Hội thảo góp ý dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp bảo đảm thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở

Cùng dự và điều hành hội thảo có Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Cù Thu Anh; Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Ngô Quỳnh Hoa.

Tham dự hội thảo có đại diện Sở Tư pháp một số tỉnh, thành phố khu vực miền Trung: Đà Nẵng, Huế, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk; đại diện một số sở, ngành, Ủy ban MTTQ, các tổ chức đoàn thể thành phố và lãnh đạo một số UBND cấp xã, công chức tham mưu công tác hòa giải ở cơ sở cùng các hòa giải viên trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc thông tin, ngày 24 tháng 8 năm 2026, Quốc hội Khóa XVI đã thông qua Luật Hòa giải ở cơ sở số 16/2026/QH16, có hiệu lực thi hành từ ngày 1 tháng 3 năm 2027. Đây là văn bản pháp lý quan trọng góp phần hoàn thiện thể chế về hòa giải ở cơ sở, đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong giai đoạn mới và thể hiện định hướng chiến lược về nâng cao hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở.

Thứ trưởng cho biết, theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và các văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, các văn bản hướng dẫn thi hành Luật phải có hiệu lực cùng thời điểm có hiệu lực của Luật để bảo đảm tính khả thi, đáp ứng yêu cầu của việc tổ chức thi hành pháp luật. Do đó, việc ban hành Nghị định quy định chi tiết và biện pháp bảo đảm thi hành Luật là nhiệm vụ hết sức quan trọng và cấp thiết.

Yêu cầu đặt ra đối với nghị định là phải bám sát luật, quy định cụ thể, rõ ràng, khả thi, dễ thực hiện, phù hợp với điều kiện thực tế của cơ sở, đồng thời tránh hành chính hóa hoạt động hòa giải ở cơ sở - vốn là hình thức tự quản, tự nguyện của cộng đồng dân cư góp phần xây dựng một thiết chế hòa giải ở cơ sở vững mạnh - nơi mọi mâu thuẫn, tranh chấp đều được giải quyết sớm bằng sự chân thành và đồng thuận.

Phát biểu định hướng nội dung hội thảo, Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Cù Thu Anh đề nghị các đại biểu tham dự Hội thảo tập trung góp ý vào một số nội dung trọng tâm của dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp bảo đảm thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở, nhằm cụ thể hóa các nội dung được giao trong Luật và bảo đảm tính đồng bộ, rõ ràng và khả thi. Qua đó tạo sự chủ động, thuận lợi cho địa phương trong quá trình thi hành luật.

Việc ban hành Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp bảo đảm thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 không chỉ giúp luật đi vào cuộc sống mà còn thể chế hóa chủ trương của Đảng về tăng cường các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở, thiết thực góp phần xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, giữ vững an ninh trật tự và xây dựng xã hội an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển.

Báo cáo tóm tắt nội dung dự thảo nghị định, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Ngô Quỳnh Hoa cho biết, sau hơn 12 năm thi hành Nghị định số 15/2014/NĐ-CP và Nghị quyết liên tịch số 01/2014/NQLT-CP-UBTƯMTTQVN cũng bộc lộ một số quy định không còn phù hợp với yêu cầu mới, do đó, việc ban hành Nghị định mới là cần thiết để cụ thể hóa đầy đủ các nội dung Luật giao, khắc phục bất cập của Nghị định số 15/2014/NĐ-CP, đồng thời bảo đảm phù hợp với bối cảnh sắp xếp bộ máy chính quyền địa phương, phân cấp, phân quyền và tạo thuận lợi hơn cho cơ sở.

