyến công tác đầu tiên của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Liên Hợp Quốc, Hoa Kỳ và Canada sau Đại hội XIV của Đảng và cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI, đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031. Trong một thế giới đang chuyển động rất nhanh, với cạnh tranh chiến lược, xung đột, biến đổi khí hậu, trí tuệ nhân tạo, an ninh năng lượng và sự phân mảnh của các chuỗi cung ứng, chuyến công tác là dịp để Việt Nam truyền tải ở cấp cao nhất thông điệp về một đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với tầm nhìn, quyết tâm và khát vọng vươn lên mạnh mẽ.
Điều đáng chú ý nằm ở sự thay đổi vị thế của Việt Nam trong hệ thống đa phương. Gần nửa thế kỷ kể từ khi gia nhập Liên Hợp Quốc năm 1977, Việt Nam đã đi một chặng đường dài từ một đất nước cần sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế trở thành một thành viên chủ động tham gia gìn giữ hòa bình, thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững, ứng phó biến đổi khí hậu và đóng góp ngày càng thực chất vào những vấn đề chung. Điều phối viên thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam Pauline Tamesis gần đây cũng nhấn mạnh sự chuyển dịch từ vị thế thụ hưởng hợp tác quốc tế sang đối tác đóng góp vào các giải pháp toàn cầu.
Sự chuyển dịch ấy rất quan trọng. Vị thế quốc tế của một quốc gia không chỉ được đo bằng số lượng quan hệ ngoại giao, số diễn đàn tham gia hay số khuôn khổ hợp tác đã thiết lập. Vị thế có ý nghĩa khi tiếng nói của quốc gia được lắng nghe, sáng kiến được tôn trọng, kinh nghiệm phát triển có thể đóng góp cho những vấn đề chung và, từ đó, đất nước có thêm khả năng bảo vệ lợi ích chính đáng của mình trong một môi trường quốc tế nhiều biến động.
Với Việt Nam, chủ nghĩa đa phương và Liên Hợp Quốc còn là một không gian để khẳng định một cách nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa và hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng. Nhưng trong giai đoạn mới, ý nghĩa của đa phương còn nằm ở khả năng kết nối những ưu tiên phát triển trong nước với các nguồn tri thức, tiêu chuẩn, tài chính và mạng lưới quốc tế. Khi chúng ta bàn về chuyển đổi xanh, quản trị AI, y tế toàn cầu, phát triển nguồn nhân lực hay thích ứng khí hậu, nhiều giải pháp không thể được tạo ra trong biên giới của một quốc gia.
Bởi vậy, từ diễn đàn Liên Hợp Quốc, điều Việt Nam cần là một không gian hành động rộng hơn. Đó là khả năng tham gia vào quá trình định hình luật chơi, đưa những sáng kiến phù hợp với lợi ích của các nước đang phát triển, đồng thời tiếp cận sớm hơn với những chuẩn mực, công nghệ và nguồn lực đang định hình tương lai thế giới. Nói cách khác, vị thế quốc tế phải từng bước trở thành năng lực quốc gia.
Biến tin cậy chính trị thành công nghệ, thị trường và năng lực sản xuất
Nếu Liên Hợp Quốc là không gian để Việt Nam phát huy vai trò trong quản trị toàn cầu, thì các hoạt động song phương tại Hoa Kỳ lại đặt ra một bài toán rất thực tế: làm thế nào chuyển sự tin cậy chính trị thành lợi ích phát triển cụ thể.
Quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ đã đi qua một hành trình đặc biệt, từ quá khứ chiến tranh đến bình thường hóa, từ Đối tác Toàn diện đến Đối tác Chiến lược Toàn diện. Nền tảng kinh tế của quan hệ hiện nay rất lớn. Theo số liệu được Chính phủ công bố, 8 tháng đầu năm 2026, thương mại song phương đạt khoảng 137,42 tỷ USD, tăng 23,4% so với cùng kỳ năm trước; Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Những con số ấy vừa cho thấy sức nặng của quan hệ, vừa cho thấy mức độ phụ thuộc lẫn nhau ngày càng cao.
Nhưng một quan hệ kinh tế lớn không đương nhiên là một quan hệ phát triển có chiều sâu. Câu hỏi quan trọng hơn là Việt Nam đứng ở đâu trong chuỗi giá trị. Chúng ta xuất khẩu nhiều hơn, nhưng hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng trong nước tăng đến đâu? Chúng ta thu hút các tập đoàn công nghệ, nhưng doanh nghiệp Việt Nam có tham gia được vào những khâu có giá trị cao hơn hay không? Chúng ta mua công nghệ, nhưng có từng bước làm chủ được công nghệ hay vẫn chỉ là người sử dụng?
Những câu hỏi đó càng đáng chú ý khi hợp tác Việt Nam - Hoa Kỳ đang mở rộng sang bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng, hàng không, tài chính và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Reuters cho biết các doanh nghiệp hai nước đang chuẩn bị một số lượng lớn thỏa thuận có thể được công bố trong dịp hoạt động tại New York, liên quan đến năng lượng, công nghệ, hàng không và tài chính, cho thấy hướng dịch chuyển của quan hệ: từ thương mại hàng hóa sang công nghệ, hạ tầng và những năng lực có tính nền tảng.
