Nghiêm minh kỷ cương, bảo vệ cán bộ đổi mới, sáng tạo

Đáp ứng những yêu cầu mới từ thực tế phát triển

Theo cơ quan trình, Nghị quyết tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, không tham nhũng, lãng phí hay tiêu cực. Việc này thể hiện sự nhân văn, khoan hồng của Đảng và Nhà nước, lấy hiệu quả thực tiễn về chính trị, kinh tế, xã hội làm thước đo xử lý phù hợp. Thảo luận tại hội trường, các ĐBQH cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành Nghị quyết.

ĐBQH Lê Nhật Thành (Hà Nội) cho rằng, mục tiêu xử lý vi phạm không chỉ dừng lại ở việc áp dụng chế tài đúng người, đúng hành vi. Nghị quyết còn hướng tới khôi phục các giá trị kinh tế - xã hội bị xâm hại và bảo vệ các nguồn lực phát triển. Từ đó, các dự án, công trình đầu tư có khả năng tiếp tục mang lại lợi ích cho Nhà nước và xã hội. Theo đại biểu, đây không phải sự nới lỏng kỷ cương pháp luật hay giảm nhẹ yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm mà là sự điều chỉnh hài hòa giữa yêu cầu phát triển và việc bảo đảm công lý, tính nghiêm minh của pháp luật trong bối cảnh mới.

Dự thảo Nghị quyết đã thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng về khuyến khích người dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Từ thực tiễn, ĐBQH Lê Nhật Thành nêu bật tâm lý e ngại, sợ sai, sợ trách nhiệm trong một bộ phận cán bộ, công chức và người đứng đầu. Không ít quyết định đầu tư, dự án phát triển bị chậm trễ hoặc bỏ lỡ cơ hội. Nguyên nhân chủ yếu do người có thẩm quyền thường lựa chọn phương án an toàn thay vì chủ động sáng tạo.

Để khắc phục tình trạng này, dự thảo đề ra nguyên tắc xử lý vi phạm phải bảo đảm sự nghiêm minh, không có vùng cấm, không có ngoại lệ. Đồng thời, việc xử lý phải "thấu tình, đạt lý", bảo vệ những người hành động vì lợi ích chung. Các quy định về điều kiện trong dự thảo đã thể hiện rất rõ nét tinh thần này.

Cụ thể hóa trách nhiệm người đứng đầu và cơ chế loại trừ rủi ro

Quan tâm đến trách nhiệm của người đứng đầu tại khoản 2, Điều 13, ĐBQH Hoàng Quốc Khánh (Lai Châu) thống nhất với quy định giao quyền toàn diện cho người đứng đầu bộ, ngành, địa phương. Theo đó, họ phải chịu trách nhiệm tổ chức đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh của các hoạt động đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Người đứng đầu cũng có trách nhiệm giám sát việc khắc phục hậu quả do hành vi vi phạm gây ra.

Tuy nhiên, để bảo đảm tính khả thi và tránh vướng mắc trên thực tế, ĐBQH Hoàng Quốc Khánh đề nghị, bổ sung một cơ chế cụ thể trong dự thảo. Quy định này cho phép người đứng đầu được yêu cầu cơ quan chuyên môn hoặc tổ chức giám định độc lập đủ điều kiện thực hiện việc xác định, thẩm định kết quả. Đây sẽ là căn cứ pháp lý quan trọng xem xét, quyết định đối với các vấn đề phức tạp.

Bày tỏ đồng tình với Điều 6 về loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro trong đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, ĐBQH Huỳnh Ngọc Liêm (Lâm Đồng) cho rằng, cách tiếp cận mở rộng này hoàn toàn phù hợp với yêu cầu hiện nay. Việt Nam đang triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với sản phẩm, dịch vụ công nghệ số. Đã gọi là thử nghiệm, pháp luật buộc phải chấp nhận khả năng kết quả không đạt như kỳ vọng. Thực tế có thể phát sinh thiệt hại dù người thực hiện đã tuân thủ đúng phương án và áp dụng biện pháp phòng ngừa.

ĐBQH Huỳnh Ngọc Liêm nhấn mạnh, không nên để xảy ra tình trạng mâu thuẫn trong chính sách. Cụ thể là khi quyết định thì được khuyến khích thử nghiệm, nhưng nếu thất bại lại dùng chính kết quả đó để truy ngược trách nhiệm của người quyết định.

Từ những phân tích trên, đại biểu đề nghị làm rõ 3 tiêu chí về động cơ và mục đích ngay trong Điều 6 của dự thảo. Cơ chế loại trừ chỉ được xem xét khi hành vi nhằm mục đích vì lợi ích chung, không tham nhũng, không vụ lợi và không vì lợi ích nhóm. Quá trình ra quyết định cần xem xét người thực hiện có đúng thẩm quyền hay không. Các tiêu chí khác bao gồm việc thu thập đủ thông tin, tham khảo ý kiến chuyên môn, nhận diện rủi ro và áp dụng biện pháp phòng ngừa hợp lý.

Đồng thời, cơ quan soạn thảo cần làm rõ tiêu chí về thời điểm đánh giá rủi ro. ĐBQH Huỳnh Ngọc Liêm khẳng định đây là điểm quan trọng nhất. Việc xác định lỗi phải căn cứ chủ yếu vào thông tin, điều kiện và khả năng nhận thức tại thời điểm ra quyết định, thay vì chỉ nhìn vào hậu quả xảy ra sau đó.

Minh Trang