Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ hướng tới tăng trưởng về chất

Thị trường rộng mở nhưng yêu cầu ngày càng cao

Hoa Kỳ là một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng hàng đầu của Việt Nam và mở ra nhiều tiềm năng về đầu tư, công nghệ, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và kết nối chuỗi cung ứng. Thị trường này cũng có mức độ cạnh tranh cao, hệ thống pháp luật với các quy định tương đối phức tạp, với những yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, ghi nhãn, môi trường, lao động, sở hữu trí tuệ và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng.

Bởi vậy, mục tiêu của quan hệ thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ không chỉ là tiếp tục củng cố kim ngạch xuất khẩu mà phải hướng tới một quan hệ thương mại có chất lượng, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) Lê Hoàng Tài nói tại hội thảo “Hợp tác phát triển kinh doanh xuất nhập khẩu với thị trường Hoa Kỳ” vừa diễn ra.

Điều này, theo ông Tài, đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam từng bước nâng cao giá trị gia tăng, đa dạng hóa sản phẩm và thị trường; đồng thời tăng cường nhập khẩu máy móc, công nghệ, nguyên liệu, sản phẩm và dịch vụ phục vụ sản xuất, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. “Chúng ta cần phải chuyển mạnh từ cạnh tranh về giá sang cạnh tranh về chất lượng, thương hiệu và giá trị”, ông nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy dư địa tại thị trường Hoa Kỳ vẫn rất lớn; ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán Thương mại, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ cho biết, thị trường này có sức mua lớn với 330 triệu người. Kim ngạch thương mại hai chiều tăng từ 1,4 tỷ USD năm 2001 lên hơn 209 tỷ USD năm 2025; riêng 6 tháng đầu năm 2026 đạt hơn 132 tỷ USD. Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn thứ 5 và là một trong những quốc gia xuất khẩu hàng đầu vào thị trường này. Kết quả này cho thấy, Việt Nam tiếp tục mở rộng thị phần tại Hoa Kỳ nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về tính minh bạch và khả năng tuân thủ.

Qua làm việc với các hiệp hội, nhà nhập khẩu và nhà phân phối lớn, ông Hưng cho biết các đối tác Hoa Kỳ vẫn coi Việt Nam là thị trường chiến lược, trọng tâm, trọng điểm nhờ năng lực sản xuất, chất lượng, mẫu mã và giá cả cạnh tranh. Một số ngành hàng như dệt may, da giày đã có đơn hàng đến năm 2027; thủy sản, đồ gỗ, đồ nhựa và điện tử cũng tiếp tục được quan tâm.

Cũng theo ông Hưng, yếu tố giá vẫn giữ vai trò quan trọng trong quyết định thu mua; bên cạnh đó, việc Việt Nam có lợi thế ở nhiều nhóm hàng chủ lực không đồng nghĩa các đơn hàng từ thị trường khác sẽ tự động dịch chuyển sang Việt Nam. Nhà nhập khẩu ngày càng chú trọng năng lực sản xuất thực chất, giá trị gia tăng tạo ra tại Việt Nam và khả năng cung cấp đầy đủ dữ liệu phục vụ thẩm tra, kiểm tra và tuân thủ.

Nâng năng lực sản xuất, minh bạch chuỗi cung ứng

Ông Vũ Tú Thành, Quyền Giám đốc điều hành khu vực ASEAN kiêm Trưởng đại diện tại Việt Nam, Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN cho rằng, doanh nghiệp Việt Nam đang đối mặt với 4 thách thức lớn. Đó là rủi ro về xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp; sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu; yêu cầu ngày càng cao về ESG, giảm phát thải, năng lượng sạch và minh bạch chuỗi cung ứng; cùng sức ép cạnh tranh từ các nước trong khu vực.

Để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam khi kinh doanh với thị trường Hoa Kỳ, ông Thành đề xuất doanh nghiệp tăng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ; nâng cao công nghệ, tự động hóa; minh bạch truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu riêng và chủ động nắm vững các quy định của Hoa Kỳ.

Ở chiều ngược lại, bà Ann Hà, Giám đốc điều hành Defenova Global Connect cho rằng Việt Nam có cơ hội tăng cường nhập khẩu công nghệ, thiết bị và giải pháp từ Hoa Kỳ trong bối cảnh chuỗi cung ứng dịch chuyển theo xu hướng “friend-shoring”, quan hệ hai nước được củng cố và nhu cầu nâng cao năng lực sản xuất, tự động hóa trong nước ngày càng lớn. Các lĩnh vực nhập khẩu từ Hoa Kỳ có tiềm năng gồm bán dẫn, điện tử, máy móc, hàng không, nông nghiệp công nghệ cao, số hóa và an ninh mạng. Việc tiếp cận công nghệ tiên tiến giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng và đáp ứng yêu cầu tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, nhất là của các tập đoàn Hoa Kỳ.

Từ thực tiễn hỗ trợ doanh nghiệp, ông Đỗ Ngọc Hưng cho rằng, doanh nghiệp cần tiếp tục xác định Hoa Kỳ là thị trường lớn, đồng thời đa dạng hóa thị trường để giảm rủi ro. Doanh nghiệp cần chuẩn bị hồ sơ năng lực chuyên nghiệp bằng tiếng Anh, đầy đủ thông tin về sản phẩm, nguồn nguyên liệu, năng lực sản xuất và truy xuất nguồn gốc; nâng giá trị gia tăng trong nước, đa dạng hóa nguồn nguyên liệu.

Cùng với đó, cần chuyên nghiệp hóa hợp đồng, nhất là các điều khoản về logistics, thanh toán, giải quyết tranh chấp; theo sát đối tác và phối hợp với Cơ quan Thương vụ để xác minh thông tin, cảnh báo rủi ro; doanh nghiệp xuất khẩu sang Hoa Kỳ cần chủ động rà soát hồ sơ, hóa đơn, chứng từ và dữ liệu chuỗi cung ứng, ông Hưng lưu ý.

Về phía Cục Xúc tiến thương mại, ông Lê Hoàng Tài lưu ý doanh nghiệp cần chủ động cập nhật thông tin, nhận diện đúng cơ hội; coi tuân thủ quy định là một trong những yếu tố cốt lõi của năng lực cạnh tranh; nâng cao năng lực quản trị rủi ro; đồng thời cần am hiểu thị trường Hoa Kỳ từ văn hóa kinh doanh đến hệ thống phân phối. “Từ nắm bắt cơ hội, tuân thủ quy định và cuối cùng là phát triển bền vững là một quá trình liên tục mà mỗi doanh nghiệp cần chủ động thực hiện nếu muốn xây dựng vị thế lâu dài tại thị trường Hoa Kỳ”, ông Tài nhấn mạnh.

Minh Châu