Đơn giản hóa thủ tục phải đi cùng trách nhiệm, kiểm soát

Luật hóa cơ chế thí điểm trong chỉnh thể pháp luật

ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) cơ bản đồng tình với việc luật hóa các cơ chế, chính sách đã được thí điểm tại Nghị quyết số 201/2025/QH15 nhằm tháo gỡ vướng mắc, rút ngắn thời gian phát triển nhà ở xã hội và các loại hình nhà ở thuộc phạm vi điều chỉnh... Tuy nhiên, theo đại biểu, khi chuyển một cơ chế từ thí điểm thành quy định của luật, cần rà soát kỹ về kỹ thuật lập pháp, bảo đảm phù hợp với tổng thể hệ thống pháp luật.

Về lựa chọn chủ đầu tư tại điểm a khoản 2 Điều 8, dự thảo đề xuất cơ chế rút gọn đối với một số dự án nhà ở sử dụng nguồn vốn ngoài nhà nước. Đại biểu đề nghị làm rõ đây là ngoại lệ có điều kiện của pháp luật về đầu tư hay một phương thức lựa chọn nhà đầu tư mới trong lĩnh vực nhà ở. Trong từng trường hợp, cần quy định rõ phạm vi, điều kiện, tiêu chí áp dụng và bảo đảm thống nhất với pháp luật về đầu tư.

Đối với quy hoạch tại điểm b khoản 2 Điều 8, dự thảo cho phép lập mới, điều chỉnh quy hoạch chi tiết đồng thời với quá trình lập, điều chỉnh quy hoạch phân khu hoặc quy hoạch chung trong một số trường hợp.

ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh ủng hộ việc loại bỏ những công đoạn trung gian không cần thiết nhưng lưu ý cần phân biệt giữa bỏ một thủ tục với thay đổi cấu trúc, trình tự của hệ thống quy hoạch. Nếu đây là thay đổi thực chất về trình tự lập quy hoạch thì phải được xem xét trong mối quan hệ với pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn, không chỉ xử lý như một cơ chế riêng của Luật Nhà ở.

Về nghiệm thu công trình tại điểm a khoản 3 Điều 8, đại biểu cho rằng, việc tăng trách nhiệm của chủ đầu tư có thể góp phần rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục. Tuy nhiên, dự thảo phải phân định rõ phạm vi kiểm tra, cơ chế kiểm soát và trách nhiệm của chủ đầu tư, cơ quan quản lý nhà nước.

Theo đại biểu, giảm thủ tục hành chính phải đi đôi với duy trì yêu cầu kiểm soát an toàn. Nếu thay đổi cơ chế nghiệm thu thì đồng thời phải quy định rõ cơ chế kiểm soát và trách nhiệm tương ứng.

Đối với quy định miễn thẩm định, miễn giấy phép xây dựng tại điểm b khoản 3 Điều 8, đại biểu đồng tình với việc không yêu cầu thực hiện lại những thủ tục không cần thiết đối với công trình sử dụng thiết kế mẫu, thiết kế điển hình đã được cơ quan có thẩm quyền công bố và phù hợp với quy hoạch.

Tuy vậy, cần phân biệt giữa kiểm soát thiết kế mẫu với kiểm soát việc áp dụng thiết kế đó vào từng công trình cụ thể. Điều kiện thực tế của mỗi dự án có thể khác nhau nên khi miễn thẩm định, miễn giấy phép xây dựng, dự thảo phải xác định rõ cơ chế kiểm soát thay thế.

Theo ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh, khi luật hóa các cơ chế thí điểm, cần đánh giá đầy đủ hiệu quả thực tế; xác định rõ sự cần thiết, phạm vi, giới hạn áp dụng và cơ chế bảo đảm yêu cầu quản lý khi thủ tục được đơn giản hóa... Đơn giản hóa phải đi cùng trách nhiệm; phân cấp phải đi cùng kiểm soát; miễn thủ tục phải có cơ chế kiểm soát thay thế và cơ chế đặc thù phải được đặt trong sự thống nhất của hệ thống pháp luật.

