Từ "Gia đình số", đưa kỹ năng số vào từng mái ấm
Từ bảng quy ước sử dụng internet trong một góc học tập đến những buổi hướng dẫn dịch vụ công trực tuyến, phòng tránh lừa đảo, mô hình “Gia đình số” ở Hà Tĩnh đang đưa kỹ năng số vào những việc gần gũi hàng ngày. Lấy gia đình làm không gian thực hành đầu tiên, tổ chức Hội giữ vai trò kết nối, hỗ trợ để kiến thức được chia sẻ, góp phần đưa phong trào “Bình dân học vụ số” lan tỏa từ cơ sở.
Khi cha mẹ và con cùng học
Trong căn nhà của chị Trần Thị Ngọc Tú ở thôn Hương Thọ (xã Thượng Đức), một bảng quy ước nhỏ về sử dụng internet được đặt ngay tại góc học tập của các con. Những dòng chữ ngắn gọn giúp các em hình thành thói quen tiếp cận thông tin an toàn, có trách nhiệm và phù hợp với lứa tuổi.
Chuyện học tập, sử dụng mạng xã hội và những thông tin xuất hiện hàng ngày trên internet cũng trở thành nội dung thường xuyên được các thành viên trao đổi. Thế giới số vì vậy không còn là không gian riêng của các con, mà trở thành câu chuyện chung để cha mẹ và con cái cùng chia sẻ, điều chỉnh và hiểu nhau hơn... "Trong những buổi sinh hoạt hoặc bữa ăn của gia đình, tôi vẫn nhắc con phải dùng điện thoại đúng mục đích. Cha mẹ phải làm gương, luôn quan tâm và chỉ dạy con học hành đến nơi đến chốn", chị Tú chia sẻ.
Nhờ những lời nhắc của bố mẹ, Đặng Hoàng Gia Long, con trai chị Tú, đã ghi nhớ các nguyên tắc tự bảo vệ: "Bố mẹ thường dặn con không xem nội dung lạ, không kết bạn, nhắn tin với người không quen; không đưa số điện thoại, địa chỉ và hình ảnh của mình lên mạng. Con chỉ dùng điện thoại vào thời gian bố mẹ cho phép, chủ yếu để học tập, nghiên cứu và xem những video bổ ích".
Những nguyên tắc ấy không chỉ nằm trên bảng quy ước. Rời góc học tập, các con lại cùng mẹ chuẩn bị bữa cơm; chuyện ở trường và những điều các em bắt gặp trên mạng được nối dài trong công việc thường ngày, bên mâm cơm... Công nghệ có thể làm thay đổi nhiều thói quen sinh hoạt, nhưng sự quan tâm, lắng nghe vẫn là sợi dây giữ các thành viên gần nhau.
Cách làm của gia đình chị Tú cho thấy, "Gia đình số" trước hết không được đo bằng số lượng thiết bị thông minh, mà ở khả năng sử dụng thiết bị an toàn, đúng mục đích. Những giới hạn rõ ràng giúp trẻ hình thành ý thức tự bảo vệ; sự quan tâm, làm gương của cha mẹ tạo nền tảng để các em chủ động chia sẻ khi gặp vấn đề.
Không chỉ dừng lại trong từng gia đình, cách đồng hành ấy được mở rộng thành không gian trao đổi tại các CLB "Gia đình số". Ở xã Sơn Giang, nội dung sinh hoạt tập trung vào những vấn đề phụ huynh thường gặp: quản lý thời gian sử dụng điện thoại; định hướng nhưng vẫn tôn trọng con; nhận diện thông tin xấu độc và cân bằng thời gian trên mạng với học tập, vận động, giao tiếp trực tiếp.
Mong muốn hiểu hơn về thế giới số của con, chị Phan Thị Thủy (thôn Hữu Trạch) đã tìm đến CLB. "Trước đây, tôi thường cấm con sử dụng điện thoại, không cho con lên mạng xã hội. Nhưng từ khi được tiếp cận công nghệ số, tôi đã biết thêm những phương pháp phù hợp để đồng hành, giúp con sử dụng điện thoại và mạng xã hội một cách văn minh, an toàn, hiệu quả”, chị Thủy cho biết.
Chuyển từ cấm đoán sang đồng hành, chị hiểu hơn những mối quan tâm của con; con gái chị cũng cởi mở hơn khi chia sẻ chuyện học tập và đời sống... Internet không chỉ phục vụ giải trí mà trở thành công cụ hỗ trợ học tập, rèn luyện kỹ năng, giúp em tự tin tham gia và đạt giải tại cuộc thi Olympic tiếng Anh trên internet.
