Báo chí mở rộng không gian, giữ vững niềm tin trong lòng công chúng
Một nền báo chí chuyên nghiệp không chỉ được đánh giá bằng tốc độ đưa tin hay mức độ lan tỏa của sản phẩm báo chí, mà trước hết phải được xây dựng trên nền tảng của sự thật, trách nhiệm và tinh thần thượng tôn pháp luật.
Nền tảng pháp lý mới, trách nhiệm mới
Ngày 24/8, Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức Tọa đàm Những điểm mới của Luật Báo chí và chế tài pháp lý: Nhận diện rủi ro, bảo vệ đạo đức nghề báo, mở ra diễn đàn nhận diện, phân tích những thách thức của báo chí đa nền tảng.
.jpg)
Luật Báo chí năm 2025 được kỳ vọng tạo ra bước ngoặt cho sự phát triển của báo chí trong kỷ nguyên số. Phó Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hiếu cho biết, Luật được xây dựng trên 3 trục chính: mở rộng không gian phát triển của báo chí trong kỷ nguyên số; tăng cường cơ chế hỗ trợ, phát triển kinh tế báo chí; nâng cao trách nhiệm pháp lý và hiệu quả quản lý nhà nước.
Theo ông Nguyễn Văn Hiếu, điểm nhấn đột phá là cơ quan báo chí được quyền thiết lập kênh nội dung trên mạng xã hội, thậm chí tích hợp các dịch vụ trực tuyến như thương mại điện tử, tài chính, giáo dục, y tế... Điều này giúp hình thành một hệ sinh thái mạnh hơn, lan tỏa tốt hơn.
Tuy nhiên, đi kèm với dư địa phát triển là những ràng buộc lớn hơn về trách nhiệm. Cơ quan báo chí phải phân định rạch ròi giữa nội dung báo chí và dịch vụ; đồng thời chịu trách nhiệm liên đới đối với các vi phạm phát sinh trên hệ sinh thái của mình.
Với những điểm mới này, hầu hết cơ quan báo chí đánh giá đây là cơ hội để bứt phá. Trưởng ban Chuyên đề - Khoa giáo, Đài Truyền hình Việt Nam, nhà báo, TS. Nguyễn Thu Hà nhìn nhận, việc nắm vững Luật Báo chí 2025 là cơ hội để các tòa soạn tổ chức bài bản hơn, mở ra không gian sáng tạo mạnh mẽ hơn, đặc biệt là tư duy mới khi một sản phẩm báo chí, một kênh chuyển sang nội dung đa nền tảng, đa phiên bản và đa công chúng.
"Từ đây đặt ra hệ thống trách nhiệm, các vòng kiểm soát chặt chẽ hơn từ kiểm soát nội dung gốc, pháp lý, phiên bản số, nền tảng và sau xuất bản", TS. Nguyễn Thu Hà nói.
Chuẩn mực trên mọi nền tảng
Trưởng Ban Thư ký biên tập Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), TS. Đồng Mạnh Hùng dẫn chứng châm ngôn của VOV: Không chỉ đúng trên sóng mà đúng trên tất cả nền tảng.
TS. Đồng Mạnh Hùng phân tích, ngay ở một số cơ quan báo chí lớn, việc biên tập, cắt gọt, chỉnh sửa để đưa sản phẩm gốc lên các nền tảng khác như Tiktok, Youtube... đều có thể xảy ra sai sót. Chính vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải có "lằn ranh" pháp lý, quy định kiểm duyệt, tránh những sai sót khó chống đỡ trong thời đại kỹ thuật số.
Cùng quan điểm, Phó Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình tỉnh Hưng Yên Trần Thị Thoa cho rằng, với báo chí số, "nút xuất bản" không còn là điểm kết thúc của quy trình nội dung. Thực tế, tác phẩm sau khi đăng tải tiếp tục được bình luận, chia sẻ, trích dẫn, cắt ghép và phát tán trên những nền tảng mà tòa soạn không hoàn toàn kiểm soát. Một số tác phẩm bị bóp méo ngữ cảnh, giữ nguyên logo của cơ quan báo chí khiến người tiếp nhận nhầm tưởng đây là nội dung nguyên bản do cơ quan báo chí xuất bản.
"Điều này đặt ra yêu cầu bảo vệ tác phẩm, thương hiệu và uy tín của cơ quan báo chí ngay trong quy trình quản trị nội dung, thay vì chỉ xử lý sau khi vi phạm hoặc sự cố đã xảy ra", bà Trần Thị Thoa nhấn mạnh.
Đề cao đạo đức báo chí
Sự bùng nổ của mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo (AI) cũng đang đặt ra những rủi ro pháp lý và đạo đức chưa từng có. Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả Phạm Thị Kim Oanh cảnh báo tình trạng "vi phạm bản quyền ngược". Đó là khi phóng viên lạm dụng AI để tổng hợp, viết bài nhưng lơ là kiểm chứng nguồn, dẫn đến vô tình sử dụng trái phép tác phẩm của bên thứ ba đã được bảo hộ.
"Câu chuyện AI là một cái bẫy nếu như chúng ta không cẩn trọng ngay từ đầu", bà Phạm Thị Kim Oanh nhấn mạnh; đồng thời nhắc nhở các nhà báo cần nắm vững quy định pháp lý mới và thận trọng khi sử dụng AI. Nhà báo cần coi công nghệ là công cụ hỗ trợ chứ không thể thay thế tư duy sáng tạo.
TS. Nguyễn Tri Thức, Ban Biên tập Tạp chí Cộng sản đồng tình, cho rằng AI đang phát triển rất nhanh và việc sử dụng AI là tất yếu trong bối cảnh hiện nay. Một mặt, các cơ quan báo chí phải xây dựng quy định chung về giới hạn sử dụng AI. Mặt khác, quan trọng nhất là bản thân chính các nhà báo phải thực sự cẩn trọng, đề cao đạo đức báo chí.
Cùng với việc tuân thủ các quy định của pháp luật, người làm báo cần thực hiện nghiêm 10 điều Quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam và Quy tắc sử dụng mạng xã hội của người làm báo Việt Nam. Đây chính là "hàng rào" quan trọng để mỗi nhà báo và cơ quan báo chí chủ động phòng ngừa rủi ro, bảo vệ uy tín nghề nghiệp và giữ vững niềm tin của công chúng trong môi trường truyền thông số.
Theo Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam Nguyễn Đức Lợi, việc phòng ngừa rủi ro phải được thể chế hóa bằng quy trình, sự kiểm soát và trách nhiệm tuyệt đối của tòa soạn. Mục tiêu cuối cùng là bảo đảm tính chính xác, hợp pháp và an toàn thông tin, để báo chí luôn giữ vững niềm tin của công chúng.