Mỹ tìm lối ra cho chiến sự Ukraine: Những câu hỏi từ thực tế
Mỹ đang tìm cách khôi phục nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt chiến sự Ukraine sau một thời gian bị phân tán sự chú ý bởi cuộc chiến Iran. Tuy nhiên, những diễn biến mới trên chiến trường, cùng các tín hiệu phát ra từ Washington và Moscow, đang đặt ra câu hỏi về khả năng sáng kiến này tạo được bước đột phá.
Ngoại giao trở lại
Những ngày qua, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump có dấu hiệu tái khởi động các nỗ lực ngoại giao nhằm tìm kiếm một thỏa thuận chấm dứt chiến sự Nga - Ukraine. Đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đã tới Moscow, sau đó tiếp tục chuyến đi tới Kiev để gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky.
Động thái này được xem là tín hiệu cho thấy Washington muốn đưa vấn đề Ukraine trở lại chương trình nghị sự ngoại giao sau khi cuộc chiến Iran thu hút phần lớn sự chú ý của chính quyền Mỹ.
Tổng thống Donald Trump cũng thể hiện sự lạc quan về triển vọng đạt được một thỏa thuận. Ông nói rằng Tổng thống Nga Vladimir Putin “đang muốn đạt được một thỏa thuận”, đồng thời cho rằng nếu Tổng thống Zelensky cũng muốn đạt được một thỏa thuận thì “điều đó sẽ rất tốt”.
Nhưng giữa những tuyên bố lạc quan từ Washington, thực tế trên chiến trường lại cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác. Việc chiến sự chưa giảm nhiệt là một trong những thách thức lớn nhất đối với bất kỳ sáng kiến hòa bình nào đối với Nga và Ukraine.
Khoảng cách giữa hai bên vẫn rất lớn
Theo CNN, những dấu hiệu công khai từ các cuộc gặp giữa các quan chức Mỹ với Tổng thống Putin và Tổng thống Zelensky chưa cho thấy những nguyên nhân căn bản khiến cuộc chiến kéo dài hơn 4 năm đã được tháo gỡ. Trong khi đó, cách tiếp cận của phía Mỹ dường như vẫn chịu ảnh hưởng khá lớn từ tư duy của một cuộc thương lượng nhằm tìm kiếm lợi ích cho cả hai bên.
Trong chuyến thăm Moscow, ông Witkoff có những phát biểu thể hiện sự thiện cảm đáng kể với Tổng thống Putin, trong đó nói rằng các cuộc gặp với nhà lãnh đạo Nga sẽ là “một trong những kỷ niệm đáng nhớ khi ông về hưu”. Sau đó, ông Kushner nhấn mạnh sự cần thiết phải tìm kiếm một giải pháp “đôi bên cùng có lợi” cho cả ông Putin và ông Zelensky, qua đó thuyết phục hai bên chấm dứt chiến sự.
Về mặt ngoại giao, việc tìm kiếm một thỏa thuận mà mỗi bên đều có thể chấp nhận là điều cần thiết. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ khái niệm “cùng có lợi” giữa Moscow và Kiev hiện vẫn có khoảng cách rất lớn.
Nga tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu giải quyết cái mà Moscow gọi là “nguyên nhân gốc rễ” của cuộc xung đột. Trong cách diễn giải của Nga, điều này gắn với những yêu cầu liên quan đến vị thế quân sự và chủ quyền của Ukraine, cũng như vấn đề lãnh thổ.
Đây lại chính là những vấn đề mà Kiev khó có thể chấp nhận nếu một thỏa thuận buộc Ukraine phải từ bỏ chủ quyền hoặc những vùng lãnh thổ mà nước này vẫn tuyên bố thuộc về mình.
Vì vậy, bài toán của Washington không đơn giản là đưa hai nhà lãnh đạo Nga và Ukraine trở lại bàn đàm phán. Thách thức lớn hơn là tìm ra một điểm giao giữa những yêu cầu hiện vẫn đối nghịch nhau.
Những tín hiệu khiến Ukraine và châu Âu dè dặt
Một yếu tố khác làm triển vọng hòa bình trở nên khó đoán là sự thiếu rõ ràng xung quanh các cuộc trao đổi giữa Washington và Moscow. Việc Tổng thống Donald Trump dành những phát biểu tích cực cho ông Putin tiếp tục làm dấy lên câu hỏi về cách Washington cân bằng giữa quan hệ với Moscow và yêu cầu bảo đảm một nền hòa bình có thể chấp nhận được đối với Ukraine.
Những tín hiệu từ Nga sau các cuộc gặp cũng đáng chú ý. Moscow đề cập tới những cơ hội hợp tác kinh tế trong tương lai với Mỹ, làm xuất hiện lo ngại tại châu Âu rằng Washington có thể quan tâm đáng kể tới các thỏa thuận kinh tế, trong đó có khoáng sản và tài nguyên thiên nhiên của Nga, bên cạnh mục tiêu chấm dứt chiến tranh.
Một phát biểu gần đây của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent càng khiến những nghi vấn này gia tăng. Ông cho rằng các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào cơ sở hạ tầng của Nga, cùng với chiến tranh Iran, là một trong những nguyên nhân khiến giá dầu tăng. Cách nhìn này có thể tạo cảm giác rằng Washington coi các hoạt động quân sự của Ukraine nhằm vào cơ sở hạ tầng Nga chủ yếu như một yếu tố gây bất ổn trên thị trường năng lượng.
Một mùa đông nữa của chiến sự?
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 10/9 đã lên tiếng cho rằng trong vài tuần tới có thể có cơ hội “có thể đạt được một kết quả mà cả hai bên có thể chấp nhận”. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận vẫn còn rất nhiều việc phải làm. Đây có lẽ là đánh giá thực tế nhất về tình trạng hiện nay của tiến trình ngoại giao.
Sau hơn 4 năm chiến sự, cả Nga và Ukraine đều chịu tổn thất rất lớn nhưng chưa bên nào đạt được mục tiêu tối đa của mình. Ukraine vẫn duy trì khả năng tấn công vào lãnh thổ Nga, trong khi Moscow tiếp tục đạt được những bước tiến nhất định trên chiến trường.
Theo các chuyên gia, sự giằng co này có thể trở thành một yếu tố thúc đẩy đàm phán. Khi chi phí của xung đột tiếp tục gia tăng, sức ép tìm kiếm một lối thoát cũng có thể lớn hơn. Nhưng ngược lại, chừng nào mỗi bên vẫn tin rằng việc tiếp tục chiến đấu có thể cải thiện vị thế của mình trên bàn đàm phán, động lực nhượng bộ sẽ vẫn hạn chế.
Việc các đặc phái viên của Tổng thống Donald Trump lần đầu tiên tới Kiev kể từ khi xung đột nổ ra cho thấy Washington vẫn muốn duy trì vai trò trong tiến trình này. Nhưng để biến mong muốn đó thành kết quả, Mỹ sẽ phải thuyết phục được cả Moscow và Kiev rằng một thỏa thuận không chỉ có thể đạt được mà còn có thể duy trì lâu dài.
Cho đến lúc đó, những tuyên bố lạc quan về một thỏa thuận hòa bình vẫn cần được nhìn nhận thận trọng. Bởi trên thực tế, chiến trường đang tiếp tục diễn biến theo hướng chưa tạo ra nhiều dư địa cho một thỏa hiệp.