Theo chị Phạm Thị Hà - Chủ nhiệm CLB “Gia đình số” thôn Hữu Trạch, sự thay đổi còn thể hiện trong cách các thành viên ứng xử với nhau: "Qua sinh hoạt, các gia đình thành viên đã chủ động kiểm chứng thông tin trên mạng, giao tiếp tôn trọng lẫn nhau, biết kiềm chế cảm xúc, hạn chế cái tôi để hóa giải mâu thuẫn và tìm được tiếng nói chung".
Việc học trong “Gia đình số” vì thế không diễn ra một chiều. Thông qua cuộc thi “Cùng con tiến vào kỷ nguyên số” do Hội liên hiệp Phụ nữ xã Sơn Giang tổ chức, người mẹ được khuyến khích cùng trải nghiệm công nghệ với con. Cha mẹ học ở con sự nhanh nhạy; con cái nhận từ cha mẹ kinh nghiệm sống, khả năng lựa chọn thông tin và ý thức trách nhiệm. Sự trao đổi hai chiều giúp thu hẹp khoảng cách giữa các thế hệ, để công nghệ trở thành cầu nối thay vì tạo thêm sự xa cách.
Từ một người biết đến nhiều người cùng biết
Không chỉ thay đổi cách cha mẹ đồng hành cùng con, mô hình “Gia đình số” tại nhiều địa bàn còn cụ thể hóa kỹ năng bằng những tiêu chí và nội dung thực hành gắn với đời sống.
Tại thôn Sơn Mai (xã Kim Hoa), CLB “Gia đình số” được thành lập với 40 thành viên. Các gia đình tham gia hướng tới những tiêu chí: sử dụng điện thoại thông minh an toàn; sử dụng ít nhất một dịch vụ công trực tuyến; thanh toán không dùng tiền mặt; không vi phạm an toàn mạng, không chia sẻ thông tin sai lệch; đồng thời thực hiện các tiêu chí của Cuộc vận động xây dựng gia đình "5 không, 3 sạch".
Cùng với việc cụ thể hóa tiêu chí, hội viên được tuyên truyền về phòng, chống lừa đảo; hướng dẫn thực hiện dịch vụ công trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công Quốc gia và nhận diện các kênh thông tin chính thống. Qua thực hành, công nghệ từng bước được ứng dụng vào giải quyết công việc, quản lý chi tiêu, sản xuất, kinh doanh và bảo vệ các thành viên trên không gian mạng.
Tại Tổ dân phố 2 (phường Hà Huy Tập), mô hình được xây dựng với 20 hội viên nòng cốt. Các thành viên được hướng dẫn sử dụng ứng dụng công dân số của tỉnh, định danh điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt và dịch vụ công trực tuyến... Trong khi đó, CLB “Gia đình số” tại thôn Tân Vĩnh Cần (xã Cẩm Bình) chú trọng hướng dẫn thành viên sử dụng các ứng dụng, nền tảng thiết thực phục vụ đời sống và công việc.
Dù được triển khai ở nông thôn hay đô thị, điểm chung của mô hình là xuất phát từ nhu cầu thực tế, lựa chọn nội dung dễ hiểu, dễ áp dụng và phát huy vai trò của hội viên nòng cốt. Sau khi được hướng dẫn và trực tiếp thực hành, mỗi người có thể hỗ trợ người thân, đưa kiến thức từ buổi sinh hoạt về từng mái ấm... Đây cũng là cách phong trào “Bình dân học vụ số” được cụ thể hóa, mở rộng phạm vi học tập từ hội trường, nhà văn hóa đến từng gia đình và cộng đồng dân cư.
Phó Trưởng ban Thường trực Ban Công tác Phụ nữ, Cơ quan Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Hà Tĩnh Dương Thị Hòa cho biết: Hội liên hiệp Phụ nữ tỉnh sẽ tiếp tục hỗ trợ, nhân rộng mô hình. "Trọng tâm là tiếp tục nâng cao năng lực số, kỹ năng số cho phụ nữ và các thành viên trong gia đình, giúp mọi người khai thác hiệu quả, sử dụng an toàn không gian số, phục vụ sản xuất, kinh doanh, học tập và bảo vệ bản thân, con em trên môi trường mạng", bà Dương Thị Hòa nhấn mạnh.
Việc xây dựng “Gia đình số” đồng thời được gắn với các phong trào thi đua, nhiệm vụ trọng tâm và cuộc vận động của Hội, qua đó phát huy vai trò của phụ nữ trong gìn giữ những giá trị tốt đẹp của gia đình Việt Nam, tăng cường kết nối và vun đắp hạnh phúc.
Hiệu quả của mô hình không chỉ thể hiện ở việc sử dụng các tiện ích trực tuyến, mà quan trọng hơn là sự thay đổi trong thói quen, khả năng làm chủ công nghệ và ý thức tự bảo vệ của mỗi thành viên... Đó là nền tảng để từng gia đình trở thành một “tế bào số” an toàn, chủ động, góp phần đưa phong trào “Bình dân học vụ số” đi sâu vào đời sống.