Việt Nam giữ nghệ thuật cân bằng giữa biến động toàn cầu
Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các nước lớn ngày càng phức tạp, Việt Nam đang cho thấy khả năng duy trì quan hệ với nhiều trung tâm quyền lực, đồng thời mở rộng không gian hợp tác phục vụ các mục tiêu phát triển.
Chỉ trong vài tuần qua, hoạt động đối ngoại cấp cao của Việt Nam diễn ra trên nhiều hướng. Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú thăm chính thức Singapore ngày 24-25/8 và đồng chủ trì Đối thoại Chiến lược Việt Nam - Singapore lần thứ nhất. Từ ngày 6-11/9, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thăm chính thức Hàn Quốc và Mông Cổ. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm cấp Nhà nước Nga và thăm chính thức Pháp từ ngày 7-12/9. Tiếp đó, Thủ tướng Lê Minh Hưng tham dự Hội nghị Thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 và làm việc song phương tại Ấn Độ từ ngày 12-13/9.
Các chuyến đi có chương trình nghị sự khác nhau, từ quan hệ Đảng, ngoại giao nghị viện, hợp tác kinh tế, công nghệ đến tham gia các cơ chế đa phương. Nhưng đặt cạnh nhau, chúng cho thấy một đặc điểm đáng chú ý trong hoạt động đối ngoại của Việt Nam: duy trì và làm sâu sắc quan hệ với các đối tác hiện có, đồng thời tiếp tục mở rộng mạng lưới hợp tác trên nhiều hướng.
.avif)
.avif)
Đây cũng là nội dung được Giáo sư Yves Tiberghien tại Đại học British Columbia (Canada) phân tích trong bài viết đăng trên The Diplomat, với tiêu đề “The Ultimate Hedger: Why Vietnam Is Thriving Amid Global Disorder” (Tạm dịch: “Chiến lược phòng ngừa rủi ro tối ưu: Lý do Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ giữa bối cảnh hỗn loạn toàn cầu”).
Việt Nam không chọn đứng về phía một cường quốc hay tham gia một liên minh nào. Vì lý do chiến lược và lịch sử, Việt Nam luôn kiên quyết ứng phó với bất ổn và căng thẳng địa chính trị toàn cầu bằng cách tiếp cận cân bằng.
Giáo sư Yves Tiberghien
Tác giả sử dụng khái niệm “hedging” - có thể hiểu là cân bằng, đa dạng hóa quan hệ và duy trì nhiều lựa chọn chiến lược - để mô tả cách Việt Nam duy trì quan hệ với các cường quốc và nhiều đối tác khác mà không gắn mình vào một liên minh hay một trung tâm quyền lực duy nhất. Theo Giáo sư Tiberghien, trong một trật tự quốc tế đang trải qua chuyển dịch quyền lực lớn, Việt Nam đã nổi lên như một trường hợp đáng chú ý của cách tiếp cận này.
Ba lợi thế tạo thêm không gian
Trong bài phân tích, Giáo sư Tiberghien cho rằng Việt Nam có ba lợi thế quan trọng khi theo đuổi cách tiếp cận cân bằng.
Thứ nhất là vị trí địa chính trị. Việt Nam nằm ở khu vực có ý nghĩa chiến lược đối với nhiều cường quốc, đặc biệt trong cấu trúc kinh tế và an ninh của Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Theo lập luận của tác giả, điều này khiến các nước lớn đều có lợi ích trong việc duy trì quan hệ với Việt Nam, qua đó tạo cho Hà Nội một khoảng không nhất định để theo đuổi chính sách đối ngoại độc lập.
Thứ hai là vị trí trong chuỗi cung ứng. Việt Nam đã trở thành điểm đến quan trọng của dòng vốn đầu tư gắn với chiến lược “Trung Quốc +1” và đa dạng hóa sản xuất của các doanh nghiệp quốc tế.
Việt Nam đã xây dựng được vị thế không thể thiếu về mặt cấu trúc trong chuỗi cung ứng, với tư cách là điểm đến của các khoản đầu tư gắn liền với chiến lược “Trung Quốc +1” của các doanh nghiệp. Đối với nhiều công ty phương Tây, Việt Nam rất khó thay thế.
