Định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai: Minh bạch giá bồi thường, tạo thuận lợi tích tụ đất nông nghiệp

ĐBQH THẠCH PHƯỚC BÌNH (Vĩnh Long):
Cần minh bạch giá bồi thường, phục hồi sinh kế

Dự thảo Luật đã có nhiều điểm tiến bộ về hình thức bồi thường, chất lượng và địa điểm tái định cư, suất tái định cư tối thiểu cũng như cơ chế xác định giá bồi thường. Tuy nhiên, để bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người có đất bị thu hồi và hạn chế những vướng mắc trong giải phóng mặt bằng, đề nghị tiếp tục hoàn thiện một số nội dung trọng tâm.

Trước hết, cần ưu tiên hoàn thiện cơ chế xác định giá bồi thường tại Điều 72 và Điều 76.

Giá bồi thường là một trong những yếu tố trực tiếp quyết định sự đồng thuận của người có đất bị thu hồi. Khoản 2 Điều 72 quy định căn cứ tính tiền bồi thường bao gồm giá đất theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất; Điều 76 quy định bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất được sử dụng để tính tiền bồi thường và do UBND cấp tỉnh xây dựng, trình HĐND cấp tỉnh quyết định.

Cách tiếp cận này có ưu điểm là rút ngắn quá trình xác định giá. Tuy nhiên, khi bảng giá đất và hệ số điều chỉnh trở thành căn cứ trực tiếp để tính tiền bồi thường thì yêu cầu về tính chính xác, minh bạch và trách nhiệm giải trình cũng phải cao hơn.

Do đó, đề nghị bổ sung tại Điều 76 trách nhiệm công khai những thông tin chủ yếu như nguồn dữ liệu, kỳ dữ liệu, căn cứ xác định hệ số điều chỉnh và các yếu tố chính hình thành mức giá. Người có đất bị thu hồi không chỉ cần biết được bồi thường bao nhiêu, mà còn cần được biết vì sao mức bồi thường được xác định như vậy. Việc minh bạch căn cứ hình thành giá sẽ góp phần quan trọng hạn chế khiếu nại, khiếu kiện và nâng cao sự đồng thuận trong quá trình giải phóng mặt bằng.

Bên cạnh đó, cần bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người dân trong thời gian chờ tái định cư. Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cần xác định rõ thời hạn dự kiến bàn giao nơi tái định cư, mức hỗ trợ tạm cư và trách nhiệm khi chậm bàn giao. Trường hợp việc bàn giao chậm không do lỗi của người dân, mức hỗ trợ tiền thuê nhà cần được điều chỉnh phù hợp với giá thuê thực tế và thời gian chậm bố trí.

Một vấn đề quan trọng khác là phục hồi sinh kế sau thu hồi đất. Đối với trường hợp việc thu hồi đất làm mất hoặc suy giảm đáng kể nguồn sinh kế chính, phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cần có nội dung phục hồi sinh kế thông qua các giải pháp phù hợp như đào tạo, chuyển đổi nghề, kết nối việc làm, hỗ trợ tín dụng hoặc hỗ trợ chuyển đổi mô hình sản xuất, kinh doanh.

Cùng với đó, cần quy định trách nhiệm theo dõi và đánh giá kết quả ổn định đời sống, phục hồi sinh kế sau thu hồi đất, nhất là đối với những dự án có quy mô thu hồi đất và số người bị ảnh hưởng lớn.

Điều quan trọng là phải chuyển cách đánh giá từ “đã hỗ trợ bao nhiêu” sang “sau hỗ trợ, người dân có thực sự ổn định cuộc sống hay không”.

ĐBQH LÊ ĐÀO AN XUÂN (Đắk Lắk):
Chỉ yêu cầu phương án sử dụng đất khi diện tích vượt ngưỡng

Một nội dung có ý nghĩa lớn đối với nông nghiệp hiện đại, đó là: phát triển thị trường quyền sử dụng nông nghiệp theo tinh thần Nghị quyết số 21-NQ/TW, hướng tới hình thành một thị trường quyền sử dụng đất nông nghiệp minh bạch, có dữ liệu, có cơ chế cho thuê chuyên nghiệp, thúc đẩy tập trung, tích tụ đất đai cho sản xuất quy mô lớn, công nghệ cao, nhưng đồng thời phải bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của nông dân.

