Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp thẩm tra sơ bộ dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi)

Tham dự có: Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp; Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận; đại diện Thường trực Hội đồng Dân tộc và một số Ủy ban của Quốc hội; đại diện lãnh đạo các cơ quan liên quan.

Theo Tờ trình, dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) quy định về việc trưng mua, trưng dụng tài sản; quyền và trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc trưng mua, trưng dụng tài sản; quyền và nghĩa vụ của người có tài sản trưng mua, trưng dụng; quyền và nghĩa vụ của người khác có liên quan đến việc trưng mua, trưng dụng tài sản; việc huy động người vận hành, điều khiển tài sản trưng dụng. Riêng việc trưng dụng đất, khu vực biển đã giao để thực hiện hoạt động lấn biển được thực hiện theo quy định của pháp luật về đất đai.

Dự thảo Luật gồm 4 chương, 30 điều, trong đó, đề xuất giữ nguyên 2 điều; sửa đổi, bổ sung 24 điều; bổ sung 3 điều; lược bỏ 13 điều của Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản năm 2008.

Dự thảo Luật sửa đổi, hoàn thiện đối tượng loại trừ thực hiện trưng mua tài sản theo hướng không áp dụng trưng mua đối với tài sản thuộc dự trữ quốc gia, tài sản công, do các tài sản này đã thuộc quyền sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và khi cần đã có quy định của pháp luật điều chỉnh.

Đồng thời, sửa đổi, hoàn thiện quy định về điều kiện, trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản để đồng bộ, thống nhất với hệ thống pháp luật có liên quan và bảo đảm nguyên tắc việc trưng mua, trưng dụng tài sản chỉ được thực hiện trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh hoặc vì lợi ích quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai theo luật định.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật bổ sung quy định về công khai và trách nhiệm giải trình (Điều 13) và giám sát khi trưng mua, trưng dụng tài sản (Điều 14) để bảo đảm tính công khai, minh bạch, kiểm soát quyền lực khi đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong trưng mua, trưng dụng tài sản theo chủ trương của Đảng, Nhà nước.

Thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản. Nội dung của dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, cơ bản bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật. Hồ sơ dự án Luật đã được Chính phủ chuẩn bị bảo đảm đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đủ điều kiện trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến.

Song, một số ý kiến cho rằng, trưng mua, trưng dụng tài sản là biện pháp đặc biệt, tác động trực tiếp đến tài sản của tổ chức, cá nhân, được thực hiện thông qua quyết định hành chính của Nhà nước, do đó, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, cân nhắc các nội dung cần phải được quy định ngay trong Luật mà không giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm minh bạch, rõ ràng trong thực hiện quyền, nghĩa vụ của các chủ thể và để thực hiện đúng chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Kết luận số 09-KL/TW.

Về thẩm quyền, dự thảo Luật phân quyền quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản cho Chủ tịch UBND cấp xã. Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy, điểm c khoản 1 Điều 23 của dự thảo Luật đã giới hạn thẩm quyền trưng dụng của Chủ tịch UBND cấp xã (không áp dụng đối với tài sản có phạm vi trên địa bàn từ 2 xã trở lên và tài sản quy định tại khoản 3, khoản 4 Điều 22). Tuy nhiên, điểm c khoản 1 Điều 16 lại giao thẩm quyền quyết định trưng mua tài sản cho Chủ tịch UBND cấp xã mà không kèm theo bất kỳ giới hạn nào về loại tài sản, giá trị tài sản hoặc phạm vi địa bàn.

Trong khi đó, trưng mua làm chấm dứt quyền sở hữu của tổ chức, cá nhân, tức là biện pháp có mức độ can thiệp vào quyền tài sản cao hơn trưng dụng. Vì vậy, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát, bảo đảm sự tương thích giữa Điều 16 và Điều 23 theo hướng thẩm quyền trưng mua của Chủ tịch UBND cấp xã ít nhất phải được giới hạn tương ứng hoặc chặt chẽ hơn so với thẩm quyền trưng dụng.

Tin ảnh: M. Trang