Phát huy cao nhất trí tuệ người Việt

Trong cuộc đua phát triển công nghệ đang diễn ra với tốc độ chưa từng có, lợi thế cạnh tranh của một quốc gia không chỉ được đo bằng tài nguyên, vốn hay quy mô thị trường mà phải cạnh tranh bởi thế mạnh của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Mới đây, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Australia, phát biểu tại “Diễn đàn khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, đầu tư, giáo dục đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Việt Nam - Australia” do Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam phối hợp với Trường Đại học Công nghệ Sydney tổ chức, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng nhấn mạnh: phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao không còn chỉ là một lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu để thực hiện khát vọng trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045. Đảng, Nhà nước Việt Nam đã xác lập mô hình phát triển mới, trong đó tri thức, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế được xác định là những động lực tăng trưởng chủ yếu của nền kinh tế. Điều này một lần nữa cho thấy, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực luôn là vấn đề được Đảng, Nhà nước ta đặc biệt quan tâm, nhất là trong bối cảnh mới khi cả hệ thống chính trị đang nỗ lực vì mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Việt Nam đã thành công trong việc thu hút đầu tư, và tận dụng thành quả khoa học của thế giới. Nhưng nếu sản xuất phần lớn giá trị chỉ nằm ở khâu gia công, lắp ráp, trong khi chưa làm chủ được công nghệ lõi, công nghiệp chiến lược, thì chúng ta chưa thể tự chủ để có được sự tăng trưởng bền vững. Tự chủ không phải là tự làm tất cả, càng không phải đóng cửa với thế giới, mà là chúng ta có đủ năng lực để học hỏi, để lựa chọn công nghệ, tiếp nhận việc chuyển giao công nghệ, làm chủ, cải tiến và từng bước tạo ra công nghệ của chính mình. Nếu công nghệ là một trụ cột của năng lực tự chủ, thì con người chính là yếu tố quyết định. Do đó, điều quan trọng là chúng ta phải xây dựng được nguồn nhân lực chất lượng cao đủ mạnh đáp ứng yêu cầu thực tiễn đang đặt ra.

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao không thể là câu chuyện “một sớm một chiều”, mà cần một chiến lược tổng thể, lộ trình rõ ràng và sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp. Trước hết, phải đổi mới căn bản cách đào tạo theo hướng học đi đôi với hành, đào tạo gắn với nhu cầu thực tiễn. Nhà trường cần tăng cường hợp tác với doanh nghiệp, các tập đoàn công nghệ, đồng thời mời các nhà khoa học, kỹ sư giàu kinh nghiệm trực tiếp tham gia giảng dạy, để người học không chỉ được trang bị kiến thức lý thuyết mà còn được tiếp cận kinh nghiệm thực tế.

Cùng với đó, doanh nghiệp cũng thay đổi tư duy, coi đào tạo nhân lực là đầu tư cho năng lực cạnh tranh, không đơn thuần là một khoản chi phí. Nhà nước có thể tạo động lực thông qua chính sách tín dụng, thuế và các chương trình đào tạo theo những ngành công nghệ ưu tiên. Song song với đó, công tác nghiên cứu tại các trường đại học, viện nghiên cứu cần gắn chặt với nhu cầu của nền kinh tế, hoặc theo đơn đặt hàng thực tế từ doanh nghiệp và cơ quan, đơn vị. Khi nhà trường đào tạo đúng nhu cầu, doanh nghiệp chủ động đầu tư và Nhà nước tạo cơ chế khuyến khích, chúng ta sẽ hình thành được một hệ sinh thái phát triển nhân lực thực chất, gắn đào tạo với nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và tăng trưởng kinh tế.

Việt Nam có lợi thế lớn với đội ngũ trí thức, nhà khoa học, chuyên gia và doanh nhân người Việt đang làm việc tại các trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu thế giới. Đây là nguồn lực tri thức toàn cầu giàu kinh nghiệm và tiềm năng, nhưng chưa được kết nối, phát huy hiệu quả tương xứng. Đã đến lúc cần một tư duy mới đầu tư mạnh cho đào tạo nhân lực khoa học, công nghệ chất lượng cao, đồng thời xây dựng cơ chế đủ cởi mở, hấp dẫn để kết nối trí tuệ, “phát huy cao nhất trí tuệ của người Việt Nam ở trong và ngoài nước” cùng hội tụ, đóng góp phát triển cho quê hương.

Cần nhấn mạnh rằng, thước đo chất lượng nguồn nhân lực không nằm ở số người có bằng cấp được đào tạo, mà ở những sáng kiến, công nghệ và sản phẩm “Made in Vietnam” được tạo ra và ứng dụng hiệu quả cho nền kinh tế. Nguồn nhân lực đủ mạnh sẽ tạo nên năng lực tự chủ về khoa học, công nghệ, đây chính là sức mạnh nội sinh để Việt Nam phát triển nhanh và bền vững.

Song Hà