Đối với lĩnh vực văn hóa, logic này cũng hoàn toàn phù hợp. Hoa Kỳ là nơi tập trung nhiều nền tảng công nghệ, tập đoàn truyền thông và doanh nghiệp sáng tạo có ảnh hưởng toàn cầu. Nếu biết tận dụng quan hệ đối tác, Việt Nam không chỉ có cơ hội đưa sản phẩm văn hóa đến với công chúng quốc tế, mà còn có thể học hỏi công nghệ phân phối, mô hình quản trị IP, dữ liệu khán giả, kinh tế sáng tạo và các cơ chế bảo vệ bản quyền. Một bộ phim Việt Nam được phát hành toàn cầu, một sản phẩm âm nhạc đi qua nền tảng số, một trò chơi mang chất liệu văn hóa Việt Nam chinh phục thị trường quốc tế - đó chính là những hình thức rất cụ thể của việc chuyển sức mạnh mềm thành nguồn lực phát triển.
Điều quan trọng là không để quan hệ quốc tế dừng lại ở sự hiện diện hay thiện cảm. Thiện cảm phải trở thành niềm tin; niềm tin phải trở thành hợp tác; hợp tác phải tạo ra công nghệ, thị trường, việc làm, năng lực sản xuất và những sản phẩm mới. Đó cũng là cách để một quan hệ đối tác thực sự đi vào chiều sâu.
Mở thêm không gian phát triển - thước đo mới của đối ngoại trong kỷ nguyên mới
Điểm đến Canada của chuyến công tác tiếp tục mở ra một lớp ý nghĩa khác. Việt Nam và Canada đã có quan hệ Đối tác toàn diện và cùng là thành viên Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Hai nền kinh tế có nhiều điểm bổ trợ: Canada có thế mạnh về năng lượng sạch, năng lượng hạt nhân, khoáng sản, nông nghiệp công nghệ cao, tài chính, giáo dục và nghiên cứu; Việt Nam có một thị trường năng động, vị trí quan trọng trong ASEAN, nhu cầu lớn về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cấp nền công nghiệp.
Theo Bộ Ngoại giao, trong các tiếp xúc gần đây, hai bên đã xác định nhiều lĩnh vực có khả năng tạo bước tiến mới như thương mại, đầu tư, năng lượng, khoa học - công nghệ, công nghệ tài chính, đổi mới sáng tạo, R&D và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Năm 2026, Việt Nam đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Ủy ban CPTPP, càng tạo thêm điều kiện để hai nước không chỉ thúc đẩy quan hệ song phương mà còn cùng đóng góp vào một khuôn khổ thương mại mở, minh bạch và dựa trên luật lệ quốc tế.
Canada vì thế có thể không phải là thị trường lớn nhất trong quan hệ kinh tế đối ngoại của Việt Nam, nhưng lại là một đối tác có giá trị chiến lược trong việc đa dạng hóa thị trường, nguồn cung công nghệ, năng lượng và tri thức.
Đây cũng chính là điểm cho thấy đối ngoại trong kỷ nguyên mới cần được nhìn bằng một thước đo khác. Nếu trước đây, thành công thường được phản ánh qua việc thiết lập quan hệ, nâng cấp khuôn khổ hay ký kết văn kiện, thì ngày nay cần tiến thêm một bước: mỗi chuyến thăm cấp cao tạo ra năng lực mới nào cho đất nước? Một thỏa thuận về bán dẫn có giúp Việt Nam có thêm đội ngũ thiết kế chip không? Một khuôn khổ hợp tác AI có giúp hình thành dữ liệu, doanh nghiệp và sản phẩm Việt Nam không? Một chương trình giáo dục có hình thành những phòng thí nghiệm và nhóm nghiên cứu mạnh trong nước không? Một thỏa thuận văn hóa có giúp IP Việt Nam đi xa hơn và cộng đồng sáng tạo có thêm thị trường không?
Đây là cách hiểu thực chất nhất về cụm từ mà Bộ Ngoại giao sử dụng khi nói về chuyến công tác lần này: tranh thủ tốt các điều kiện, nguồn lực để “mở ra không gian, dư địa phát triển cho đất nước”. Không gian phát triển không chỉ là địa lý. Nó còn là thị trường mới, công nghệ mới, tri thức mới, nguồn vốn mới, mạng lưới mới và cả những chuẩn mực quản trị mới mà Việt Nam có thể tiếp nhận, làm chủ và sáng tạo thêm.
Một quốc gia có vị thế tốt hơn sẽ có thêm cơ hội. Nhưng cơ hội chỉ trở thành nguồn lực khi có năng lực hấp thụ. Đây có lẽ cũng là bài toán quan trọng nhất của Việt Nam hiện nay. Chúng ta đã có một mạng lưới đối tác quốc tế rộng, nhiều hiệp định thương mại tự do, vị trí ngày càng rõ trong các cơ chế đa phương. Phần việc tiếp theo là nâng năng lực trong nước để biến những lợi thế ấy thành năng suất, công nghệ, doanh nghiệp mạnh, nhân lực chất lượng cao và chất lượng sống tốt hơn cho người dân.
Bởi vậy, chuyến công tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Liên Hợp Quốc, Hoa Kỳ và Canada có thể được nhìn không chỉ bằng những cuộc gặp và văn kiện sẽ được ký kết. Giá trị sâu hơn nằm ở câu hỏi: sau chuyến đi, Việt Nam có thêm những nguồn lực và năng lực phát triển nào?
Trong kỷ nguyên mới, ngoại giao không chỉ giúp đất nước có thêm bạn, thêm đối tác và thêm uy tín. Ngoại giao còn phải giúp mở rộng không gian phát triển của quốc gia. Khi vị thế quốc tế được chuyển hóa thành công nghệ, tri thức, vốn, thị trường, sức mạnh mềm và cơ hội cho người dân thì vị thế ấy mới thực sự trở thành một phần của sức mạnh quốc gia.