Kết nối đào tạo với thực tiễn, bảo đảm cung ứng nhân lực ngành mũi nhọn

Chất lượng đào tạo còn thấp so với kỳ vọng

Theo Báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, thời gian qua, quy mô đào tạo các ngành chiến lược liên tục được mở rộng. Công tác phát triển nhân lực đang tập trung vào các ngành STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học), khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược.

Tuy nhiên, quy mô đào tạo nhân lực chất lượng cao, nhất là ở trình độ sau đại học còn thấp so với yêu cầu phát triển; năng lực đào tạo giữa các cơ sở giáo dục đại học còn chênh lệch; nguồn lực đầu tư cho đội ngũ, phòng thí nghiệm, nghiên cứu và hợp tác quốc tế tại một số lĩnh vực công nghệ chiến lược chưa đáp ứng yêu cầu.

ĐBQH Lê Trung Thành cho rằng, muốn có các nhà khoa học, kỹ sư nhân lực công nghệ chất lượng cao thì ngay từ phổ thông, thậm chí từ bậc tiểu học, học sinh đã phải được hình thành tư duy khoa học, khả năng quan sát, đặt câu hỏi thực nghiệm và giải quyết các vấn đề.

Ở bậc trung học, học sinh phải được tiếp cận giáo dục STEM, công nghệ, lập trình, nghiên cứu và sáng tạo. Ở bậc Đại học phải đào tạo gắn với nghiên cứu, công nghệ và nhu cầu của nền kinh tế. Thực tiễn cho thấy sự liên thông ấy trong hệ thống giáo dục đang yếu, chưa liền mạch.

ĐBQH Lê Trung Thành đặt câu hỏi: Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xây dựng được bức tranh tổng thể về nhu cầu nhân lực chất lượng cao cho đến năm 2030, nhất là đối với các ngành bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, công nghệ sinh học, năng lượng, điện hạt nhân... hay chưa? Căn cứ vào đâu để xác định được quy mô đào tạo, đặt hàng, phân bổ nguồn nhân lực?

Đại biểu đề nghị làm rõ khả năng thu hút học sinh giỏi theo các ngành khoa học kỹ thuật, cơ chế liên kết giữa nhà trường, nhà nước, viện nghiên cứu, doanh nghiệp; dự báo trong đào tạo nhân lực...

"Câu hỏi quan trọng nhất là ai chịu trách nhiệm chính về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng những yêu cầu về phát triển đất nước trong thời gian tới năm 2030?", ĐBQH Lê Trung Thành chất vấn.

Đào tạo bám sát nhịp đập của nền kinh tế

Trước băn khoăn của đại biểu, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết, ngoại trừ các siêu dự án có mục tiêu cụ thể như đường sắt tốc độ cao hay điện hạt nhân, việc dự báo chính xác số lượng nhân lực cho từng ngành công nghệ trong trung và dài hạn không dễ khi công nghệ thay đổi từng ngày. Giải pháp của Bộ là tập trung xây dựng nền móng thông qua nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt (như Toán, Vật lý, Kỹ thuật điện, Khoa học máy tính), từ đó thúc đẩy phát triển nhân lực các ngành công nghệ cao.

Để bảo đảm tính liên tục của chuỗi đào tạo, hướng đến nhân lực chất lượng cao, Bộ trưởng cho biết các giải pháp đổi mới chương trình, sách giáo khoa, tích hợp giáo dục STEM và khung năng lực số, giáo dục AI vào trường phổ thông hiện nay chính là bước đi kiến tạo tư duy công nghệ, tạo nguồn nhân lực chất lượng cho giáo dục đại học và nghề nghiệp ở giai đoạn sau.

Bộ đang tập trung hoàn thiện cơ chế dự báo và cơ sở dữ liệu về cung - cầu nhân lực, kết nối trực tiếp dữ liệu đào tạo của ngành giáo dục với dữ liệu về bảo hiểm, thuế và việc làm. Hệ thống này sẽ minh bạch hóa tỷ lệ có việc làm, thu nhập và sự phù hợp chuyên môn của sinh viên sau khi tốt nghiệp. Đây chính là hệ đo lường khách quan nhất, cung cấp thông tin dự báo ngắn hạn chính xác để người học định hướng tương lai, đồng thời giúp nhà nước điều chỉnh chính sách đầu tư, đánh giá năng lực của từng cơ sở đào tạo.

Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, thời gian tới, Bộ cũng sẽ tập trung hoàn thiện cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ. Theo đó, các bộ, ngành và địa phương có nhu cầu nhân lực ở lĩnh vực nào sẽ trực tiếp đặt hàng các trường đại học dựa trên kết quả đầu ra thực tế. Cơ chế này vừa tối ưu hóa nguồn ngân sách, vừa buộc các cơ sở giáo dục tự nâng cao năng lực, bám sát nhịp đập của nền kinh tế.

Thái Minh