Chính sách bảo vệ người khuyết tật trên thế giớiĐức yêu cầu doanh nghiệp dành vị trí việc làm cho người khuyết tật
Ở Đức, người khuyết tật không chỉ được bảo vệ bằng các chính sách trợ cấp. Họ có một vị trí khá rõ trong chính sách việc làm, từ quy định doanh nghiệp phải dành một phần vị trí cho lao động khuyết tật, đến các khoản hỗ trợ để điều chỉnh nơi làm việc và cơ chế bảo vệ đặc biệt khi bị sa thải…
Trung tâm của hệ thống này là Quyển IX của Bộ luật Xã hội Đức (SGB IX), đạo luật quy định về phục hồi chức năng và sự tham gia của người khuyết tật. Điểm đáng chú ý của luật là trách nhiệm không chỉ đặt lên Nhà nước mà được chia sẻ với người sử dụng lao động. Doanh nghiệp có nghĩa vụ tuyển dụng, tạo điều kiện làm việc và trong một số trường hợp phải chịu khoản đóng góp nếu không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của mình.
Hạn ngạch 5% vị trí việc làm
Theo SGB IX, những doanh nghiệp có trung bình ít nhất 20 vị trí việc làm phải dành 5% số vị trí cho người khuyết tật nặng hoặc những người được pháp luật công nhận tương đương. Quy định này áp dụng trong phạm vi luật định đối với cả khu vực công và tư nhân. Con số 5% là một trong những điểm dễ nhận biết nhất của chính sách việc làm đối với người khuyết tật ở Đức. Nhưng trên thực tế, không phải doanh nghiệp nào cũng đạt được tỷ lệ này. Với những doanh nghiệp không hoàn thành quota, pháp luật đặt ra Ausgleichsabgabe, khoản đóng góp bù nhằm tạo động lực để doanh nghiệp tuyển dụng người khuyết tật, đồng thời tạo nguồn kinh phí cho các chương trình hỗ trợ việc làm.
Mức đóng hiện nay đã cao hơn đáng kể so với những con số thường được dẫn trong các tài liệu cũ. Theo Cơ quan Việc làm Liên bang Đức, tùy tỷ lệ thực hiện quota, doanh nghiệp có thể phải đóng 155, 275 hoặc 405 euro mỗi tháng cho mỗi vị trí còn thiếu. Trường hợp doanh nghiệp thuộc diện phải tuyển dụng nhưng không có bất kỳ người khuyết tật nào được tính vào quota, mức đóng lên tới 815 euro mỗi tháng cho mỗi vị trí bắt buộc chưa được bố trí.
Bộ Lao động và xã hội Liên bang Đức (BMAS) xác định việc bổ sung mức đóng đặc biệt cao đối với những doanh nghiệp không tuyển người khuyết tật nặng là một trong những biện pháp của cải cách.
Doanh nghiệp cũng phải báo cáo tình hình thực hiện nghĩa vụ với Cơ quan Việc làm Liên bang Đức. Qua đó, cơ quan chức năng có thể xác định doanh nghiệp đã thực hiện quota đến đâu và khoản đóng góp phải nộp nếu có.
Khuyến khích sự tham gia bình đẳng
Hạn ngạch chỉ là bước đầu. Một người khuyết tật được nhận vào làm nhưng không thể tiếp tục công việc vì nơi làm việc không phù hợp thì mục tiêu hòa nhập vẫn chưa đạt được. Vì vậy, SGB IX đặt ra những yêu cầu rộng hơn đối với người sử dụng lao động. Theo Điều 164, doanh nghiệp phải thực hiện các biện pháp cần thiết để người khuyết tật có thể sử dụng năng lực nghề nghiệp và tham gia bình đẳng vào đời sống lao động. Tùy từng trường hợp, đó có thể là điều chỉnh nơi làm việc, môi trường làm việc, cách tổ chức công việc hoặc cung cấp những hỗ trợ cần thiết khác.
Người khuyết tật nặng cũng có một số quyền riêng. Người được xác định là schwerbehindert (khuyết tật nặng), thông thường khi mức độ khuyết tật (GdB) từ 50 trở lên, được hưởng thêm ngày nghỉ phép. Trong khi đó, người có GdB từ 30 đến dưới 50 có thể được công nhận là tương đương với người khuyết tật nặng nếu đáp ứng các điều kiện luật định, chẳng hạn tình trạng khuyết tật gây khó khăn đáng kể cho việc tìm hoặc duy trì việc làm.
Một trong những cơ chế bảo vệ đáng chú ý nhất là quy định về sa thải. Trong những trường hợp thuộc phạm vi bảo vệ của SGB IX, người sử dụng lao động phải làm việc với Cơ quan chuyên trách hỗ trợ hòa nhập việc làm cho người khuyết tật trước khi chấm dứt hợp đồng của người lao động khuyết tật nặng. Quy định này nhằm bảo đảm việc mất việc không xảy ra mà không xem xét các hoàn cảnh và khả năng hỗ trợ người lao động.
Tuy nhiên, đây không phải là một sự bảo đảm tuyệt đối về việc làm. Cơ chế bảo vệ đặc biệt không áp dụng trong sáu tháng đầu của quan hệ lao động và pháp luật cũng quy định một số trường hợp ngoại lệ.
Cùng với đó, Đức có cơ chế can thiệp sớm khi người lao động đứng trước nguy cơ mất việc. Thay vì chờ đến khi hợp đồng chấm dứt, người sử dụng lao động và các cơ quan hỗ trợ có thể tìm biện pháp điều chỉnh công việc hoặc hỗ trợ người lao động tiếp tục làm việc.
Trong quá trình này, Cơ quan Việc làm Liên bang Đức và Cơ quan chuyên trách hỗ trợ hòa nhập việc làm cho người khuyết tật giữ vai trò quan trọng. Họ có thể hỗ trợ người lao động tìm việc, tư vấn cho doanh nghiệp, hỗ trợ điều chỉnh nơi làm việc và cung cấp các biện pháp tài chính phù hợp.
Cách Đức thiết kế chính sách cho thấy, nước này không xem việc làm của người khuyết tật đơn thuần là vấn đề trợ cấp. Mục tiêu lớn hơn là giúp họ có việc làm ổn định, tạo thu nhập và từng bước tự bảo đảm cuộc sống bằng chính sức lao động của mình, thay vì phải phụ thuộc lâu dài vào các khoản hỗ trợ xã hội.