Chính sách nhà ở phải đi cùng nguồn lực, đến đúng người cần hỗ trợ

Tránh để Quỹ Nhà ở rơi vào tình trạng “có tên nhưng không có tiền”

Dự thảo Luật Nhà ở trình kèm hồ sơ Đề án đã bổ sung một điểm mới rất quan trọng tại Điều 2 và Điều 32: Thành lập "Quỹ Nhà ở" do UBND cấp tỉnh quản lý để đầu tư xây dựng, tạo lập nhà ở cho thuê trên địa bàn.

ĐBQH Nguyễn Thị Yến Nhi (Vĩnh Long) cho rằng, đây là bước đi đúng đắn nhằm thực hiện định hướng "Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong việc tạo lập quỹ nhà ở cho thuê" đối với người thu nhập thấp và công nhân.

Tuy nhiên, để Quỹ Nhà ở không rơi vào tình trạng “có tên nhưng không có tiền”, đại biểu đề nghị luật hóa nguồn thu ổn định cho Quỹ tại khoản 3 Điều 32.

Theo đó, bắt buộc trích tối thiểu tiền thu từ tiền sử dụng đất, tiền thuê đất hàng năm của địa phương, cũng như tiền thu được từ đấu giá quyền sử dụng đất để bổ sung vốn điều lệ cho Quỹ Nhà ở. Nguồn vốn này được dùng riêng để phát triển nhà ở cho thuê thuộc sở hữu nhà nước.

Về Quỹ nhà ở và nhà ở cho thuê, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Tạ Thị Yên, ĐBQH tỉnh Điện Biên cho rằng, việc bổ sung các quy định về hai nội dung này vào dự thảo Luật là phù hợp với chủ trương phát triển mạnh hơn nhà ở cho thuê. Mục tiêu cuối cùng vẫn là người dân có chỗ ở phù hợp với điều kiện và thu nhập của mình, chứ không nhất thiết ai cũng phải mua nhà.

Nhưng, đại biểu cũng băn khoăn về cách tổ chức và sử dụng nguồn lực của Quỹ nhà ở. Bởi, Điều 32 quy định Quỹ do UBND cấp tỉnh thành lập và có nhiều nguồn vốn; Điều 36 cho phép ngân sách cấp bổ sung khi nguồn thu không đủ chi phí quản lý, vận hành; trong khi đó, Điều 37 lại quy định giá thuê theo nguyên tắc tính đủ chi phí thu hồi vốn đầu tư xây dựng, bảo trì, thuế và phí.

Theo đại biểu, nếu tính đủ toàn bộ chi phí thì giá thuê có thể vượt khả năng của người cần hỗ trợ; còn nếu ngân sách phải bù thì phải nói rõ bù trong trường hợp nào, mức nào và địa phương chịu trách nhiệm ra sao.

Do vậy, đại biểu đề nghị, Điều 32 của dự thảo Luật cần quy định rõ hơn về địa vị pháp lý, cách quản lý, giám sát Quỹ nhà ở và mối quan hệ với các quỹ tài chính khác của Nhà nước để tránh trùng nhiệm vụ. Tương tự, tại Điều 36, Điều 37 cần bổ sung nguyên tắc xác định giá thuê phù hợp với khả năng chi trả của người được hưởng chính sách; nếu ngân sách hỗ trợ thì phải có tiêu chí, mức độ và cơ chế công khai rõ ràng.

Đại biểu nhấn mạnh “hiệu quả của Quỹ nên được nhìn vào kết quả cụ thể: tạo được bao nhiêu căn hộ cho thuê, bao nhiêu người thực sự thuê được nhà với mức giá phù hợp, chứ không nên chỉ nhìn vào số vốn hoặc số tài sản Quỹ đang quản lý”.

Đối với chung cư mini, đại biểu Tạ Thị Yên ủng hộ phân loại theo hướng: Cá nhân xây dựng nhà ở từ 2 tầng trở lên mà tại mỗi tầng có thiết kế, xây dựng căn hộ để bán, cho thuê mua thì bắt buộc phải lập dự án đầu tư, tuân thủ điều kiện làm chủ đầu tư dự án nhà ở và đạt 100% tiêu chuẩn phòng cháy chữa cháy như chung cư thương mại.

Cá nhân xây dựng nhà ở nhiều tầng nhiều căn hộ chỉ để cho thuê phải đáp ứng điều kiện về đường giao thông cho xe chữa cháy tiếp cận theo quy định của UBND cấp tỉnh.

Đại biểu cũng đề nghị giao Bộ Công an ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia riêng về an toàn phòng cháy chữa cháy đối với nhà ở cho thuê công nhân, người lao động trước khi cho phép đi vào hoạt động.

