Mở rộng không gian phát triển, nhưng phải siết chặt trách nhiệm
Sáng 22/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận về nội dung cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự án Luật Phát triển đô thị. Các đại biểu đề nghị, lấn biển để mở rộng không gian phát triển, nhưng đi cùng với đó phải là trách nhiệm rõ ràng, có cơ chế kiểm soát chặt chẽ.
Xây dựng khuôn khổ pháp lý chung, ổn định, có thể áp dụng lâu dài
ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) nhấn mạnh, việc luật hóa cơ chế, chính sách đối với dự án khu đô thị lấn biển không chỉ là vấn đề tạo thêm quỹ đất cho phát triển đô thị, mà là mở rộng không gian phát triển quốc gia ra biển, khai thác hiệu quả hơn nguồn lực biển, hình thành các cực tăng trưởng mới và huy động nguồn lực lớn từ khu vực ngoài nhà nước.
Vì vậy, theo đại biểu, khi đã đưa nội dung này vào luật cần tiếp cận theo hướng xây dựng một khuôn khổ pháp lý chung, ổn định, có khả năng áp dụng lâu dài, không chỉ để xử lý một dự án hoặc một địa phương cụ thể. Địa phương nào có điều kiện, có dự án phù hợp và đáp ứng đầy đủ yêu cầu của Luật thì phải có cơ sở pháp lý để tiếp cận và tổ chức thực hiện.
Tán thành việc dự thảo Luật tăng quyền chủ động cho chính quyền địa phương trong thực hiện dự án khu đô thị lấn biển, đại biểu Dương Khắc Mai cho rằng, đây là các dự án có quy mô lớn, liên quan trực tiếp đến quy hoạch, khu vực biển, nguồn vật liệu và kết nối hạ tầng tại địa phương. Do đó, phân quyền rõ và thực chất cho cấp tỉnh là cần thiết để rút ngắn thủ tục, nâng cao trách nhiệm và phát huy hiệu quả của cơ chế đặc thù.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát chủ thể được giao thẩm quyền tại Điều 18a và đề xuất quy định thống nhất là “UBND cấp tỉnh nơi có dự án” và “Chủ tịch UBND cấp tỉnh nơi có dự án”. Bởi, thẩm quyền nên được xác định theo cấp chính quyền và tính chất của dự án, không nên phụ thuộc vào địa phương đó là tỉnh hay thành phố trực thuộc Trung ương. Có như vậy mới bảo đảm thống nhất về thẩm quyền và tạo điều kiện để các địa phương có biển khi đáp ứng đầy đủ điều kiện của luật thì được tiếp cận cơ chế như nhau.
Ủng hộ việc phân cấp cho địa phương để xử lý nhanh các vấn đề về quy hoạch tại khoản 7 Điều 18a, ĐBQH Nguyễn Thanh Xuân (TP. Huế) đề nghị cần phân biệt quyền chủ động về tổ chức không gian đô thị với các tiêu chuẩn có tính quốc gia; đề nghị quy định rõ địa phương có thể quyết định các tiêu chuẩn cao hơn tiêu chuẩn khi cần thiết nhưng không được hạ thấp các tiêu chuẩn bắt buộc về an toàn, môi trường, quốc phòng, an ninh, hành lang bảo vệ biển và phòng, chống thiên tai.
Về quy định việc khai thác cát biển tại khoản 8 Điều 18a, đại biểu cho rằng, việc tháo gỡ nguồn vật liệu cho những dự án thực sự cần thiết nhưng cần quy định khai thác cát biển phải dựa trên sức chịu tải của khu vực, có giới hạn về vị trí, trữ lượng, sản lượng và thời gian; đồng thời chú ý đến tác động dòng chảy, bùn cát, chất lượng nước và biến động đường bờ trong suốt quá trình khai thác.
Bên cạnh yêu cầu tuân thủ pháp luật khoáng sản và lập báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM), đại biểu Nguyễn Thanh Xuân đề nghị bổ sung cơ chế giám sát sau khai thác bởi ĐTM là điều kiện cần nhưng không thể thay thế cho việc kiểm soát liên tục các tác động của thực tế.
Đưa điều kiện để lựa chọn nhà đầu tư có thể thực hiện đến cùng dự án
Đại biểu Dương Khắc Mai tán thành quy định tại khoản 3 Điều 18a về điều kiện đối với nhà đầu tư chiến lược thực hiện dự án khu đô thị lấn biển. Theo đại biểu, việc yêu cầu nhà đầu tư được lựa chọn theo khoản 5 Điều 35 và đáp ứng thêm các điều kiện tại Điều này là phù hợp với tính chất, quy mô đặc thù của dự án.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị tiếp tục cân nhắc quy định tại điểm a khoản 3 Điều 18a về tỷ lệ vốn chủ sở hữu. Dự thảo Luật quy định mức tối thiểu 15% đối với dự án từ 100.000 tỷ đồng đến 200.000 tỷ đồng và giảm còn 10% đối với dự án trên 200.000 tỷ đồng.
