Đào tạo liên ngành và xuyên ngành: Bài toán mới của giáo dục đại học trước nhu cầu xã hội

Ngày 11/9, Trường Kinh doanh, Đại học Kinh tế Quốc dân tổ chức Hội thảo Quốc gia “Đào tạo liên ngành và xuyên ngành đối với lĩnh vực kinh doanh, đáp ứng nhu cầu xã hội”, nhằm mở ra một không gian trao đổi giữa nhà trường, nhà khoa học, nhà quản lý và doanh nghiệp về cách thức đào tạo có thể theo kịp những thay đổi của thực tiễn, đồng thời chuẩn bị tốt hơn cho người học trước những yêu cầu mới của thị trường lao động.

Giải quyết những bài toán thực tế của doanh nghiệp và xã hội

Thế giới kinh doanh đang thay đổi với tốc độ chưa từng có. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, những thay đổi về thể chế và sự dịch chuyển nhanh chóng của thị trường đang làm xuất hiện ngày càng nhiều vấn đề mà một lĩnh vực chuyên môn đơn lẻ khó có thể giải quyết một cách đầy đủ.

Điều đó đặt ra câu hỏi đối với giáo dục đại học: cần đào tạo nguồn nhân lực như thế nào để người học không chỉ “giỏi một chuyên môn”, mà còn có khả năng kết nối kiến thức, phối hợp với những người thuộc các lĩnh vực khác và giải quyết những bài toán thực tế của doanh nghiệp và xã hội?

Về những thay đổi đối với doanh nghiệp và nguồn nhân lực, phát biểu tại hội thảo, GS.TS Nguyễn Thành Hiếu, Phó Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân cho biết: “Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, dữ liệu, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế đang làm thay đổi mạnh mẽ phương thức vận hành của doanh nghiệp cũng như yêu cầu đối với nguồn nhân lực. Những vấn đề mà doanh nghiệp phải giải quyết ngày nay ngày càng có tính phức hợp, đòi hỏi sự kết nối của nhiều lĩnh vực: từ quản trị, tài chính, marketing đến công nghệ, dữ liệu, pháp luật và phát triển bền vững.

Trong bối cảnh đó, người học không chỉ cần có nền tảng chuyên môn vững mà còn cần khả năng kết nối tri thức, tư duy hệ thống, phối hợp với các lĩnh vực khác và thích ứng với những thay đổi nhanh của môi trường nghề nghiệp.

Chủ đề của Hội thảo cũng gắn với những định hướng phát triển quan trọng của đất nước hiện nay, trong đó có tinh thần của Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, cũng như các định hướng về đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giám đốc điều hành, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo, quản trị rủi ro và hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam vươn ra thị trường quốc tế.”

Theo GS.TS Nguyễn Thành Hiếu, vấn đề trên đặt ra yêu cầu đối với các cơ sở giáo dục đại học phải tiếp tục đổi mới tư duy phát triển chương trình và tổ chức đào tạo.

Để đáp ứng yêu cầu đó, đào tạo liên ngành và xuyên ngành không nên được hiểu đơn giản là bổ sung thêm kiến thức của một ngành khác hay ghép các học phần hiện có vào cùng một chương trình. Quan trọng hơn là phải xác định được những năng lực mà người học cần có, từ đó tổ chức lại nội dung, phương pháp và môi trường học tập để người học có khả năng huy động tổng hợp tri thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn.

Tại Hội thảo, các đại biểu hướng tới những câu hỏi cụ thể hơn về năng lực cần hình thành, cách thiết kế chương trình, cơ chế tổ chức và phương thức triển thực tiễn.

Theo đó, cần nhận diện rõ hơn những tổ hợp năng lực mà thị trường lao động thực sự cần và chuyển hóa những yêu cầu đó thành chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo.

Đồng thời, cần làm rõ ranh giới giữa việc mở rộng kiến thức sang nhiều ngành với việc tạo ra sự tích hợp liên ngành thực chất; từ đó xác định mức độ và phương thức tích hợp phù hợp đối với từng mô hình đào tạo.

Các cơ chế quản trị phù hợp cho đào tạo liên ngành cũng cần được nghiên cứu, từ phối hợp giữa các đơn vị, sử dụng đội ngũ giảng viên, công nhận tín chỉ đến bảo đảm chất lượng và tổ chức nguồn lực.

