Chính sách mới của các nước đối với thị trường chứng khoánTrung Quốc cân bằng giữa mở cửa, đổi mới và kiểm soát rủi ro

Nới quy định giao dịch ngắn hạn, mở đường cho vốn dài hạn

Các quy định mới về giao dịch ngắn hạn do Ủy ban Chứng khoán Trung Quốc (CSRC) ban hành ngày 6/3/2026, có hiệu lực từ 7/4/2026, được kỳ vọng tăng tính linh hoạt cho thị trường và giảm chi phí tuân thủ đối với nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp tăng cường giám sát nội bộ.

Theo quy định, giao dịch ngắn hạn là việc cổ đông, lãnh đạo hoặc người sở hữu trên 5% cổ phần mua rồi bán, hoặc bán rồi mua lại, cổ phiếu của chính doanh nghiệp trong vòng 6 tháng. Quy định mới mở rộng phạm vi áp dụng, đồng thời chuyển một số thủ tục từ cơ chế “phê duyệt trước” sang “báo cáo sau”, giúp giảm rào cản gia nhập và chi phí vận hành cho các tổ chức nước ngoài.

Đáng chú ý, Quỹ An sinh xã hội quốc gia, các quỹ hưu trí, quỹ bảo hiểm, tổ chức đầu tư nước ngoài đủ điều kiện (QFII) và tổ chức đầu tư nước ngoài đủ điều kiện bằng nhân dân tệ (RQFII), có thể tính tỷ lệ sở hữu theo từng sản phẩm nếu các tài khoản hoạt động độc lập và có quyết định đầu tư riêng. Thay đổi này giúp loại bỏ yêu cầu cộng gộp cổ phần của toàn bộ sản phẩm do cùng một đơn vị quản lý, đồng thời thay cơ chế xin phép riêng lẻ bằng báo cáo định kỳ đối với một số tổ chức nước ngoài.

Quy định mới cũng bổ sung 13 trường hợp miễn trừ, gồm giao dịch ETF (quỹ hoán đổi danh mục), thực hiện quyền, chuyển đổi cổ phiếu ưu đãi và một số giao dịch theo quyết định của cơ quan tư pháp. Tuy nhiên, miễn trừ không áp dụng nếu nhà đầu tư lợi dụng thông tin hoặc vị thế để thu lợi bất hợp pháp. Nhìn chung, Trung Quốc đang theo hướng nới thủ tục nhưng tăng trách nhiệm giám sát, qua đó tạo thuận lợi hơn cho dòng vốn dài hạn.

Thúc đẩy IPO cho doanh nghiệp công nghệ chiến lược

Song song với việc điều chỉnh quy định đối với giao dịch trên thị trường thứ cấp, Trung Quốc đang mở rộng kênh huy động vốn cho các doanh nghiệp công nghệ mới nổi. Ngày 17/6/2026, Sở Giao dịch chứng khoán Thượng Hải công bố các quy định nhằm hỗ trợ IPO của các startup thuộc nhóm “ngành công nghiệp tương lai” và các công ty phát triển mô hình AI lớn trên thị trường STAR. Động thái này nằm trong chiến lược thúc đẩy đổi mới công nghệ trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung ngày càng gay gắt. Các lĩnh vực được ưu tiên bao gồm công nghệ lượng tử, nhiệt hạch hạt nhân, công nghệ điều khiển máy tính bằng tín hiệu não, năng lượng hydro, kỹ thuật y sinh và robot.

Sở Giao dịch Chứng khoán Thượng Hải cũng cho biết việc hỗ trợ niêm yết các doanh nghiệp thuộc những ngành mới nổi và ngành công nghiệp tương lai được xác định trong kế hoạch phát triển kinh tế 5 năm tiếp theo là một nhiệm vụ quan trọng. Đặc biệt, các quy định mới tạo điều kiện cho những doanh nghiệp phát triển mô hình AI ở giai đoạn đầu tiếp cận thị trường vốn. Đây là nhóm doanh nghiệp thường cần nguồn vốn lớn để duy trì hoạt động nghiên cứu và phát triển trong thời gian dài nhưng chưa nhất thiết tạo ra lợi nhuận ngay lập tức.

Các quy định cũng làm rõ cách các công ty phát triển mô hình AI lớn có thể sử dụng “tiêu chuẩn niêm yết thứ 5” của STAR Market, vốn là cơ chế dành cho những doanh nghiệp sở hữu công nghệ chiến lược nhưng chưa có lợi nhuận. Trung Quốc trước đó cũng đã tiến hành các cải cách nhằm tạo điều kiện niêm yết cho các startup công nghệ như nhà sản xuất chip AI và doanh nghiệp phát triển tên lửa.

Siết hoạt động chứng khoán xuyên biên giới không được cấp phép

Nếu các cải cách trên cho thấy Trung Quốc đang mở rộng cửa cho vốn dài hạn và doanh nghiệp công nghệ, động thái khác lại cho thấy chính quyền Bắc Kinh vẫn kiên quyết kiểm soát dòng vốn xuyên biên giới. Ngày 22/5/2026, Ủy ban Chứng khoán Trung Quốc (CSRC) cùng 7 cơ quan chính phủ khác công bố chiến dịch mạnh tay nhằm xử lý hoạt động đầu tư xuyên biên giới bị coi là bất hợp pháp.

Các công ty môi giới trực tuyến như Futu, Tiger và Longbridge bị nhắm tới vì bị cáo buộc tiếp thị dịch vụ cho khách hàng tại Trung Quốc đại lục mà không có giấy phép hoạt động trong nước. Sau đó, Futu công bố khoản phạt được CSRC đề xuất lên tới 1,85 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 271 triệu USD. Đối với công ty mẹ của Tiger, UP Fintech, cơ quan quản lý tại Bắc Kinh đã áp dụng mức phạt hành chính 308,1 triệu nhân dân tệ và tịch thu 103,1 triệu nhân dân tệ thu nhập bất hợp pháp liên quan tới hoạt động của các công ty con. Longbridge cho biết sẽ thực hiện đầy đủ các biện pháp khắc phục theo yêu cầu của cơ quan quản lý và khẳng định tiền của khách hàng vẫn an toàn.

Theo cơ chế được công bố, các công ty bị ảnh hưởng sẽ có thời gian chuyển tiếp hai năm để chấm dứt các hoạt động bị coi là bất hợp pháp. Trong giai đoạn này, khách hàng chỉ được phép bán các tài sản hiện có và rút tiền, trong khi việc thực hiện các khoản đầu tư mới sẽ bị cấm. Nhiều nhà quan sát nhận định, Trung Quốc muốn bảo đảm mọi dòng vốn ra nước ngoài đều nằm trong tầm giám sát.

Thái Anh