Ba Lan:Áp dụng Luật hình sự mới
Ba Lan đã chính thức áp dụng Luật hình sự mới nhằm xử lý hiện tượng “patostreaming”, tức là các video hoặc chương trình phát trực tiếp trên Internet chứa nội dung bạo lực, làm nhục, hạ nhục người khác hoặc các hành vi cực đoan. Với những trường hợp nghiêm trọng, người vi phạm có thể phải đối mặt với mức án lên tới 5 năm tù.
“Patostreaming” là thuật ngữ xuất phát từ Ba Lan, kết hợp giữa “pathology” (hành vi lệch chuẩn, tiêu cực) và “streaming” (phát trực tuyến). Đây là dạng nội dung thường được sản xuất nhằm thu hút lượt xem, tương tác và kiếm tiền bằng cách khai thác các hành vi gây sốc, bạo lực hoặc làm nhục con người. Đáng chú ý, loại nội dung này đang tiếp cận ngày càng nhiều người trẻ tại Ba Lan.
Tối đa 5 năm tù nếu nạn nhân là người dưới 18 tuổi
Luật mới có hiệu lực sau thời gian chờ 30 ngày kể từ khi chính thức có hiệu lực vào ngày 23/8. Theo quy định, người nào vì mục đích tài chính hoặc lợi ích cá nhân mà công khai phát tán trên Internet các nội dung trực tuyến mô tả một số hành vi phạm tội đối với con người, bạo lực với động vật hoặc hành vi đối xử hạ nhục người khác có thể bị phạt tù tới 3 năm. Mức xử phạt nghiêm khắc hơn được áp dụng khi nội dung liên quan đến người dưới 18 tuổi. Trong trường hợp này, người vi phạm có thể bị phạt tù từ 3 tháng đến 5 năm.
Phạm vi điều chỉnh của luật không chỉ giới hạn ở những video ghi lại hành vi có thật. Những nội dung được dàn dựng hoặc tạo ra theo cách khiến người xem tin rằng hành vi bạo lực, phạm tội thực sự đã xảy ra cũng có thể thuộc diện xử lý.
Một điểm đáng chú ý khác là trách nhiệm pháp lý có thể không dừng ở người trực tiếp sản xuất nội dung. Theo các chuyên gia pháp luật, những người đăng lại, tổng hợp hoặc phát tán các video nói trên cũng có nguy cơ bị truy cứu nếu hành vi của họ đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm.
Giáo sư luật hình sự Mikołaj Małecki, người tham gia xây dựng dự luật cho biết, mục tiêu chính của quy định mới là nhằm vào những “cá lớn”, tức là những kẻ cầm đầu có khả năng làm gia tăng đáng kể phạm vi tiếp cận của nội dung độc hại, thay vì hình sự hóa mọi cá nhân chỉ đơn thuần chia sẻ một nội dung.
Không chỉ xử lý người sáng tạo mà cả nền tảng cũng buộc phải hành động nhanh hơn
Việc đưa “patostreaming” vào phạm vi điều chỉnh của luật hình sự cho thấy Ba Lan đang chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa trên kiểm duyệt và tự điều chỉnh của nền tảng sang tăng cường trách nhiệm pháp lý đối với những chủ thể trực tiếp tạo ra lợi ích từ nội dung độc hại.
Tuy nhiên, hình sự hóa người sản xuất và phân phối chưa chắc đủ để giải quyết toàn bộ vấn đề. Ông Arkadiusz Michałowski thuộc Dyżurnet.pl, đầu mối tiếp nhận báo cáo về nội dung bất hợp pháp trên Internet do NASK (Mạng máy tính khoa học và học thuật Ba Lan) vận hành, nhận định hiệu quả thực tế của luật mới chỉ có thể được đánh giá qua quá trình thực thi. Theo ông, các nền tảng Internet cần phản ứng nhanh hơn, bởi việc gỡ bỏ hoặc hạn chế lan truyền nội dung có hại trong thời gian ngắn có thể tạo ra tác động trực tiếp hơn.
Đây là vấn đề đặc biệt đáng quan tâm trong bối cảnh “patostreaming” đã trở thành một bộ phận đáng kể của môi trường nội dung trực tuyến mà thanh thiếu niên Ba Lan tiếp xúc. Nghiên cứu “Teenagers” năm 2025 của NASK cho thấy, khoảng 1/4 thanh thiếu niên được khảo sát cho biết từng xem nội dung “patostreaming” trong năm trước, trong khi đó một nghiên cứu khác ghi nhận tỷ lệ này ở mức 22%.
Bài toán cân bằng giữa tự do Internet và bảo vệ người dùng
Quy định mới của Ba Lan phản ánh xu hướng rộng hơn trong quản trị không gian mạng, khi mà các nền tảng số ngày càng trở thành môi trường tạo ra lợi nhuận từ sự chú ý của người dùng, những nội dung gây sốc, nhục mạ hoặc bạo lực có thể không còn được xem đơn thuần là vấn đề đạo đức hay văn hóa Internet.
Việc áp dụng chế tài hình sự đặt ra thông điệp rõ ràng rằng lợi ích kinh tế hoặc mức độ phổ biến trên mạng không thể trở thành lá chắn cho những hành vi khai thác bạo lực và sự hạ nhục con người để thu hút người xem.
Dẫu vậy, hiệu quả của luật sẽ phụ thuộc đáng kể vào cách cơ quan thực thi xác định ranh giới giữa nội dung phạm tội và nội dung chỉ gây tranh cãi, cũng như cách chứng minh yếu tố mục đích tài chính hoặc lợi ích cá nhân. Nếu thực thi thiếu nhất quán, quy định có thể làm phát sinh tranh luận về quyền tự do biểu đạt và phạm vi can thiệp của luật hình sự vào không gian số.
Do đó, theo các nhà phân tích, bước đi của Ba Lan không chỉ là một biện pháp trấn áp “patostreaming”, mà còn là phép thử đối với mô hình quản trị nội dung trực tuyến: làm thế nào để bảo vệ người dùng, đặc biệt là trẻ vị thành niên, mà không biến luật hình sự thành công cụ kiểm soát quá mức không gian Internet.