Giáo sư Yves Tiberghien
Trong những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp tìm cách giảm sự phụ thuộc vào một trung tâm sản xuất duy nhất. Việt Nam được hưởng lợi từ quá trình này nhờ vị trí địa lý, mạng lưới thương mại và năng lực sản xuất ngày càng được mở rộng, trở thành một mắt xích khó thay thế trong chuỗi cung ứng. Theo Giáo sư Tiberghien, vị thế này giúp Việt Nam có thêm dư địa để ứng phó với những biến động thương mại. Đồng thời, Việt Nam cũng đang mở rộng thị trường xuất khẩu và quan hệ kinh tế để giảm sự phụ thuộc vào bất kỳ một thị trường đơn lẻ nào.
Thứ ba là cách Việt Nam xử lý quan hệ với từng đối tác. Thay vì áp dụng một công thức chung, Hà Nội điều chỉnh nội dung hợp tác tùy theo lợi ích và thế mạnh của từng nước.
Đây cũng là điểm có thể nhìn thấy rõ qua chuỗi hoạt động đối ngoại của các nhà lãnh đạo đất nước gần đây.
Từ Singapore đến Hàn Quốc, Mông Cổ
Cuối tháng 8, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú thăm chính thức Singapore và đồng chủ trì Đối thoại Chiến lược Việt Nam - Singapore lần thứ nhất.
Đây là cơ chế đối thoại mới giữa Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng Hành động Nhân dân Singapore, diễn ra trong bối cảnh quan hệ hai nước đã được nâng lên Đối tác chiến lược toàn diện. Hai bên ra Tuyên bố chung về Chiến lược Kết nối công nghệ, với trọng tâm là công nghệ và phát triển nguồn nhân lực.
Chuyến thăm cho thấy một hướng khác của việc đa dạng hóa quan hệ: không chỉ mở rộng số lượng đối tác mà còn tạo thêm những cơ chế mới trong các quan hệ hiện có.
Singapore có thế mạnh về tài chính, công nghệ, quản trị và đào tạo nguồn nhân lực; trong khi Việt Nam có nhu cầu lớn về công nghệ, chuyển đổi số và phát triển các ngành kinh tế mới. Việc xây dựng một kênh đối thoại chiến lược riêng có thể tạo thêm nền tảng để hai bên trao đổi về những vấn đề dài hạn.
Từ ngày 6-9/9, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thăm chính thức Hàn Quốc. Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh quan hệ hai nước đang được thúc đẩy trên nền tảng Đối tác chiến lược toàn diện, với các lĩnh vực kinh tế, công nghệ và chuỗi cung ứng tiếp tục giữ vai trò quan trọng.
Ngay sau đó, từ ngày 9-11/9, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thăm chính thức Mông Cổ. Trong chuyến thăm, Quốc hội Việt Nam và Quốc hội Mông Cổ ký Bản ghi nhớ hợp tác, trong khi hai bên tiếp tục trao đổi về việc mở rộng hợp tác song phương.
Hai điểm đến này có quy mô và đặc điểm kinh tế rất khác nhau. Nhưng chính sự khác biệt đó cho thấy mạng lưới quan hệ của Việt Nam không chỉ tập trung vào những đối tác lớn về kinh tế. Quan hệ nghị viện được sử dụng để duy trì và mở rộng các kênh hợp tác với những quốc gia có vị trí và thế mạnh riêng.
Ấn Độ và không gian đa phương
Ngày 12-13/9, Thủ tướng Lê Minh Hưng tới Ấn Độ tham dự Hội nghị Thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 và tiến hành các hoạt động song phương theo lời mời của Thủ tướng Narendra Modi.
Chuyến đi này có một đặc điểm khác: Việt Nam vừa thúc đẩy quan hệ với một đối tác lớn ở Nam Á, vừa tham gia một cơ chế đa phương tập hợp nhiều nền kinh tế mới nổi.
Trong bối cảnh Việt Nam tìm cách đa dạng hóa thị trường, nguồn cung và các đối tác công nghệ, quan hệ với Ấn Độ có thể mở thêm những hướng hợp tác trong thương mại, công nghệ, đổi mới sáng tạo và kết nối kinh tế.
Việc tham dự BRICS với tư cách quốc gia đối tác cũng cho phép Việt Nam tiếp xúc với một không gian hợp tác rộng hơn ngoài các cơ chế mà Việt Nam đã tham gia lâu nay - bổ sung thêm một kênh hợp tác vào mạng lưới đối ngoại hiện có.
Một “mạng lưới” nhiều tầng nấc
Chuỗi hoạt động trên diễn ra đồng thời với chuyến thăm cấp Nhà nước tới Nga và chuyến thăm chính thức Pháp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 7-12/9.
