Quyền chọn chỉ số mở rộng dư địa phát triển thị trường

Đa dạng hóa sản phẩm, tăng công cụ quản trị rủi ro

- Dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư số 58/2021/TT-BTC hướng dẫn một số điều của Nghị định số 158/2020/NĐ-CP về chứng khoán phái sinh và thị trường chứng khoán phái sinh đề xuất bổ sung hợp đồng quyền chọn niêm yết dựa trên chỉ số chứng khoán, gồm quyền chọn mua và quyền chọn bán. Điều này có ý nghĩa như thế nào đối với sự phát triển của thị trường chứng khoán phái sinh, thưa ông?

- Việc bổ sung hợp đồng quyền chọn chỉ số chứng khoán trước hết giúp đa dạng hóa sản phẩm và hoàn thiện hơn cấu trúc của thị trường phái sinh. Đây cũng là bước cụ thể hóa mục tiêu của Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030, trong đó đặt mục tiêu thị trường chứng khoán phái sinh tăng trưởng bình quân khoảng 20 - 30% mỗi năm.

Điểm đáng chú ý là quyền chọn cung cấp cho nhà đầu tư một công cụ quản trị rủi ro linh hoạt hơn. So với hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn cho phép nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư tổ chức, quỹ đầu tư và các tổ chức tài chính đa dạng hóa chiến lược đầu tư, giới hạn mức rủi ro tối đa ở khoản phí quyền chọn phải trả nhưng vẫn có cơ hội hưởng lợi khi thị trường biến động thuận lợi.

Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam đang hướng tới nâng hạng, việc từng bước đưa vào giao dịch những sản phẩm phái sinh theo thông lệ quốc tế sẽ góp phần hoàn thiện hệ thống sản phẩm và hạ tầng thị trường. Qua đó, thị trường có thêm điều kiện thu hút dòng vốn trong và ngoài nước, nhất là dòng vốn từ các nhà đầu tư tổ chức và quỹ đầu tư quốc tế khi mức độ hội nhập ngày càng sâu rộng.

- Với một sản phẩm mới, yêu cầu kiểm soát rủi ro là vấn đề được quan tâm. Từ góc độ thị trường, ông đánh giá thế nào về cơ chế quản trị rủi ro được đặt ra trong dự thảo?

- Về nguyên tắc, tôi cho rằng cơ chế dự kiến đã có sự phân định tương đối rõ về rủi ro giữa bên mua và bên bán quyền chọn. Bên mua có mức rủi ro giới hạn ở phí quyền chọn đã trả, trong khi bên bán đối mặt với rủi ro phi đối xứng nên phải thực hiện các yêu cầu ký quỹ chặt chẽ hơn. Cách thiết kế này phù hợp với bản chất của sản phẩm và góp phần bảo đảm an toàn cho hệ thống.

Việc sử dụng hệ số Delta trong tính toán giúp xác định mức ký quỹ rủi ro sát hơn với biến động thực tế của danh mục quyền chọn. Bên cạnh đó, việc tự động thực hiện những hợp đồng đang ở trạng thái có lãi tại ngày đáo hạn cũng giúp giảm rủi ro tác nghiệp, bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư và hạn chế trường hợp nhà đầu tư quên thực hiện quyền.

Tuy nhiên, hiệu quả kiểm soát rủi ro trên thực tế sẽ phụ thuộc nhiều vào các quy chế nghiệp vụ được ban hành sau đó. Những tham số như phương pháp xác định hệ số Delta, công thức tính ký quỹ rủi ro, danh mục tài sản được chấp nhận làm tài sản ký quỹ hay các mức giá thực hiện được niêm yết cần được quy định đủ rõ và xây dựng trên cơ sở phù hợp với diễn biến thực tế của thị trường.

Một điểm cần lưu ý nữa là chuẩn hóa quy trình từ chối thực hiện quyền. Cần có quy định rõ ràng về thời hạn và quy trình xử lý đối với trường hợp nhà đầu tư yêu cầu không thực hiện hợp đồng tự động dù đang ở trạng thái có lãi, nhằm tránh nguy cơ phát sinh tranh chấp hoặc ngắt kết nối xử lý dữ liệu cuối ngày.

Bảo đảm tính liên tục trong quá trình chuyển giao

- Dự thảo cũng điều chỉnh cơ chế bù trừ, thanh toán khi Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSC) thực hiện chức năng đối tác bù trừ trung tâm cho cả thị trường cơ sở và phái sinh. Theo ông, điều này tác động thế nào đến năng lực vận hành, quản trị rủi ro và khả năng phát triển sản phẩm mới?

- Việc chuyên trách chức năng đối tác bù trừ trung tâm cho VSC, trong khi VSDC tập trung vào chức năng lưu ký, có thể giúp phân định rõ hơn trách nhiệm và chuyên môn hóa quản trị rủi ro thanh toán. Khi đó, VSC có điều kiện tập trung nguồn lực vào quản lý rủi ro thanh toán và quản lý các nguồn bảo đảm như ký quỹ, Quỹ bù trừ và Quỹ phòng ngừa rủi ro.

Mô hình này cũng giúp nâng cao năng lực xử lý rủi ro khi phát sinh trường hợp mất khả năng thanh toán và tạo nền tảng cho việc phát triển các sản phẩm phái sinh mới trong tương lai.

Về dài hạn, một mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) chuyên trách cũng là nền tảng quan trọng để thị trường phát triển các sản phẩm phái sinh mới, nhất là khi yêu cầu bù trừ đa bên và quản trị rủi ro theo danh mục ngày càng phức tạp.

- Theo ông, quá trình chuyển giao từ Tổng công ty Lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) sang VSC cần lưu ý những vấn đề gì?

- Chuyển giao giữa hai tổ chức là một quá trình có yêu cầu rất cao về tính liên tục của hệ thống. Trong giai đoạn chuyển tiếp, cần bảo đảm VSDC tiếp tục thực hiện các hoạt động nghiệp vụ bù trừ, thanh toán cho đến khi VSC chính thức vận hành. Riêng hoạt động chuyển giao chứng khoán khi thực hiện hợp đồng vẫn do VSDC tiếp tục thực hiện. Khi VSC chính thức hoạt động, VSDC phải chốt số dư và chuyển giao toàn bộ quản lý tài khoản tiền gửi ký quỹ, tiền gửi thanh toán, quỹ bù trừ sang VSC tại ngân hàng thanh toán.

Đặc biệt, cần bảo đảm tính toàn vẹn và liên tục của dữ liệu. Việc bàn giao vị thế mở, số dư tài khoản ký quỹ và dữ liệu liên quan của thành viên bù trừ, nhà đầu tư phải tránh mọi sai lệch có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên hoặc hoạt động thị trường. Thông tin về ủy thác bù trừ, thanh toán giữa thành viên bù trừ chung và thành viên không bù trừ cũng cần được cập nhật đầy đủ trên hệ thống của VSC trước khi phát sinh giao dịch.

Cơ chế báo cáo sự cố cũng phải được duy trì, bảo đảm báo cáo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trong vòng 24 giờ khi thành viên mất khả năng thanh toán hoặc bị đình chỉ hoạt động. Đây là những yếu tố quan trọng để quá trình chuyển đổi không làm gián đoạn hoạt động của thị trường.

- Xin cảm ơn ông!

Minh Châu thực hiện