Phát huy hiệu quả của Kỳ họp không thường lệ
Trong bối cảnh hiện nay, việc tăng cường các kỳ họp không thường lệ có ý nghĩa to lớn, góp phần tạo ra sự phát triển vượt bậc, tăng tốc trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, khoa học công nghệ... để đưa đất nước vươn lên mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của đất nước.
Đổi mới toàn diện ngay từ đầu nhiệm kỳ
Nhìn lại lịch sử cho thấy, 7 khóa Quốc hội trước đổi mới (từ khóa I đến khóa VII), trong 41 năm (1946 - 1987), Quốc hội chỉ xây dựng được 18 luật, bộ luật và 3 bản Hiến pháp (1946, 1959 và 1980). 8 khóa Quốc hội tiếp theo kể từ khi đất nước bắt đầu công cuộc đổi mới đến hết khóa Quốc hội thứ XV), trong 39 năm (1987 - 2026), Quốc hội đã thông qua 592 luật, bộ luật và 2 bản Hiến pháp (1992, 2013 được sửa đổi, bổ sung năm 2025). Các số liệu này cho thấy, từ khi đất nước hòa bình, thống nhất, xây dựng chủ nghĩa xã hội, củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc, thì yêu cầu xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật là vô cùng lớn lao.
Bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, trong 6 nhiệm vụ của cả nước do Đại hội lần thứ XIV của Đảng (tháng 1/2026) xác định thì nhiệm vụ đầu tiên cực kỳ quan trọng là, “xây dựng đồng bộ thể chế phát triển, trọng tâm là hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách”(*). Đây là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, nhưng chịu trách nhiệm trước hết và cuối cùng vẫn là Quốc hội.
Để thực thi có hiệu quả cao nhất nhiệm vụ trọng đại này với khối lượng công việc vô cùng lớn, Quốc hội khóa XVI đã đổi mới toàn diện ngay từ những ngày đầu nhiệm kỳ.
Nhìn lại Kỳ họp thứ Nhất và Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội Khóa XVI, có thể thấy 6 vấn đề đã và đang được Quốc hội đổi mới: Một là, bầu cử sớm và tiến hành Kỳ họp thứ Nhất khá sớm (bầu cử ngày 15/3/2026; khai mạc kỳ họp đầu tiên vào ngày 6/4/2026).
Hai là, quyết định kế hoạch kinh tế - xã hội năm 2026 và kế hoạch 5 năm 2026 - 2030 ngay tại kỳ họp đầu tiên (thông thường ở Kỳ họp thứ Nhất các khóa trước chỉ tiến hành duy nhất công tác xây dựng bộ máy nhà nước và nhân sự). Ba là, bộ máy nhà nước nhiệm kỳ mới vừa được xây dựng xong là đã hoạt động có hiệu quả ngay tại Kỳ họp thứ Nhất.
Bốn là, công tác điều hành của lãnh đạo Quốc hội mang tính sáng tạo, vừa tuân thủ Nội quy kỳ họp, vừa linh hoạt theo thực tế công việc. Năm là, công tác chuẩn bị nội dung kỳ họp rất bài bản, công phu. Do nội dung khá lớn, đa dạng nên Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội làm việc liên tục cả trong và ngoài giờ hành chính.
Sáu là, Chủ tọa đổi mới kết luận các nội dung thảo luận, vừa phục vụ công tác lãnh đạo, điều hành (nói rõ những việc phải làm), vừa mở ra tư duy kiến tạo, phát triển đối với các thành phần kinh tế, các doanh nghiệp, các nhà sản xuất và người dân...
Hiệu quả của Kỳ họp không thường lệ
Với khối lượng công tác lập pháp, khối lượng các vấn đề kinh tế - xã hội rất lớn và ngày càng tăng thì không thể không tổ chức thêm các Kỳ họp không thường lệ theo quy định tại khoản 2 Điều 90 Luật Tổ chức Quốc hội hiện hành.
Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI có những đổi mới và sáng tạo: Trước hết là danh xưng, ở Quốc hội khóa XV gọi là kỳ họp bất thường, còn Quốc hội khóa XVI gọi là Kỳ họp không thường lệ.