Đổi mới đồng bộ phương pháp dạy và học, tăng cường sự tham gia thực chất của doanh nghiệp và các đối tác bên ngoài nhà trường để năng lực liên ngành, xuyên ngành được hình thành thông qua việc giải quyết những vấn đề thực tế.

Khi bài toán kinh doanh vượt khỏi một lĩnh vực chuyên môn

Tại hội thảo, GS.TS Tạ Văn Lợi, Hiệu trưởng Trường Kinh doanh, Đại học Kinh tế Quốc dân nhận định, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế đang làm cho những vấn đề của doanh nghiệp ngày càng vượt ra ngoài phạm vi của một lĩnh vực chuyên môn riêng biệt.

Một quyết định kinh doanh hiện nay có thể đồng thời đòi hỏi kiến thức về quản trị, công nghệ, dữ liệu, tài chính, pháp luật, thị trường và phát triển bền vững.

Cùng với đó, những chủ trương lớn về phát triển khu vực kinh tế tư nhân, nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp và hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam vươn ra thị trường quốc tế cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với đào tạo nguồn nhân lực.

Đặc biệt, Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, Quyết định 525/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chương trình đào tạo, bồi dưỡng 10.000 giám đốc điều hành đến năm 2030 cho thấy yêu cầu ngày càng rõ về đội ngũ nhân lực có năng lực quản trị hiện đại, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, quản trị rủi ro và hội nhập quốc tế.

Trong bối cảnh đó, đào tạo liên ngành và xuyên ngành đặt ra câu hỏi: làm thế nào để vừa bảo đảm chiều sâu chuyên môn của người học, vừa hình thành khả năng tích hợp tri thức và giải quyết những vấn đề phức hợp của thực tiễn?

GS.TS Tạ Văn Lợi cho biết, hội thảo quy tụ 55 bài viết, với sự tham gia của các nhóm tác giả đến từ nhiều trường đại học, viện nghiên cứu và cơ quan khác nhau trên cả nước. Các công trình cho thấy chủ đề đào tạo liên ngành và xuyên ngành không còn được nhìn nhận như một vấn đề riêng của một ngành đào tạo hay một cơ sở giáo dục, mà đã trở thành mối quan tâm của một cộng đồng học thuật rộng lớn.

Các bài tham luận tập trung vào 3 nhóm vấn đề. Cụ thể:

Thứ nhất, về bối cảnh, xu hướng, nhu cầu và kinh nghiệm đào tạo liên ngành, xuyên ngành. Các nghiên cứu đề cập đến xu hướng đào tạo STEM/STREAM, đào tạo liên ngành gắn với thực tiễn kinh doanh, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, nhu cầu năng lực của nguồn nhân lực và khoảng cách giữa yêu cầu của thị trường lao động với chương trình đào tạo. Nhiều bài viết cung cấp kinh nghiệm quốc tế về phát triển đào tạo liên ngành, xuyên ngành và các mô hình đào tạo linh hoạt.

Thứ hai, về phát triển chương trình, mô hình và quản trị đào tạo liên ngành, xuyên ngành. Các đề xuất tập trung vào chương trình kinh doanh liên ngành, tích hợp Business – Digital – AI, kết hợp kinh doanh với luật và công nghệ, đào tạo song ngành, ngành phụ, đào tạo bậc thạc sĩ, cũng như tích hợp AI, dữ liệu, ESG và chuyển đổi số vào chương trình đào tạo. Các nghiên cứu từ đó đặt ra những vấn đề về cách thức đào tạo, tổ chức chương trình và quản trị sự tích hợp.

Thứ ba, về đổi mới phương pháp, ứng dụng công nghệ và phát triển năng lực người học. Các nghiên cứu đề cập đến đào tạo mô phỏng, tư duy thiết kế, cá nhân hóa lộ trình học tập, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, phát triển năng lực số, đào tạo theo dự án và hợp tác giữa cơ sở giáo dục – viện nghiên cứu – doanh nghiệp.

Quy mô đào tạo cần đi cùng tích hợp liên ngành thực chất

Ở góc độ thực tiễn tại Đại học Kinh tế Quốc dân, PGS.TS Phạm Văn Tuấn, Phó Hiệu trưởng Trường Kinh doanh, cho biết Trường Kinh doanh hiện phụ trách 48 trong tổng số 107 chương trình đào tạo của toàn Đại học Kinh tế Quốc dân, tương đương 44,9%. Tỷ trọng này cho thấy quy mô đáng kể và tạo nền tảng để tăng cường kết nối tri thức giữa các ngành trong khối kinh doanh.

