Kiểm nghiệm cơ chế ứng phó theo Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí huỷ diệt hàng loạt

DT81-26 với đề mục “Cơ quan thường trực 81 vận hành cơ chế liên ngành thực hiện nhiệm vụ ứng phó tình huống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, kết hợp ứng phó sự cố hóa chất độc, sinh học, phóng xạ, hạt nhân (CBRN)”.

Dự và chỉ đạo cuộc diễn tập có Tư lệnh Binh chủng Hóa học, Trưởng Cơ quan thường trực 81, Thiếu tướng Nguyễn Đình Hiền.

Cùng dự có: Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Binh chủng Hóa Học, Thiếu tướng Trịnh Thành Đồng; Phó chủ nhiệm Ủy ban Quốc Phòng, An Ninh và đối ngoại, Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Hà; Ủy viên chuyên trách Ủy ban Quốc Phòng, An Ninh và đối ngoại Trịnh Xuân An…

Điểm đáng chú ý của DT81-26 là cuộc diễn tập được tổ chức như một phép thử thực tiễn đối với các quy định của Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, không chỉ dừng ở khâu xử lý hậu quả khi sự cố đã xảy ra, mà được đặt ra ngay từ khi mới xuất hiện dấu hiệu nghi vấn.

Hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt

Phát biểu chỉ đạo diễn tập, Tư lệnh Binh chủng Hóa học, Trưởng Cơ quan Thường trực 81, Thiếu tướng Nguyễn Đình Hiền cho biết: Cuộc diễn tập diễn ra trong thời điểm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Quốc hội Khóa XVI vừa biểu quyết thông qua Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, với tỷ lệ tán thành rất cao. Đây là dấu mốc quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật của Nhà nước ta về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; tạo cơ sở pháp lý thống nhất, đồng bộ và có hiệu lực cao hơn để chủ động phòng ngừa, phát hiện, cảnh báo sớm, ngăn chặn và xử lý kịp thời các nguy cơ, hành vi phổ biến và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Trong đó, luật xác lập phương thức quản lý trên cơ sở đánh giá rủi ro, lấy phòng ngừa là chính, kết hợp chặt chẽ giữa quản lý nhà nước theo ngành, lĩnh vực với cơ chế phối hợp liên ngành; bảo đảm không chồng chéo, không làm thay chức năng của các bộ, ngành và không làm phát sinh những thủ tục hành chính không cần thiết.

Để cuộc diễn tập đạt được mục đích, yêu cầu đề ra, bảo đảm an toàn tuyệt đối, Thiếu tướng Nguyễn Đình Hiền yêu cầu Ban Chỉ đạo, Ban Tổ chức, Cơ quan thường trực 81 và các lực lượng tham gia vận hành đúng cơ chế, đúng chức năng, đúng thẩm quyền; Các cơ quan, bộ phận tham mưu phải nắm chắc các quy định của Luật vừa được Quốc hội thông qua, các quy định pháp luật chuyên ngành và quy chế phối hợp có liên quan; vận dụng linh hoạt, đúng nguyên tắc, đúng trình tự và sát với tình huống diễn tập; Trong xử lý tình huống phải xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, trách nhiệm của từng lực lượng: bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền và rõ kết quả.

“Đặc biệt, phải quán triệt đúng tinh thần: cơ chế phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt nhằm kết nối, điều phối và nâng cao hiệu quả quản lý; không làm thay chức năng của các bộ, ngành; không chồng chéo với pháp luật chuyên ngành; không tạo thêm tầng nấc, thủ tục hành chính không cần thiết…”- Thiếu tướng Nguyễn Đình Hiền nhấn mạnh.

Cán bộ, chiến sĩ tham gia diễn tập phải nêu cao tinh thần trách nhiệm, chủ động nghiên cứu, phân tích và đánh giá đầy đủ các thông tin, dấu hiệu, đối tượng, mặt hàng, thiết bị, công nghệ, giao dịch và chủ thể có liên quan. Quá trình đánh giá phải xác định rõ mức độ rủi ro; người sử dụng cuối cùng, mục đích sử dụng cuối cùng; khả năng chuyển hướng sử dụng; nguồn tài chính và các mối liên hệ có dấu hiệu bất thường. Mọi nhận định và đề xuất xử lý phải dựa trên thông tin đã được kiểm chứng, có căn cứ pháp lý, căn cứ nghiệp vụ và căn cứ khoa học; không chủ quan, đơn giản nhưng cũng không hình sự hóa, hành chính hóa hoặc gây cản trở không cần thiết đối với hoạt động hợp pháp của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân.

Chủ động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý hiệu quả nguy cơ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt

Theo tình huống giả định, qua kiểm tra sau thông quan, cơ quan Hải quan phát hiện Công ty Công nghệ vật liệu mới Tiên Phong có nhiều dấu hiệu bất thường: nhập khẩu số lượng lớn hàng hóa lưỡng dụng thuộc diện kiểm soát; thông tin khai báo thiếu thống nhất; hành trình vận chuyển bất thường; mục đích sử dụng cuối cùng không rõ ràng và phương thức thanh toán phức tạp. Cùng thời điểm, cơ quan chức năng địa phương cũng ghi nhận những thông tin nghi vấn tương tự và báo cáo về Cơ quan thường trực 81.