Theo đại biểu, với dự án có quy mô đặc biệt lớn, việc tạo điều kiện huy động các nguồn vốn ngoài vốn chủ sở hữu là cần thiết. Nhưng quy mô càng lớn thì yêu cầu về năng lực tài chính, khả năng huy động vốn và trách nhiệm của nhà đầu tư càng phải được bảo đảm tương xứng.
Trường hợp tiếp tục giữ tỷ lệ 10% đối với dự án trên 200.000 tỷ đồng, đại biểu đề nghị không chỉ căn cứ vào tỷ lệ vốn chủ sở hữu mà phải gắn với các tiêu chí về năng lực tài chính thực tế, kinh nghiệm thực hiện dự án tương tự, năng lực quản trị và khả năng bảo đảm nguồn vốn theo tiến độ trong suốt quá trình thực hiện dự án.
“Mục tiêu là lựa chọn được nhà đầu tư không chỉ đủ điều kiện tại thời điểm chấp thuận mà có khả năng thực hiện dự án đến cùng”, đại biểu nhấn mạnh.
ĐBQH Vũ Văn Tiến (TP. Hải Phòng) cũng cho rằng, việc đặt ra yêu cầu về năng lực tài chính là cần thiết. Tuy nhiên, nếu sử dụng ngưỡng vốn đầu tư tuyệt đối và cố định trong luật, các mức này có thể dần không còn phù hợp do tác động của lạm phát và sự thay đổi của mặt bằng giá theo thời gian.
Do đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung tiêu chí phản ánh trực tiếp hơn quy mô và mức độ tác động của dự án, trong đó có thể xem xét quy mô diện tích lấn biển, đồng thời kết hợp với yêu cầu về năng lực tài chính. Có thể nghiên cứu các mốc diện tích như 100 ha, 200 ha để phân loại dự án thay vì chỉ dựa vào ngưỡng vốn tuyệt đối.
Đối với dự án có ý nghĩa đặc biệt về chiến lược phát triển, quốc phòng, an ninh hoặc có phạm vi tác động liên vùng, đại biểu đề nghị có cơ chế xem xét riêng và quy định cụ thể tại một điều khoản.
“Ở đây không phải là nới điều kiện cho nhà đầu tư mà là làm cho tiêu chí lựa chọn bền vững hơn theo thời gian và sát hơn với bản chất dự án. Một dự án lấn biển lớn không chỉ lớn vì số vốn bỏ ra mà còn vì diện tích can thiệp, mức độ thay đổi đường bờ và hệ quả lâu dài. Lấn biển tạo ra nguồn lực phát triển lớn nhưng chỉ có giá trị khi quản trị được rủi ro. Công nghệ giúp dự báo và thi công an toàn hơn nhưng không thể thay thế quy hoạch tốt và giám sát nghiêm túc”, đại biểu Vũ Văn Tiến nhấn mạnh.
ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn (TP. Hải Phòng) cũng nhấn mạnh “cơ chế càng đặc biệt, quy mô càng lớn thì giới hạn thẩm quyền và cơ chế kiểm soát càng phải được quy định chặt trong luật”.
Do vậy, về phạm vi áp dụng, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị bổ sung nguyên tắc, tiêu chí và giới hạn giao thẩm quyền cho Chính phủ ngay trong dự án Luật Phát triển đô thị. Trường hợp áp dụng Điều 18a tại địa phương ngoài phạm vi khoản 2 Điều 1 của dự thảo Luật, cần đồng thời áp dụng các nguyên tắc về phối hợp liên tỉnh trong bảo vệ môi trường, quản lý nguồn nước và ứng phó biến đổi khí hậu tại Điều 41.
Đại biểu cũng đề nghị nâng chuẩn cơ chế kiểm soát đối với chủ quyền biển, đảo. Theo đó, đối với việc giao khu vực biển, cần quy định chặt chẽ hơn, đồng thời bổ sung nguyên tắc bảo vệ vùng nước, luồng hàng hải và khu neo đậu, tránh trú bão.
Đáng chú ý, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị cân nhắc thiết kế lại chuỗi quyết định đối với dự án, từ chấp thuận chủ trương đầu tư, chấp thuận nhà đầu tư, lập quy hoạch đến quyết định giao khu vực biển. Đặc biệt, quy định cho phép nhà đầu tư tự lập quy hoạch phân khu cho chính dự án của mình cần được xem xét kỹ.
Cũng trong sáng nay, Quốc hội đã thảo luận về việc tách Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận thành các dự án độc lập.