Tiếp tục xem tái định cư là chính sách đặc biệt

Phát biểu tại hội trường sáng 21/8 về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, ĐBQH Trần Văn Tuấn (Bắc Ninh) kiến nghị Nhà nước cần tiền tệ hóa, đơn giản hóa và minh bạch hóa các khoản bồi thường, hỗ trợ, để người dân dễ hiểu, Nhà nước dễ thực hiện và cán bộ thực thi giảm rủi ro pháp lý liên quan đến chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất.

Theo đại biểu, trong thực tế, khi bị thu hồi đất, điều người dân quan tâm nhất thường rất cụ thể: một mét vuông đất, một sào đất được bồi thường, hỗ trợ bao nhiêu tiền và tổng số tiền được nhận là bao nhiêu. Trong khi đó, Điều 108 Luật Đất đai hiện hành quy định khá nhiều hình thức hỗ trợ như: ổn định đời sống, ổn định sản xuất, đào tạo chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm, tái định cư, di dời… Ngoài ra, còn cho phép địa phương quyết định thêm các biện pháp, mức hỗ trợ khác cho từng dự án.

Cách tiếp cận này có ý nghĩa về an sinh xã hội, nhưng trên thực tế làm cho phương án bồi thường trở nên phức tạp, do phải xác định nhiều yếu tố như nhân khẩu, tỷ lệ đất bị thu hồi, thời gian hỗ trợ, giá gạo, tình trạng trực tiếp sản xuất, nguồn thu nhập… Những dữ liệu này không phải lúc nào cũng đầy đủ, thống nhất và ổn định. Hệ quả là việc thu hồi đất, giải phóng mặt bằng kéo dài, chi phí xã hội lớn và cán bộ trực tiếp thực hiện cũng đứng trước nhiều rủi ro pháp lý.

Từ tình hình thực tế, đại biểu đánh giá dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) lần này đã có bước tiến khi Điều 47 (về Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất) đã không quy định các hình thức hỗ trợ cụ thể như Điều 108 của Luật Đất đai hiện hành, mà đã rút gọn các quy định về hỗ trợ thành một nguyên tắc chung.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng nếu chỉ rút gọn điều luật mà chưa thay đổi phương thức tính hỗ trợ thì chưa giải quyết được căn bản vấn đề. Bởi nếu sau này, Chính phủ vẫn quy định theo cách phải xác định nhân khẩu, định suất, giá gạo, thời gian hỗ trợ, mức độ ảnh hưởng, các loại hình hỗ trợ riêng lẻ… thì thủ tục thực tế vẫn phức tạp như hiện nay.

Đại biểu đề nghị Quốc hội xem xét chuyển từ “hỗ trợ bằng nhiều chính sách, nhiều tiêu chí” sang “hỗ trợ bằng tiền với công thức đơn giản, dễ xác định”. Đồng thời đề nghị sửa Điều 47 trong dự thảo Luật theo hướng hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất về cơ bản được thực hiện bằng tiền và chi trả một lần cùng với tiền bồi thường; hạn chế các khoản hỗ trợ bằng hiện vật, dịch vụ hoặc phải tổ chức thực hiện riêng lẻ, trừ những trường hợp đặc biệt như tái định cư.

Đối với hỗ trợ ổn định đời sống, ĐBQH Trần Văn Tuấn cho rằng không nên tiếp tục phụ thuộc vào quá nhiều biến số như số nhân khẩu, giá gạo, thời gian hỗ trợ. Có thể xác định khoản hỗ trợ theo tỷ lệ hoặc hệ số thống nhất trên giá trị bồi thường về đất hoặc diện tích đất bị thu hồi, với khung mức do Chính phủ quy định. Như vậy, khi xác định được giá bồi thường đất thì có thể xác định ngay khoản hỗ trợ, người dân dễ kiểm tra, cán bộ dễ thực hiện.

Đối với hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm, đại biểu đề nghị chuyển hoàn toàn sang hỗ trợ bằng tiền. Người dân có thể tự lựa chọn học nghề, tìm việc hoặc tổ chức lại sinh kế; Nhà nước chỉ cần xác định đúng đối tượng và chi trả một khoản tiền hỗ trợ theo công thức rõ ràng.

“

Tiền tệ hóa không có nghĩa là giảm quyền lợi của người dân. Ngược lại, nếu được thiết kế hợp lý, người dân sẽ biết trước mình được hưởng bao nhiêu; Nhà nước sẽ giảm được thời gian xác minh; chủ đầu tư sẽ dự toán chính xác hơn chi phí giải phóng mặt bằng và cán bộ thực thi sẽ giảm đáng kể rủi ro. Riêng tái định cư đối với người phải di chuyển chỗ ở, tôi cho rằng vẫn phải là chính sách đặc biệt, không nên đơn thuần tiền tệ hóa. Nhà nước cần tiếp tục bảo đảm để người dân sau thu hồi đất có nơi ở phù hợp.

ĐBQH Trần Văn Tuấn (Bắc Ninh)

Theo đại biểu, tinh thần sửa đổi Luật lần này, không chỉ là “rút gọn số điều luật” mà quan trọng hơn là “rút gọn phương thức thực hiện trên thực tế”.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định, chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất theo hướng: bồi thường đầy đủ giá trị quyền sử dụng đất và tài sản bị thiệt hại; hỗ trợ chủ yếu bằng tiền, tính theo công thức đơn giản, thống nhất; hạn chế tối đa các khoản hỗ trợ phải xác minh riêng; chỉ duy trì hỗ trợ đặc biệt đối với tái định cư và các nhóm thực sự yếu thế. Đại biểu cho rằng đây là hướng vừa bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân, vừa giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí giải phóng mặt bằng, giảm rủi ro pháp lý cho người thực thi và góp phần đẩy nhanh tiến độ các dự án phát triển kinh tế - xã hội.

H.Nga