Bộ quy tắc của Microsoft: Để AI luôn phục vụ con người

Microsoft ngày 14/9 công bố bộ quy tắc ứng xử tạm thời nhằm thiết lập những giới hạn đối với quá trình phát triển các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) mới. Động thái này được xem là bước đi đáng chú ý của tập đoàn công nghệ Mỹ trong bối cảnh cuộc tranh luận về tốc độ phát triển và mức độ an toàn của AI ngày càng trở nên gay gắt.

Thông báo về bộ quy tắc trên mạng xã hội, Giám đốc điều hành Microsoft AI Mustafa Suleyman viết: “AI phải phục tùng và luôn phục vụ con người”. Theo ông, những lo ngại về khả năng con người mất quyền kiểm soát đối với AI là có thật.

Trong một bài viết đăng song song trên trang web của Microsoft AI, công ty khẳng định mục đích của công nghệ là phục vụ nhân loại và thúc đẩy sự phát triển của con người. “Bất kỳ công nghệ nào không đạt được mục tiêu đó đều là một thất bại và cần bị loại bỏ”, bài viết nêu.

Microsoft cho biết đây là điểm xuất phát cho cách tiếp cận mà hãng gọi là “AI nhân văn” – một dạng AI phải ở vị trí phụ thuộc, phù hợp với các giá trị của con người và được kiểm soát trong những giới hạn rõ ràng.

Không vũ khí, không mô phỏng ý thức

Theo bộ quy tắc ứng xử, các mô hình AI của Microsoft không được đáp ứng những yêu cầu liên quan đến phát triển vũ khí; tạo nội dung bạo lực hoặc khiêu dâm; cũng như hỗ trợ tìm kiếm, mua sắm các chất nguy hiểm.

Microsoft đồng thời cho rằng các mô hình AI không nên được phát triển nhằm mô phỏng ý thức và không được trao các quyền tương tự con người. Quy định này phản ánh quan điểm AI phải luôn được coi là công cụ phục vụ con người, không phải một chủ thể có địa vị độc lập.

Ông Suleyman cho biết bộ hướng dẫn vừa công bố mới là dự thảo để tham vấn công chúng. Tuy nhiên, việc xây dựng một bộ quy tắc như vậy đã trở nên “cấp bách”, bởi những diễn biến trong vài tháng gần đây đánh dấu một bước ngoặt.

“Những điều chúng ta từng lo ngại trong thời gian dài về mặt lý thuyết giờ đã trở nên rất thực tế”, người đứng đầu Microsoft AI nhận định.

Ông nhắc đến các sự cố gần đây như những “bầy đàn” tác nhân AI thoát khỏi môi trường cô lập, các vụ xâm nhập trái phép vào hệ thống cấp doanh nghiệp hay việc tác nhân AI tự sửa nhật ký hoạt động của mình. Theo ông Suleyman, việc một sự đồng thuận về yêu cầu kiểm soát AI đang dần hình thành là tín hiệu tích cực.

Trả lời CNBC, ông cho biết Microsoft đã làm việc trong nhiều tháng để xây dựng bộ hướng dẫn mới. Trước thời điểm công bố, Giám đốc điều hành Microsoft Satya Nadella cũng viết trên mạng xã hội X: “Nếu AI mà chúng ta xây dựng không giúp ích cho nhân loại và không nằm dưới sự kiểm soát của con người, thì nó không đáng để theo đuổi”.

Làn sóng kêu gọi giảm tốc

Đề xuất của Microsoft xuất hiện khi vấn đề an toàn AI tiếp tục làm nóng ngành công nghệ. Hai ngày trước đó, Giám đốc điều hành Anthropic Dario Amodei đã kêu gọi ngành AI “giảm tốc” và đưa ra kế hoạch ba phần để kiểm soát quá trình phát triển các hệ thống tiên tiến.

Trong bài viết có tiêu đề “We Must Pace the Frontier” – “Chúng ta phải điều tiết tốc độ ở tuyến đầu”, ông Amodei cho biết Anthropic sẽ đơn phương cam kết thực hiện bước đầu tiên: trao cho các tổ chức đánh giá độc lập quyền tiếp cận lâu dài ở cấp độ tương đương nhân viên đối với hệ thống của công ty.

