Tuyển người làm ở quán karaoke: Khi môi giới việc làm biến thành đường dây mua bán người
Từ những lời mời “việc nhẹ, lương cao”, bao ăn, ở, không cần kinh nghiệm, một số đối tượng đã lợi dụng nhu cầu tìm việc để lừa gạt, kiểm soát, chuyển giao người lao động nhằm thu lợi bất chính. Thực tế này cho thấy, hoạt động tuyển dụng nhân viên tại các cơ sở karaoke tiềm ẩn nguy cơ bị biến tướng thành môi giới, mua bán, bóc lột người lao động, nhất là người chưa thành niên.
Biến tướng từ tuyển dụng
Theo thống kê của Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Lạng Sơn, từ năm 2022 đến nay, trên địa bàn tỉnh đã phát hiện, xử lý 10 vụ, 39 đối tượng liên quan đến hành vi mua bán người trong nội địa. Phương thức phổ biến là tuyển mộ, môi giới, vận chuyển, chuyển giao hoặc tiếp nhận người vào làm việc tại các cơ sở karaoke. Một số vụ việc có nạn nhân dưới 16 tuổi.
Thực tế cho thấy, tội phạm mua bán người có thể bắt đầu từ một hoạt động tưởng như bình thường là tuyển dụng lao động. Lợi dụng nhu cầu tìm việc, nhất là của người trẻ, người có hoàn cảnh khó khăn hoặc hạn chế về nhận thức pháp luật, các đối tượng đưa ra những lời mời hấp dẫn như “việc nhẹ, lương cao”, bao ăn, bao ở, không cần kinh nghiệm, thậm chí ứng trước tiền sinh hoạt.
Khi người lao động tin tưởng và đến làm việc, các đối tượng có thể tìm cách tạo sự lệ thuộc bằng việc cho vay, ứng trước tiền hoặc phát sinh những khoản nợ bất thường. Một số trường hợp bị đe dọa, hành hung, kiểm soát việc đi lại, liên lạc; bị chuyển từ cơ sở này sang cơ sở khác để các đối tượng thu lợi.
Đáng lưu ý, mua bán người không nhất thiết phải thể hiện bằng một giao dịch “mua - bán” công khai. Người lao động ban đầu đồng ý đi làm vẫn có thể trở thành nạn nhân nếu trong quá trình tuyển dụng, quản lý hoặc chuyển giao bị lừa gạt, cưỡng ép, kiểm soát hoặc đặt vào tình trạng lệ thuộc nhằm bóc lột.
Những dấu hiệu như bị giữ giấy tờ tùy thân; tiền lương không được trả trực tiếp; không được tự quyết định nghỉ việc hoặc chuyển chỗ làm; thường xuyên bị đưa đón, giám sát; xuất hiện khoản nợ bất thường hoặc bị chuyển qua nhiều cơ sở không rõ lý do là những dấu hiệu cần được kiểm tra, xác minh.
Việc nhận diện sớm những dấu hiệu này có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa tội phạm. Bởi nếu để sự lệ thuộc kéo dài, người lao động càng khó tự bảo vệ và thoát khỏi sự kiểm soát của các đối tượng.
Bảo vệ người chưa thành niên, nâng trách nhiệm của chủ cơ sở
Pháp luật hiện hành đã có những quy định cụ thể nhằm ngăn chặn hành vi lừa gạt, bóc lột, cưỡng bức lao động và sử dụng lao động chưa thành niên tại những nơi pháp luật cấm.
Nghị định số 283/2026/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 10/9/2026 quy định hành vi lôi kéo, dụ dỗ, hứa hẹn, quảng cáo gian dối hoặc sử dụng thủ đoạn khác để lừa gạt người lao động, tuyển dụng nhằm bóc lột, cưỡng bức lao động nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự có thể bị phạt từ 50 - 75 triệu đồng. Hành vi giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ hoặc buộc người lao động đặt tiền, tài sản để bảo đảm thực hiện hợp đồng có thể bị phạt từ 20 - 25 triệu đồng.