Từ góc độ hồ sơ chính sách, ĐBQH Hoàng Minh Hiếu (Nghệ An) đề nghị báo cáo đánh giá tác động phải được chuẩn bị kỹ lưỡng, phản ánh đầy đủ tác động của các chính sách mới, trong đó có tác động đối với ngân sách nhà nước.

Đại biểu cũng đề nghị bảo đảm sự thống nhất về phạm vi điều chỉnh giữa Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản và Luật Đất đai... Đối với các chính sách thí điểm được đưa vào Luật, cần xác định rõ chính sách nào mang tính giai đoạn để quy định thời gian áp dụng phù hợp.

Về phân cấp, phân quyền, ĐBQH Hoàng Minh Hiếu đề nghị đánh giá cụ thể năng lực thực hiện của từng cấp chính quyền, xác định nhiệm vụ phù hợp để giao cho cấp xã và những nhiệm vụ cần thuộc thẩm quyền cấp tỉnh hoặc Trung ương.

Phù hợp với đặc thù từng nhóm thụ hưởng

Tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Nhà ở, đặc biệt đánh giá cao việc dự thảo dành riêng một mục, từ Điều 72 đến Điều 80, quy định về nhà ở cho lực lượng vũ trang, ĐBQH Phạm Đức Hoài (Lâm Đồng) cho rằng: đây là chính sách thiết thực, góp phần giúp cán bộ, chiến sĩ ổn định cuộc sống, yên tâm công tác. Tuy nhiên, chính sách cần được thiết kế phù hợp hơn với đặc thù công tác và nhu cầu nhà ở thực tế của nhóm đối tượng này.

Vì vậy, nhu cầu nhà ở không thể chỉ được xác định theo các tiêu chí thông thường như thu nhập hoặc tình trạng nhà ở hiện tại... Đại biểu đề nghị bổ sung các tiêu chí phù hợp với đặc thù công tác và nhu cầu thực tế tại từng địa bàn; đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính khả thi.

ĐBQH Phạm Đức Hoài cũng đề nghị rà soát cách dẫn chiếu và thẩm quyền quy định chi tiết về xác định chủ đầu tư dự án tại Điều 78, tránh trùng lặp.

Góp ý về chính sách nhà ở xã hội, ĐBQH Lâm Văn Đoan (Lâm Đồng) đề nghị làm rõ khái niệm “phù hợp với khả năng chi trả” tại Điều 66. Theo đại biểu, quy định hiện nay còn chung, gây khó khăn khi xác định giá bán và mức hỗ trợ của Nhà nước.

Đại biểu cũng đề nghị phân định rõ nhà lưu trú công nhân với nhà ở cho chuyên gia. Hai nhóm có điều kiện thu nhập và khả năng chi trả khác nhau nên cần được áp dụng cơ chế phù hợp; chính sách hỗ trợ của Nhà nước phải tập trung đúng đối tượng là người lao động có thu nhập thấp.

Đối với quản lý, vận hành nhà chung cư, đại biểu đề nghị luật hóa yêu cầu công khai, minh bạch các khoản thu, chi của ban quản trị, tạo điều kiện để cư dân theo dõi, giám sát và hạn chế phát sinh tranh chấp.

Còn ĐBQH Nguyễn Trường Giang (Lâm Đồng) thì cho rằng, cần phân định rõ phạm vi điều chỉnh giữa Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản. Theo đại biểu, Luật Nhà ở cần thể hiện chính sách tạo điều kiện để mọi người có chỗ ở, đồng thời phân định rõ chính sách phát triển nhà ở với hoạt động kinh doanh bất động sản. Theo đó, cần tách bạch nhà ở thương mại với các loại nhà ở chính sách, gồm nhà ở xã hội, nhà ở công vụ và nhà ở dành cho lực lượng vũ trang...

Diệp Anh; ảnh: Khánh Duy