Cà Mau tăng trưởng xanh từ tài nguyên rừng

"Lá chắn xanh" của vùng đất cuối trời Nam

Là địa phương duy nhất cả nước có cả hệ sinh thái rừng ngập mặn và rừng tràm đặc trưng, Cà Mau sở hữu nguồn tài nguyên rừng giàu giá trị về môi trường, kinh tế và quốc phòng - an ninh. Toàn tỉnh có hơn 148.196ha đất lâm nghiệp, trong đó hơn 96.367ha có rừng, tập trung chủ yếu tại Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau, Vườn Quốc gia U Minh Hạ và các khu rừng phòng hộ ven biển.

Rừng không chỉ là “bức tường xanh” bảo vệ gần 254km bờ biển mà còn góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, điều hòa khí hậu, hấp thụ carbon, giảm phát thải và tạo sinh kế cho hàng nghìn hộ dân. Đặc biệt, rừng ngập mặn Cà Mau có khả năng lưu giữ carbon cao, mở ra tiềm năng phát triển tín chỉ carbon và tham gia sâu hơn vào các chương trình tăng trưởng xanh. Bên cạnh giá trị môi trường, rừng còn là nền tảng phát triển nhiều ngành kinh tế. Từ khai thác gỗ, nuôi tôm sinh thái dưới tán rừng, nuôi ong lấy mật, trồng dược liệu, du lịch sinh thái đến các dịch vụ môi trường rừng...

Tuy nhiên, những lợi thế đó cũng đang phải đối mặt với không ít thách thức. Biến đổi khí hậu khiến tình trạng sạt lở bờ biển diễn biến ngày càng nghiêm trọng. Giai đoạn 2011 - 2020, Cà Mau đã mất hơn 5.000ha rừng ngập mặn do sạt lở; riêng giai đoạn 2021 - 2025, mỗi năm địa phương tiếp tục mất bình quân từ 200 - 300ha rừng, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái và đời sống người dân ven biển. Riêng năm 2025, diện tích rừng bị mất do sạt lở lên tới khoảng 204ha.

Thực tế đặt ra yêu cầu chuyển từ tư duy chỉ “giữ rừng” sang phát triển kinh tế rừng gắn với bảo tồn. Khi người dân có sinh kế ổn định từ rừng, họ sẽ trở thành lực lượng trực tiếp bảo vệ và phát triển tài nguyên này.

Chuyển từ "giữ rừng" sang phát triển kinh tế lâm nghiệp

Những năm gần đây, tỉnh Cà Mau đã từng bước thay đổi cách tiếp cận trong quản lý lâm nghiệp, lấy khoa học, công nghệ làm nền tảng. Người dân người dân làm trung tâm và hiệu quả kinh tế làm động lực bảo vệ rừng. Trong 5 năm qua, tỉnh đã huy động hơn 770 tỷ đồng thực hiện Chương trình phát triển lâm nghiệp bền vững.

Nhờ đó, từ 26.000ha rừng, Cà Mau đã trồng lại và phát triển diện tích rừng trên địa bàn tỉnh ở mức hơn 95.000ha. Ngành lâm nghiệp tỉnh hiện tạo ra giá trị sản xuất khoảng 3.000 tỷ đồng mỗi năm, riêng năm 2025, giá trị khai thác gỗ đạt gần 800 tỷ đồng.

Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững, Cà Mau đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng rừng, gia tăng giá trị kinh tế và tạo sinh kế ổn định cho người dân. Tại Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau - vùng lõi của Khu Dự trữ sinh quyển thế giới, công tác quản lý, bảo vệ rừng phòng hộ, rừng đặc dụng và rừng sản xuất tiếp tục đạt nhiều kết quả tích cực. Ban quản lý rừng đã ứng dụng công nghệ số trong quản lý tài nguyên rừng, dùng máy bay không người lái (drone) để giám sát hiện trạng rừng; đồng thời, lắp đặt hệ thống camera tại các cửa ngõ ra vào rừng giúp phát hiện sớm các hành vi xâm hại tài nguyên rừng.

Phó Giám đốc Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau Lý Minh Kha cho biết, cùng với tăng cường ứng dụng công nghệ, đơn vị đã thực hiện khoanh nuôi tái sinh tự nhiên 470ha rừng, góp phần phục hồi hệ sinh thái, cải thiện môi trường sinh thái và nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng.

Không dừng lại ở nhiệm vụ bảo tồn, Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau còn trở thành điểm sáng trong phát triển kinh tế dưới tán rừng. Hiện khoảng 30.500ha mô hình rừng - tôm đã được cấp chứng nhận quốc tế, với hơn 5.800 hộ dân tham gia. Đây không chỉ là mô hình sản xuất thân thiện với môi trường mà còn tạo ra sản phẩm tôm sinh thái có giá trị cao, mở rộng cơ hội tiếp cận các thị trường xuất khẩu khó tính; đồng thời, khẳng định rằng bảo vệ rừng hoàn toàn có thể song hành với phát triển kinh tế.

Tại lâm phần U Minh Hạ, trọng tâm được đặt vào nâng cao năng suất rừng trồng. Theo Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp U Minh Hạ Đỗ Văn Đồng, đến nay khoảng 26.000ha trong tổng số 30.000ha rừng sản xuất đã được chuyển sang mô hình trồng rừng thâm canh trên liếp, với các giống cây chủ lực như keo lai, keo lá tràm, tràm lá dài và tràm cừ. Mô hình này giúp rút ngắn chu kỳ khai thác, tăng năng suất gỗ, đồng thời tạo nguồn nguyên liệu ổn định cho công nghiệp chế biến lâm sản.

Song song với đó, công nghệ cấy mô cũng đang được ứng dụng để tạo ra các giống cây có năng suất cao, khả năng kháng sâu bệnh tốt, thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu và hạn chế đổ gãy trong mùa mưa bão. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng để xây dựng vùng nguyên liệu gỗ lớn, hướng đến chế biến sâu và xuất khẩu, thay vì chỉ khai thác gỗ nguyên liệu như trước.

Trong năm 2025, Cà Mau đã bố trí hơn 218 tỷ đồng cho công tác bảo vệ và phát triển rừng, trồng mới 300ha rừng, trồng lại sau khai thác 4.420ha và trồng hơn 3 triệu cây phân tán, góp phần phục hồi diện tích rừng, nâng cao tỷ lệ che phủ và cải thiện môi trường sinh thái. Năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu duy trì tỷ lệ che phủ rừng trên 12%, bảo vệ nghiêm ngặt diện tích rừng hiện có, nâng cao chất lượng đa dạng sinh học; đồng thời, phấn đấu tỷ lệ tăng trưởng khu vực lâm nghiệp đạt khoảng 4%, nâng giá trị khai thác gỗ rừng trồng lên khoảng 850 tỷ đồng.

Với hướng đi từ bảo tồn sang phát triển bền vững, Cà Mau đang từng bước biến tài nguyên rừng thành nguồn lực kinh tế, đồng thời tạo thêm động lực cho tăng trưởng xanh và nâng cao sinh kế người dân.

Vũ Châu