Rà soát điều kiện thuê, sử dụng và trả nhà ở công vụ

ĐBQH Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) ghi nhận dự thảo Luật đã cập nhật khá kịp thời tình hình thực tiễn của việc sắp xếp đơn vị hành chính, chính quyền địa phương hai cấp. Theo đại biểu, việc cho phép Nhà nước không chỉ đầu tư xây dựng mà còn có thể mua hoặc thuê nhà ở thương mại làm nhà ở công vụ là cách tiếp cận linh hoạt, tránh phải đầu tư mới trong mọi trường hợp.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát Điều 52 theo hướng lấy tính chất nhiệm vụ, yêu cầu phải thay đổi nơi công tác và nhu cầu thực tế về chỗ ở làm căn cứ chính; hạn chế quy định quá chi tiết theo chức danh để bảo đảm luật có tính ổn định trong bối cảnh tổ chức bộ máy tiếp tục được hoàn thiện.

Đối với quy định tại khoản 2 Điều 52 về trường hợp đã có nhà ở nhưng có khoảng cách xa từ nhà ở đến địa điểm làm việc, đại biểu đề nghị quy định tiêu chí đủ rõ để tránh tình trạng các địa phương áp dụng không thống nhất.

Quan tâm quy định về quyền và nghĩa vụ của người thuê nhà ở công vụ, đại biểu cho biết thực tế đã từng xảy ra trường hợp người được quyền thuê nhà ở công vụ sau khi nghỉ hưu không trả lại nhà. Những trường hợp này gây bức xúc trong báo chí và dư luận, sau đó mới trả lại nhà.

Theo đại biểu, nội dung này đã được đề cập trong luật cũ và dự thảo luật mới tiếp tục quy định tại Điều 56. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần quy định chặt chẽ hơn.

Cụ thể, tại điểm b khoản 1 Điều 56 quy định người thuê được quyền cho người thân, anh em, họ hàng ở cùng. Trong khi đó, trường hợp người thuê nghỉ hưu thì thời hạn trả nhà là 90 ngày. Đại biểu cho rằng, cơ quan nhà nước quản lý lại không nắm được thời điểm người thuê nghỉ hưu; khi người thuê nghỉ hưu về quê, con cái và người thân có thể tiếp tục sử dụng nhà.

“Nếu không quy định chặt chẽ chỗ này thì vẫn tái diễn trường hợp không trả nhà công vụ”, đại biểu nêu rõ.

Tách bạch điều kiện giữa các nhóm đối tượng

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi cũng quan tâm đến điều kiện được hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở xã hội tại Điều 61, trong đó quy định 10 nhóm đối tượng được hưởng chính sách, gồm người có thu nhập thấp và cán bộ, công chức, viên chức.

Theo đại biểu, sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, cán bộ, công chức, viên chức chịu tác động bởi việc này cũng được đưa vào nhóm đối tượng được hỗ trợ về nhà ở xã hội. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực tế, nhóm cán bộ, công chức, viên chức này lại được áp thêm điều kiện về thu nhập thấp.

Đại biểu cho rằng, cách quy định này khó thực hiện, bởi cán bộ, công chức nếu xác định theo tiêu chí thu nhập thấp thì khó đáp ứng khung thu nhập, trong khi họ thuộc nhóm đối tượng chịu tác động bởi việc sắp xếp đơn vị hành chính.

Do đó, đại biểu đề nghị cần tách bạch hai đối tượng này. Cụ thể, với đối tượng có thu nhập thấp thì xác định tiêu chí về thu nhập. Còn cán bộ, công chức, viên chức chịu ảnh hưởng bởi việc sắp xếp đơn vị hành chính, trong phạm vi 30km từ trụ sở làm việc mà không có nhà ở thuộc sở hữu của mình thì có thể được hỗ trợ nhà ở xã hội, không kèm điều kiện phải có thu nhập thấp.

Về điều kiện và thủ tục tiếp cận nhà ở xã hội, đại biểu Tạ Thị Yên đề nghị, dự thảo Luật cần đặt ngay yêu cầu đơn giản hóa thủ tục, bởi nhà ở xã hội không chỉ là xây thêm nhà mà quan trọng là người đúng đối tượng phải tiếp cận được.

Theo đại biểu, thông tin về nhân thân, thu nhập, tình trạng nhà ở mà cơ quan nhà nước đã có trong cơ sở dữ liệu dân cư, thuế, đất đai thì cơ quan giải quyết nên tự khai thác, đối chiếu, hạn chế yêu cầu người dân đi xin nhiều loại xác nhận. Nếu vẫn giữ nhiều khâu xác nhận thủ công, người thu nhập thấp và người lao động ở xa sẽ phải tốn nhiều thời gian, chi phí nhất.

Thanh Hải; Ảnh: Quang Khánh