Thứ hai là, kỳ họp bất thường có thời gian ngắn, trong 9 kỳ họp bất thường ở khóa XV do nội dung và tính chất công việc nên chỉ có một kỳ có thời gian làm việc gần một tuần, còn lại là mỗi kỳ một ngày, thậm chí chỉ một buổi. Còn ở Quốc hội khóa XVI, Kỳ họp không thường lệ được tổ chức họp với thời lượng và nội dung như kỳ họp thường lệ.
Thứ ba là, hiệu quả giải quyết nội dung công việc của kỳ họp. Kết thúc kỳ họp không thường lệ đầu tiên, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ, “Quốc hội đã thông qua 15 luật, 6 nghị quyết quy phạm pháp luật, cho ý kiến lần đầu với 7 dự án khác để kịp thời giải quyết khó khăn, vướng mắc trong thực tế, tiếp tục hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính, tháo gỡ rào cản, khơi thông nguồn lực, tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.
Cùng với đó, Quốc hội đã xem xét, quyết định thông qua 7 nghị quyết quan trọng, có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của đất nước, mở ra không gian phát triển mới, thúc đẩy kết nối hạ tầng, bảo đảm an ninh năng lượng, phát triển đô thị, nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực phát triển và thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số”.
Như vậy, Kỳ họp không thường lệ đầu tiên của Quốc hội khóa XVI đã xử lý khối lượng công việc rất lớn, rất quan trọng và rất kịp thời, hiệu quả.
Yêu cầu khách quan của kỳ họp không thường lệ
Có ba nhóm yêu cầu chủ yếu. Một là, như đã nói ở trên, nhiệm vụ hàng đầu của cơ quan lập pháp là phải, “xây dựng đồng bộ thể chế phát triển, trọng tâm là hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách”.
Các chuyên gia, các nhà khoa học lập pháp dự tính nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI có từ 170 đến 190 nhiệm vụ lập pháp (gồm cả các dự án luật, pháp lệnh và nghị quyết, trong đó các dự án luật là chủ yếu) và tập trung 70% nhiệm vụ vào nửa đầu của nhiệm kỳ. Hai là, hàng loạt các vấn đề kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, an sinh xã hội, đối ngoại... thuộc thẩm quyền của Quốc hội, hàng năm Quốc hội phải quyết đáp kịp thời để triển khai thực hiện.
Ba là, theo xu thế quốc tế, Quốc hội/Nghị viện hoạt động ngày càng chuyên nghiệp hóa. Quốc hội/Nghị viện rất nhiều nước đã làm việc từ 180 đến 220 ngày trong năm. Thực tế, Quốc hội nước ta, nhiệm kỳ khóa XV cũng đã phải làm việc tới 19 kỳ họp (10 kỳ họp thường lệ và 9 kỳ họp bất thường). Như vậy, Quốc hội rất cần thiết phải có thêm thời gian làm việc để xử lý kịp thời những nhiệm vụ của đất nước mà Đảng và Nhân dân giao phó.
Xu thế tăng cường các kỳ họp không thường lệ
Do khối lượng công việc thuộc phạm vi Quốc hội ngày càng lớn và đều mang tính cấp bách nên xu thế ngày càng có nhiều kỳ họp không thường lệ. Để xử lý tình huống trong thời gian trước mắt, Luật Tổ chức Quốc hội số 62/2025/QH15 ngày 17/2/2025 đã bổ sung khoản 2 Điều 90 như sau, “Quốc hội họp thường lệ mỗi năm hai kỳ. Kỳ họp không thường lệ của Quốc hội được tổ chức khi có yêu cầu của Chủ tịch nước, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ hoặc ít nhất một phần ba tổng số đại biểu Quốc hội để kịp thời xem xét, quyết định các vấn đề cấp bách thuộc thẩm quyền của Quốc hội đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại”.
Nhưng khi khối lượng công việc to lớn thuộc thẩm quyền Quốc hội đã thường xuyên ổn định thì cần xem xét tăng số lượng kỳ họp thường lệ. Trong tình hình hiện nay, tăng cường các kỳ họp không thường lệ có ý nghĩa to lớn, góp phần tạo ra sự phát triển vượt bậc, tăng tốc trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, khoa học công nghệ... để đưa đất nước vươn lên mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của đất nước.
(*) Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIV, tập 1, trang 180.