Đối với hành vi cưỡng bức lao động, ngược đãi hoặc buộc người lao động thực hiện hợp đồng để trả nợ, mức phạt có thể từ 50 - 75 triệu đồng. Đặc biệt, pháp luật nghiêm cấm sử dụng người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi làm việc tại phòng hát karaoke; hành vi vi phạm có thể bị phạt từ 50 - 75 triệu đồng nếu chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Trường hợp chủ thể vi phạm là tổ chức, mức phạt đối với nhiều hành vi có thể bằng 2 lần mức phạt áp dụng đối với cá nhân.
Ở mức độ nghiêm trọng hơn, hành vi tuyển mộ, vận chuyển, chứa chấp, chuyển giao hoặc tiếp nhận người nhằm bóc lột, cưỡng bức lao động hoặc vì các mục đích khác theo quy định có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Mua bán người”. Theo Điều 150, Bộ luật Hình sự, khung hình phạt cơ bản từ 5 - 10 năm tù; trường hợp tăng nặng có thể lên tới 20 năm tù. Đối với người dưới 16 tuổi, Điều 151, Bộ luật Hình sự quy định chế tài nghiêm khắc hơn, với mức cao nhất có thể là tù chung thân.
Trong trường hợp dùng vũ lực, khóa cửa, canh giữ, đe dọa hoặc thủ đoạn khác để tước đoạt trái pháp luật quyền tự do thân thể của người lao động, người vi phạm còn có thể bị xử lý về tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật theo Điều 157, Bộ luật Hình sự.
Điều đáng nói, người chưa thành niên là nhóm có nguy cơ cao trở thành nạn nhân của tội phạm mua bán người do còn hạn chế về nhận thức, kinh nghiệm sống và khả năng tự bảo vệ. Vì vậy, Công an tỉnh Lạng Sơn khuyến cáo Chủ cơ sở karaoke phải thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật về phòng, chống mua bán người, lao động và kinh doanh ngành, nghề có điều kiện về an ninh, trật tự; trực tiếp kiểm tra thông tin về người lao động; cung cấp đầy đủ, trung thực thông tin về công việc, tiền lương, thời giờ và điều kiện làm việc; ký hợp đồng, đăng ký lao động theo quy định; không giữ bản chính giấy tờ tùy thân của người lao động.
Không tuyển dụng, môi giới hoặc tiếp nhận người không rõ lai lịch, độ tuổi; người có dấu hiệu bị lừa gạt, cưỡng ép, khống chế hoặc bóc lột. Tuyệt đối không dung túng, bao che, tiếp tay cho hành vi mua bán người và các hành vi vi phạm pháp luật khác.
Khi phát hiện người lao động có dấu hiệu bị lừa gạt, cưỡng ép, khống chế, bóc lột hoặc nghi là nạn nhân của tội phạm mua bán người, chủ cơ sở, người quản lý và nhân viên phải kịp thời thông báo cho cơ quan Công an nơi gần nhất để tiếp nhận, xác minh, bảo vệ nạn nhân và xử lý theo quy định. Kiểm soát chặt chẽ hoạt động tuyển dụng, chủ động phát hiện dấu hiệu bất thường ngay từ cơ sở là giải pháp thiết thực để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, đồng thời không để cơ sở kinh doanh bị các đối tượng lợi dụng thực hiện hành vi mua bán người.
Phòng, chống mua bán người không phải là cản trở hoạt động kinh doanh dịch vụ karaoke mà nhằm tạo lập môi trường kinh doanh an toàn, minh bạch, bảo vệ người lao động và bảo vệ chính những cơ sở kinh doanh chấp hành pháp luật. Chủ động nhận diện nguy cơ, xử lý dấu hiệu bất thường từ cơ sở sẽ góp phần ngăn chặn tội phạm từ sớm, từ xa, bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, đặc biệt là trẻ em và người chưa thành niên.