Năm 2026, trong 15 ngành/chương trình mới của Đại học Kinh tế Quốc dân, Trường Kinh doanh với 4 chương trình gồm Công nghệ Marketing, Kinh tế quốc tế, Quản trị công nghiệp sáng tạo và Quản trị nhân lực quốc tế.

Theo PGS.TS Phạm Văn Tuấn, sự phát triển này phản ánh những hướng dịch chuyển đáng chú ý như: tích hợp công nghệ và dữ liệu, tăng cường yếu tố quốc tế và mở rộng các ngành lõi sang những lĩnh vực ứng dụng mới.

Tuy nhiên, quy mô chương trình lớn hay việc xuất hiện thêm chương trình mới chưa đồng nghĩa với đào tạo liên ngành thực chất. PGS.TS Phạm Văn Tuấn cho rằng điều quan trọng là xác định rõ người học cần tích hợp những năng lực nào để giải quyết các bài toán kinh doanh cụ thể, từ đó lựa chọn cấu trúc chương trình và phương thức tổ chức phù hợp. Nếu chỉ đưa học phần từ nhiều lĩnh vực vào cùng một chương trình nhưng thiếu kết nối về chuẩn đầu ra và nhiệm vụ học tập, việc đào tạo vẫn có thể dừng ở mức mở rộng kiến thức.

Theo đó, chiều sâu chuyên môn của ngành lõi vẫn cần được bảo đảm, trong khi tính liên ngành phải được thể hiện trong chuẩn đầu ra, học phần tích hợp, dự án thực tiễn hoặc các nhiệm vụ buộc người học huy động kiến thức từ nhiều lĩnh vực. Với đào tạo xuyên ngành, doanh nghiệp và các chủ thể bên ngoài nhà trường cần tham gia thực chất hơn, từ cùng xác định vấn đề, cung cấp bối cảnh và dữ liệu đến phản hồi sản phẩm học tập của sinh viên.

Từ thực tiễn đó, PGS.TS Phạm Văn Tuấn đề xuất phát triển các lộ trình học tập linh hoạt trên nền tảng các chương trình hiện có, thông qua học phần dùng chung, dự án tích hợp, ngành phụ, ngành thứ hai hoặc các cấu phần bổ trợ phù hợp. Cách tiếp cận này vừa mở rộng không gian liên ngành, vừa duy trì nền tảng chuyên môn cốt lõi và tạo thêm khả năng cá nhân hóa lộ trình học tập theo định hướng nghề nghiệp.

Bên cạnh thiết kế chương trình, cơ chế quản trị cũng là điều kiện quan trọng, PGS.TS Phạm Văn Tuấn nhấn mạnh sự cần thiết của cơ chế điều phối ở cấp Trường để kết nối các đơn vị chuyên môn, rà soát chuẩn đầu ra, phối hợp giảng viên, công nhận tín chỉ và theo dõi kết quả triển khai. Mục tiêu là hình thành cho người học vừa có chiều sâu chuyên môn, vừa có năng lực tích hợp tri thức, thích ứng với chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, phát triển bền vững và môi trường kinh doanh quốc tế.

Tại Hội thảo, PGS.TS Nguyễn Danh Nguyên, Hiệu trưởng Trường Kinh tế, Đại học Bách khoa Hà Nội, chia sẻ chủ đề “Đào tạo liên ngành và xuyên ngành: Kinh nghiệm từ Trường Kinh tế, Đại học Bách khoa Hà Nội”. Ở góc nhìn doanh nghiệp, TS. Đinh Mộng Kha, Phó Chủ tịch Napoli Coffee, Cố vấn Hội đồng quản trịGiftZone, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Marketing Việt Nam (VMA), trình bày chủ đề “Hành vi người dùng trong thời đại AI: Master Layer - Lớp tương tác mới giữa người dùng và ứng dụng, phần mềm”.

Các tham luận góp phần bổ sung góc nhìn đa chiều từ nhà trường và doanh nghiệp, làm rõ hơn yêu cầu đổi mới đào tạo liên ngành, xuyên ngành theo hướng gắn với thực tiễn, công nghệ và nhu cầu của thị trường lao động.

Hồng Hạnh