Theo đề xuất, các chuyên gia bên ngoài có thể kiểm tra việc tuân thủ biện pháp an toàn, báo cáo sự cố và đánh giá mức độ phù hợp của mô hình ngay trong quá trình huấn luyện. Đây được xem là nỗ lực đưa hoạt động giám sát từ bên ngoài vào sâu hơn trong quy trình phát triển AI, thay vì chỉ kiểm tra sản phẩm sau khi đã hoàn thành.

Lời kêu gọi được đưa ra sau khi Jacob Coxon, một cựu nhà nghiên cứu của Anthropic, cảnh báo AI có thể đẩy nhân loại đến nguy cơ tuyệt chủng vào năm 2030. Coxon cho biết ông rời công việc vì cho rằng cả Anthropic và công ty nơi ông từng làm việc trước đó là OpenAI đã phớt lờ hoặc xử lý chưa thỏa đáng các mối đe dọa do AI đặt ra.

Trước đó, Giám đốc điều hành OpenAI Sam Altman cũng cảnh báo tốc độ phát triển chóng mặt của công nghệ có thể dẫn đến những hậu quả “rất tồi tệ”, thậm chí khiến con người đánh mất quyền kiểm soát tương lai vào tay AI.

Ông Altman bày tỏ ủng hộ việc xây dựng một khuôn khổ liên bang thống nhất nhằm đặt ra các yêu cầu an toàn đối với AI tiên tiến. Theo ông, sức ép cạnh tranh của Mỹ không thể trở thành lý do để chấp nhận sự liều lĩnh. Tỷ phú Elon Musk cũng lên tiếng ủng hộ các lời kêu gọi thận trọng hơn với AI.

Ai sẽ giám sát những người phát triển AI?

Dù các tập đoàn công nghệ ngày càng nói nhiều hơn về giới hạn và trách nhiệm, những đề xuất tự nguyện vẫn vấp phải không ít hoài nghi. Một trong những câu hỏi lớn là ai đủ độc lập và có đủ năng lực để giám sát các phòng thí nghiệm AI hàng đầu.

Các ý kiến hoài nghi cho rằng những tiêu chuẩn do chính các tập đoàn lớn tham gia xây dựng có thể vô tình củng cố vị thế của họ. Nếu chi phí đáp ứng các yêu cầu an toàn quá cao, chỉ những doanh nghiệp có nguồn lực tài chính mạnh mới đủ khả năng tuân thủ, trong khi các công ty nhỏ và những nhà phát triển độc lập bị đẩy ra khỏi thị trường.

Ông Oliver Yonchev, đồng sáng lập kiêm Giám đốc vận hành Potentially AI, nhận định các phòng thí nghiệm lớn có thể tạo ra những quy tắc bảo vệ chính vị thế của họ nếu chi phí đáp ứng tiêu chuẩn vượt quá khả năng của các doanh nghiệp ít vốn hơn.

Theo ông Yonchev, việc giảm tốc ở tuyến đầu phát triển AI về nguyên tắc có thể là lựa chọn hợp lý, nhưng sẽ khó phát huy hiệu quả nếu thiếu sự hợp tác toàn cầu và cơ chế xác minh đáng tin cậy.

Nếu không có những điều kiện đó, ngành công nghệ có thể chỉ giảm nhịp độ trong các tuyên bố công khai, trong khi cuộc đua phát triển những mô hình mạnh hơn vẫn tiếp diễn sau cánh cửa đóng kín.

Bộ quy tắc của Microsoft vì thế mới chỉ là điểm khởi đầu. Việc một trong những tập đoàn công nghệ lớn nhất thế giới công khai thừa nhận nguy cơ mất kiểm soát và tự đặt giới hạn cho các mô hình của mình có ý nghĩa đáng chú ý. Tuy nhiên, để những cam kết ấy trở thành hàng rào an toàn thực sự, ngành AI vẫn cần các tiêu chuẩn có thể kiểm chứng, cơ chế giám sát độc lập và sự phối hợp vượt ra ngoài phạm vi của từng doanh nghiệp hoặc từng quốc gia.

Quỳnh Vũ