Dự thảo Nghị định gồm 6 chương, 35 điều, tăng 15 điều so với Nghị định số 15/2014/NĐ-CP. Dự thảo được xây dựng theo hướng kế thừa những quy định còn phù hợp; sửa đổi, bổ sung những quy định không còn phù hợp; đồng thời bổ sung những nội dung mới của Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 và những vấn đề cần thiết để tổ chức thi hành luật, trong đó hướng dẫn xác định phạm vi hòa giải, bầu hòa giải viên, tổ trưởng tổ hòa giải, việc kết hợp các hình thức bầu hòa giải viên; chỉ định hòa giải viên; nội dung bảo đảm kinh phí, hồ sơ và thủ tục đề nghị hưởng thù lao theo vụ, việc khi thực hiện hòa giải của hòa giải viên và của người được mời trực tiếp tham gia hòa giải…

Làm rõ các quy định về phạm vi hòa giải ở cơ sở

Các đại biểu nhất trí về việc kế thừa các quy định của Nghị định số 15/2014/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật hòa giải ở cơ sở, quy định theo hướng liệt kê góp phần tạo thuận lợi cho hòa giải viên xác định phạm vi hòa giải. Tuy nhiên, cần rà soát kỹ các quy định để bảo đảm hòa giải viên hiểu, áp dụng được. Một số đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát các vụ, việc vi phạm pháp luật được hòa giải để không chồng chéo với thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng.

Đồng thời, đối với Điều 5 của dự thảo Nghị định quy định về giải quyết các trường hợp vụ, việc không thuộc phạm vi hòa giải, cần đưa ra hướng giải quyết rõ ràng cho các trường hợp sau khi hòa giải viên đã hòa giải xong tranh chấp nhưng mâu thuẫn vẫn tiếp tục phát sinh hoặc phát hiện vụ, việc không thuộc phạm vi hòa giải.

Bên cạnh đó, để bảo đảm hoạt động hòa giải ở cơ sở ngày càng phát huy vai trò, ý nghĩa của mình, các hoạt động, đặc biệt liên quan đến vai trò trách nhiệm hỗ trợ của cơ quan nhà nước cần quy định rõ thời hạn giải quyết, không làm chậm quá trình thực hiện hòa giải của người dân.

Rõ trách nhiệm của cơ quan phối hợp và cơ quan quản lý nhà nước trong công tác hòa giải ở cơ sở

Các đại biểu đồng thuận với việc bổ sung đối tượng được chi thù lao là người được mời trực tiếp tham gia hòa giải; bổ sung chi phí phiên dịch và các chi phí cần thiết khác. Một số đại biểu có ý kiến về thủ tục thực hiện hòa giải khi hòa giải viên gặp tai nạn cần được quy định cụ thể hơn để tránh việc địa phương áp dụng khác nhau trong thực tế. Cần rà soát các quy định trong Thông tư 56/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính quy định việc lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí bảo đảm cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, chuẩn tiếp cận pháp luật và hòa giải ở cơ sở để nâng mức chi cho các vụ, việc hòa giải bảo đảm tương xứng hơn với thực tế và khối lượng công việc của hòa giải. Bên cạnh đó, nhiều ý kiến yêu cầu nghiên cứu cơ chế khoán chi văn phòng phẩm cho tổ hòa giải và quy định thủ tục thanh toán đơn giản, linh hoạt hơn; đề nghị không xác định việc thanh toán thù lao vụ, việc cho hòa giải viên và cho tổ hòa giải là thủ tục hành chính.

Các đại biểu thống nhất quy định phân định lại trách nhiệm quản lý nhà nước giữa cấp tỉnh và cấp xã. Đồng thời, đề nghị bổ sung hướng dẫn khoản 9 Điều 12 của Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 về căn cứ đề nghị, cách thức đề nghị công an xã bảo đảm an ninh, trật tự quá trình hòa giải.

Phát biểu kết luận hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc ghi nhận và đánh giá cao tinh thần trách nhiệm và những ý kiến rất cụ thể, trách nhiệm, thiết thực của các đại biểu. Những ý kiến này là cơ sở quan trọng để cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo nghị định.

Thứ trưởng khẳng định cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ nghiêm túc tổng hợp đầy đủ các ý kiến; phân loại rõ các nhóm vấn đề; nghiên cứu tiếp thu tối đa những ý kiến xác đáng, có cơ sở. Đồng thời chủ động rà soát những vấn đề phát sinh từ thực tiễn để kịp thời nghiên cứu, xử lý, bảo đảm tiến độ xây dựng, trình ban hành nghị định.

Huyền Ngọc