Tại Nga, Việt Nam tiếp tục củng cố quan hệ đối tác chiến lược toàn diện và thúc đẩy những lĩnh vực hợp tác có nền tảng lâu dài. Sau đó, tại Pháp, Việt Nam tập trung vào các lĩnh vực gắn với khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và những yêu cầu phát triển mới. Chuyến thăm Pháp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng gắn với việc Việt Nam tham dự Hội nghị thượng đỉnh Không gian tại Paris.
Nhìn vào chuỗi hoạt động đối ngoại cấp cao chỉ trong một thời gian ngắn vừa qua, các chuyên gia quốc tế cho rằng Việt Nam đang đồng thời sử dụng nhiều kênh đối ngoại, từ ngoại giao Đảng, ngoại giao Nhà nước, ngoại giao nghị viện đến ngoại giao đa phương để phục vụ các mục tiêu khác nhau. Những chuyến đi cho thấy một cách tiếp cận chú trọng đa dạng hóa quan hệ, đa phương hóa hợp tác và gắn đối ngoại với phát triển. Mỗi quan hệ được thúc đẩy trên những lợi thế và lợi ích cụ thể, từ thương mại, đầu tư, năng lượng, quốc phòng - an ninh đến khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Việt Nam cho đến nay đã xoay xở tốt trong bối cảnh chiến tranh thương mại, căng thẳng địa chính trị và bất ổn toàn cầu, tất cả là nhờ vào nghệ thuật phòng ngừa rủi ro.
Giáo sư Yves Tiberghien
Thực tế, Việt Nam trong 18 tháng qua đã tiếp tục thúc đẩy quan hệ với nhiều đối tác khác như Nhật Bản, Australia, New Zealand, Anh, Liên minh châu Âu thông qua các chuyến thăm cấp cao… Theo Giáo sư Tiberghien, điều này đặc biệt đáng chú ý khi đặt cạnh những biến động trong quan hệ quốc tế. Thay vì thu hẹp các kênh đối ngoại trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn, Việt Nam tiếp tục mở rộng mạng lưới đối tác và tìm kiếm những lĩnh vực hợp tác mới.
Bản lĩnh giữa biến động
Những kết quả kinh tế được Giáo sư Tiberghien dẫn lại trong bài viết phần nào cho thấy hiệu quả mà cách tiếp cận này tạo ra cho Việt Nam. Tổng xuất khẩu tăng 17% trong năm 2025, xuất khẩu sang Mỹ tăng 28%, đạt 153 tỷ USD; riêng 7 tháng năm 2026 Mỹ nhập khẩu 104,7 tỷ USD hàng hóa từ Việt Nam, tăng 23% so với cùng kỳ. Cùng với đó, GDP tăng 8% trong năm 2025 và 8,18% trong nửa đầu năm 2026, trong bối cảnh thương mại toàn cầu và môi trường địa chính trị vẫn nhiều biến động.
Những con số này không thể chỉ được quy về một nguyên nhân, bởi tăng trưởng và thương mại của Việt Nam chịu tác động đồng thời từ nhiều yếu tố trong nước và quốc tế. Tuy vậy, theo phân tích của Giáo sư Tiberghien, chúng cho thấy khả năng chống chịu đáng chú ý của Việt Nam trước những cú sốc bên ngoài, đồng thời phản ánh giá trị của việc duy trì nhiều kênh quan hệ và nhiều lựa chọn hợp tác.
Trong cách nhìn đó, “phòng ngừa rủi ro” hay “cân bằng” không đơn thuần là đứng giữa các nước lớn, mà là chủ động duy trì quan hệ với nhiều đối tác, khai thác những lĩnh vực có lợi ích chung và tránh để một mối quan hệ hạn chế các lựa chọn còn lại. Hiệu quả của cách tiếp cận này, nếu nhìn từ những kết quả kinh tế và mạng lưới quan hệ được mở rộng, nằm ở khả năng tạo thêm không gian để Việt Nam thích ứng khi môi trường bên ngoài thay đổi.
Theo tác giả, đây không phải một chiến lược không có rủi ro. Khi cạnh tranh giữa các nước lớn ngày càng tác động sâu tới thương mại, công nghệ và chuỗi cung ứng, việc duy trì thế cân bằng đòi hỏi những điều chỉnh liên tục. Nhưng chính khả năng duy trì nhiều đối tác, nhiều kênh hợp tác và nhiều lựa chọn đang trở thành một nguồn lực quan trọng, giúp Việt Nam tăng khả năng chống chịu và tiếp tục theo đuổi các mục tiêu phát triển trong một thế giới nhiều biến động hiện tại.