Dự thảo Luật yêu cầu tổ chức kinh tế nhận chuyển nhượng đất nông nghiệp phải có phương án sử dụng đất được chấp thuận; cá nhân không trực tiếp sản xuất nông nghiệp, nếu nhận đất trồng lúa vượt hạn mức, cũng phải thành lập tổ chức kinh tế và có phương án được phê duyệt. Tôi cho rằng nếu mọi trường hợp đều phải xin chấp thuận phương án thì rất dễ phát sinh thêm một dạng thủ tục hành chính tiền kiểm và tạo cơ chế xin - cho, nhất là khi chưa có tiêu chí rõ ràng để đánh giá một phương án sử dụng đất là đạt hay không đạt.

Tôi đề nghị chỉ yêu cầu phương án sử dụng đất khi diện tích vượt một ngưỡng nhất định, ví dụ từ 50ha, hoặc đối với một số loại đất như đất trồng lúa, đất lâm nghiệp, hoặc với khu vực nhạy cảm, vùng sản xuất tập trung quy mô lớn. Đồng thời, không nên coi việc thành lập doanh nghiệp là thước đo hiệu quả sử dụng đất. Nếu cá nhân, hộ kinh doanh, tổ hợp tác, hợp tác xã chứng minh được năng lực tài chính, khả năng sử dụng đất hiệu quả đều có thể nhận quyền sử dụng đất quy mô lớn.

Dự thảo Luật cũng cần xem xét lại “hạn mức trần 15 lần”. Đất lúa, đất cây lâu năm, đất chăn nuôi hay đất phục vụ nông nghiệp công nghệ cao có sự khác nhau lớn, nếu quy định chung một mức trần là chưa phù hợp tinh thần Nghị quyết số 21-NQ/TW là phải tính đến điều kiện của từng vùng miền, từng địa phương.

Tôi đề nghị không ấn định cứng mức trần 15 lần trong Luật; giao Chính phủ quy định khung tiêu chí; HĐND cấp tỉnh quyết định hạn mức theo loại đất, điều kiện tự nhiên, mô hình sản xuất và yêu cầu bảo đảm sinh kế.

ĐBQH NGUYỄN ĐẶNG ÂN (Lạng Sơn):
Phân cấp cần xác định rõ chủ thể, thời hạn

Về phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai tại Điều 18 của dự thảo Luật, tôi tán thành phương án 2. Phương án này phân định cụ thể hơn thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã, đồng thời vẫn linh hoạt để địa phương tiếp tục phân cấp, ủy quyền phù hợp với năng lực thực tế của bộ máy và con người cụ thể ở cấp xã hiện nay.

Tuy nhiên, nếu việc xác định thẩm quyền phụ thuộc hoàn toàn vào quyết định phân cấp của từng địa phương thì có thể dẫn đến sự khác nhau về thẩm quyền đối với cùng một loại công việc. Vì vậy, đề nghị bổ sung vào dự thảo Luật nguyên tắc: phân cấp phải xác định rõ chủ thể, thời hạn, trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm tra; đồng thời giao Chính phủ quy định điều kiện bảo đảm về nhân lực, dữ liệu, kinh phí và hỗ trợ chuyên môn cho cấp xã. Không để phân cấp trở thành nỗi lo rủi ro pháp lý; dễ gây tâm lý sợ trách nhiệm, né tránh công việc.

Bên cạnh đó, tôi đồng tình với định hướng tiếp tục đổi mới cơ chế xác định giá đất theo hướng đơn giản, minh bạch và dễ thực hiện hơn. Thực tiễn tại địa phương cho thấy, việc xác định giá đất cụ thể trong một số trường hợp còn mất nhiều thời gian. Hồ sơ thuê đất của tổ chức có thể chậm ở khâu xác định giá đất, kéo theo chậm xác định đơn giá thuê đất, ký hợp đồng thuê đất và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Vì vậy, việc nghiên cứu bỏ giá đất cụ thể, chuyển sang sử dụng bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất và các tỷ lệ phù hợp như định hướng của Chính phủ là cần thiết.

Tuy nhiên, tôi đề nghị khi thiết kế cơ chế mới cần quy định rõ nguyên tắc, trường hợp và thời điểm rà soát, điều chỉnh bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất, nhất là khi dữ liệu đầu vào hoặc biến động thực tế cho thấy mức giá không còn phù hợp. Đây là điều kiện quan trọng để cơ chế mới thực sự đơn giản hơn, minh bạch hơn và thuận lợi hơn khi triển khai trong thực tiễn.

Đan Thanh