Quy hoạch phân khu đô thị khu vực hồ Hoàn KiếmBảo tồn, phát huy giá trị lịch sử, tái thiết tạo không gian mới

Bảo tồn giá trị lịch sử trong quá trình tái thiết

Theo Trưởng phòng Quản lý kiến trúc, Sở Xây dựng Hà Nội Trịnh Ngọc Long, việc nghiên cứu quy hoạch khu vực hồ Hoàn Kiếm phải đặt trong tổng thể định hướng phát triển Thủ đô, trên cơ sở Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm được UBND thành phố Hà Nội phê duyệt tại Quyết định số 2512/QĐ-UBND ngày 13/5/2026.

Trong quá trình nghiên cứu, Hà Nội xác định 4 nhóm mục tiêu lớn: mở rộng không gian kết nối quanh hồ Hoàn Kiếm; tái thiết, tái cấu trúc các không gian sinh hoạt cộng đồng, quảng trường, công viên cây xanh; cải tạo, chỉnh trang các công trình kiến trúc có giá trị lịch sử, văn hóa, tạo sự hài hòa giữa kiến trúc cũ, kiến trúc Pháp và kiến trúc hiện đại; đồng thời hình thành các không gian hoạt động đa dạng, linh hoạt, đáp ứng nhu cầu tổ chức các hoạt động, sự kiện của Thủ đô.

Hồ Hoàn Kiếm và khu vực phụ cận được xác định là không gian đặc biệt về lịch sử, văn hóa và cảnh quan. Vì vậy, mọi quyết định liên quan đến quy hoạch, kiến trúc, hạ tầng và tổ chức không gian đều cần được nghiên cứu thận trọng, bảo đảm không làm mất đi những giá trị đặc trưng đã hình thành trong quá trình phát triển của đô thị.

Một trong những vấn đề được đặt ra trong nghiên cứu điều chỉnh quy hoạch là cách thức xử lý đối với các công trình hiện hữu. Việc giữ lại, cải tạo, chuyển đổi công năng, di dời hay hạ giải một công trình đều có thể tác động đến tổng thể cảnh quan khu vực hồ Hoàn Kiếm. Vì vậy, việc xem xét một công trình không thể tách rời cấu trúc không gian, cảnh quan, lịch sử, kiến trúc và chức năng của toàn khu vực.

Các tiêu chí được đặt ra gồm giá trị lịch sử, văn hóa; giá trị kiến trúc, nghệ thuật; giá trị cảnh quan, đô thị; giá trị sử dụng và yêu cầu phát triển đô thị; mức độ tác động đến không gian công cộng cũng như khả năng bảo tồn, thích ứng của công trình. Đối với những công trình có giá trị về lịch sử, kiến trúc hoặc gắn với ký ức đô thị, việc đánh giá cần có sự tham gia của các cơ quan chuyên môn và đội ngũ chuyên gia trong các lĩnh vực quy hoạch, kiến trúc, bảo tồn di sản, lịch sử, đồng thời phải tuân thủ các quy định của pháp luật.

Theo ông Trịnh Ngọc Long, yêu cầu đặt ra không phải là lựa chọn đơn thuần giữa bảo tồn và phát triển, mà phải tìm được phương án tổ chức không gian vừa giữ được bản sắc, vừa đáp ứng yêu cầu sử dụng trong điều kiện đô thị hiện nay. Mục tiêu là từng bước hình thành khu vực có giá trị đặc biệt về văn hóa, lịch sử, tâm linh, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển hiện đại mà không làm mất đi bản sắc và ký ức đô thị.

Để có cơ sở hoàn thiện phương án, việc lấy ý kiến cộng đồng dân cư, chuyên gia, nhà khoa học được xác định là một nội dung quan trọng. Trong quá trình thẩm định, Sở Xây dựng sẽ tiếp tục lấy ý kiến Hội đồng Kiến trúc thành phố trước khi hoàn thiện hồ sơ, báo cáo UBND thành phố. Theo thông tin công bố, các nội dung đang được đưa ra lấy ý kiến mới là phương án nghiên cứu trong quá trình lập và hoàn thiện hồ sơ, chưa phải phương án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Việc lấy ý kiến được thực hiện từ ngày 7.9 đến hết ngày 26.9.2026 nhằm công khai thông tin, tiếp nhận ý kiến Nhân dân và tiếp tục hoàn thiện phương án quy hoạch.

Phát triển không gian ngầm, ưu tiên không gian mặt đất cho người đi bộ

Cùng với bảo tồn các giá trị hiện hữu, một hướng nghiên cứu đáng chú ý là tổ chức không gian ngầm gắn với giao thông công cộng và mô hình phát triển đô thị theo định hướng TOD. Trong đó, tuyến đường sắt đô thị và ga C9 được xem xét như một hạt nhân kết nối giữa không gian trên mặt đất với hệ thống giao thông và dịch vụ dưới mặt đất.

Theo định hướng nghiên cứu, không gian ngầm có thể được tổ chức theo hướng đa chức năng, kết hợp giao thông, bãi đỗ xe, dịch vụ đô thị và các chức năng công cộng phù hợp. Việc phát triển không gian ngầm cũng được nghiên cứu tại khu vực các công trình hành chính, văn hóa lớn nhằm tạo thành hệ thống kết nối liên hoàn.

Cách tiếp cận này hướng tới giải quyết một phần áp lực đối với không gian mặt đất. Khi các chức năng như đỗ xe, giao thông và một số dịch vụ được tổ chức hợp lý dưới lòng đất, không gian phía trên có điều kiện được dành nhiều hơn cho cây xanh, quảng trường, không gian công cộng và người đi bộ.

Định hướng tổ chức giao thông vì vậy không chỉ dừng ở việc bố trí hạ tầng kỹ thuật, mà gắn với mục tiêu hình thành mạng lưới đi bộ liên tục quanh hồ và kết nối các không gian văn hóa, lịch sử. Phương tiện cơ giới được định hướng kiểm soát chặt chẽ tại các tuyến đường và khu vực bao quanh, qua đó từng bước giảm áp lực giao thông, tiếng ồn, bụi và tăng chất lượng không gian công cộng.

Từ góc độ quy hoạch, phát triển không gian ngầm gắn với TOD được đặt trong mối quan hệ với việc tổ chức lại toàn bộ không gian khu vực hồ Hoàn Kiếm. Trên mặt đất là hệ thống quảng trường, công viên, không gian sinh hoạt cộng đồng và tuyến đi bộ; dưới mặt đất là giao thông, bãi đỗ xe và các dịch vụ đô thị. Hai lớp không gian này được nghiên cứu để kết nối với nhau, tạo thành một cấu trúc thống nhất.

Đây cũng là hướng tiếp cận nhằm cân bằng giữa yêu cầu bảo tồn và yêu cầu phát triển. Không gian hồ Hoàn Kiếm được xác định là một không gian lịch sử - văn hóa đặc biệt, do đó quá trình cải tạo, tái thiết không chỉ đặt vấn đề thay đổi diện mạo mà quan trọng hơn là giữ được giá trị đã hình thành, đồng thời tạo thêm khả năng khai thác không gian công cộng phục vụ người dân và các hoạt động của Thủ đô.

Việc lấy ý kiến cộng đồng trong giai đoạn hiện nay vì thế có ý nghĩa trực tiếp đối với quá trình hoàn thiện phương án. Những ý kiến của người dân, chuyên gia, nhà khoa học sẽ được tổng hợp, nghiên cứu trong các bước tiếp theo, trước khi phương án được xem xét, thẩm định và trình cấp có thẩm quyền quyết định.

Văn Anh