Từ những thông tin ban đầu, cơ chế theo Luật được kích hoạt: Cơ quan thường trực 81 tổ chức tiếp nhận, kiểm tra, đối chiếu thông tin; đánh giá rủi ro trên nhiều mặt; báo cáo, tham mưu Cơ quan đầu mối quốc gia và đề xuất kích hoạt cơ chế phối hợp liên ngành. Đại diện các bộ, ngành chức năng cùng phân tích hàng hóa lưỡng dụng, chuỗi cung ứng, dòng tiền, nguy cơ khủng bố và các yếu tố liên quan. Kết quả đánh giá xác định vụ việc có mức độ rủi ro rất cao về phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, từ đó đề xuất áp dụng biện pháp quản lý, ngăn chặn và tổ chức đoàn liên ngành kiểm tra tại thực địa.

Trong lúc đoàn liên ngành đang tiến hành kiểm tra, do lo sợ hành vi bị phát hiện, các đối tượng đã kích nổ thiết bị tại khu vực ga Tân Long và kho hóa chất của Công ty Tiên Phong nhằm xóa dấu vết. Vụ nổ khiến nhiều người bị thương, xuất hiện nạn nhân có dấu hiệu nhiễm hóa chất độc, nhiễm xạ, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ tác nhân nguy hiểm phát tán ra môi trường. Đây là thời điểm cơ chế chuyển từ phòng ngừa, kiểm soát sang phản ứng khẩn cấp và thực binh ứng phó.

Ngay sau đó, lực lượng tại chỗ nhanh chóng phong tỏa hiện trường, chữa cháy, cứu nạn và sơ tán nhân dân. Khi tình huống vượt quá khả năng ứng phó ban đầu, Cơ quan đầu mối quốc gia, thông qua Cơ quan thường trực 81, huy động lực lượng chuyên trách, phối hợp cùng các bộ, ngành và địa phương tổ chức ứng phó.

Phần thực binh triển khai liên hoàn nhiều nội dung: thiết lập Sở chỉ huy hiện trường; quan trắc, trinh sát hóa học và phóng xạ; phân tích, xác định tác nhân CBRN; khoanh vùng nguy hiểm; tìm kiếm, cứu nạn; kiểm độc, kiểm xạ và hỗ trợ y tế; ngăn chặn lan tỏa, thu gom vật liệu nhiễm; tiêu độc, tẩy xạ người, phương tiện, công trình, địa hình và kiểm tra hiệu quả làm sạch môi trường. Dữ liệu từ hiện trường liên tục được truyền về Sở chỉ huy để cập nhật đánh giá và điều chỉnh phương án.

Qua DT81-26, một chu trình khép kín đã được kiểm nghiệm: phát hiện dấu hiệu - tiếp nhận thông tin - đánh giá rủi ro - tham mưu quyết định - phối hợp liên ngành - áp dụng biện pháp - phản ứng khẩn cấp - thực binh ứng phó - khắc phục hậu quả - kiểm tra, đánh giá - cập nhật dữ liệu và cảnh báo.

Ý nghĩa lớn nhất của cuộc diễn tập là đặt các quy định của Luật số 13/2026/QH16 vào một tình huống giả định sát với thực tế để kiểm nghiệm khả năng vận hành của cả hệ thống, qua đó tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp, phương án ứng phó và năng lực của Cơ quan thường trực 81 cùng các lực lượng liên quan, bảo đảm chủ động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý hiệu quả nguy cơ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Chia sẻ với phóng viên báo chí, Phó Tham mưu Trưởng Lữ Đoàn 86, Trung tá – Nguyễn Văn Lân qua đợt luyện tập ứng phó với tình huống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị đã phát huy cao tinh thần trách nhiệm, nghiêm túc luyện tập, góp phần bảo đảm cuộc diễn tập diễn ra đúng kế hoạch, an toàn tuyệt đối.

Để nâng cao chất lượng luyện tập, các phân đội trưởng chủ động soạn thảo giáo án sát với chức năng, nhiệm vụ và nội dung diễn tập; tổ chức huấn luyện theo từng tổ, nhóm, giúp bộ đội nắm chắc nhiệm vụ và luyện tập thuần thục các phương án xử trí.

Do các nhiệm vụ diễn ra liên hoàn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, đơn vị chú trọng quán triệt, giáo dục để cán bộ, chiến sĩ nhận thức rõ vai trò, trách nhiệm của từng bộ phận; đồng thời tăng cường quan sát, phối hợp, hiệp đồng trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Cùng với đó, hệ thống thông tin liên lạc được bảo đảm thông suốt, phục vụ hiệu quả công tác chỉ huy, điều hành và hiệp đồng giữa các tổ, nhóm, góp phần nâng cao chất lượng diễn tập và khả năng xử trí tình huống thực tế.

Cũng tại buổi diễn tập, Ban Tổ chức trao thưởng cho các tập thể cá nhân có thành tích xuất sắc trong diễn tập.

Khánh Duy