Cần luật hóa hỗ trợ sinh kế, việc làm khi thu hồi đất

Băn khoăn quy định về phân loại đất

Thảo luận ở Tổ về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai chiều 19/8, các đại biểu tại Tổ 13 (gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh An Giang và Quảng Trị) cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi luật.

Góp ý cụ thể, ĐBQH Lương Quốc Đoàn (An Giang) đề nghị cần nghiên cứu lại quy định về phân loại đất tại Điều 9 dự thảo Luật. Theo đó, thay vì quy định “đất dự trữ phát triển”, nên sử dụng khái niệm “đất chưa sử dụng” và giao Chính phủ quy định cụ thể.

Theo đại biểu, nếu gọi là “đất dự trữ phát triển” thì chưa bao quát hết các khu vực không thuộc nhóm đất dự trữ phát triển, chẳng hạn như núi đá hoặc khu vực lòng hồ vốn không có khả năng phát triển hoặc có ảnh hưởng đến thủy lợi.

Vì vậy, đại biểu Lương Quốc Đoàn đề nghị cần nghiên cứu để tránh gây lãng phí cho các địa phương. Theo đó, nên quy định là “đất chưa sử dụng” và giao Chính phủ quy định cụ thể, bởi “đất dự trữ phát triển” không thể bao gồm tất cả các loại đất này.

Cũng liên quan đến phân loại đất, ĐBQH Nguyễn Tiến Hải (An Giang) băn khoăn khi dự thảo Luật liệt kê khá cụ thể các loại đất nông nghiệp, nhưng sau đó lại quy định thêm “đất nông nghiệp khác”. Đại biểu đề nghị làm rõ “đất nông nghiệp khác” là những loại đất nào.

Đại biểu cũng lưu ý, trong thực tế hiện nay có loại đất được người dân sử dụng khá phổ biến và có giá trị cao là đất hỗn hợp – vừa để ở, vừa sản xuất, vừa kinh doanh. Tuy nhiên, trong quy định về phân loại đất của dự thảo lại chưa có loại đất này.

Theo đại biểu, cần làm rõ những người đang sử dụng đất hỗn hợp sẽ được xử lý như thế nào khi Luật được ban hành, bởi đây là vấn đề tác động trực tiếp đến người dân.

“Cần xem lại, đất hỗn hợp phải được đưa vào loại nào trong Luật, cách xử lý đối với loại đất này ra sao thì phải có quy định. Hiện nay chưa được rạch ròi, chưa thực sự rõ ràng, cần quy định kỹ thêm”, đại biểu Nguyễn Tiến Hải đề nghị.

Đưa sinh kế vào phương án bồi thường, hỗ trợ

Một nội dung được các đại biểu quan tâm là quy định về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất.

Điều 47 dự thảo Luật quy định: “Người có đất thu hồi, chủ sở hữu tài sản được hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất để bảo đảm có chỗ ở, ổn định đời sống, sản xuất theo quy định của Chính phủ”.

ĐBQH Lương Quốc Đoàn đề nghị quy định ngay trong dự thảo Luật về chính sách hỗ trợ, nhất là hỗ trợ sinh kế, việc làm cho người có đất bị thu hồi, nhằm thể chế hóa đầy đủ quan điểm về tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất.

Theo đại biểu, trong thực tế, khi thu hồi đất, đặc biệt tại các vùng nông nghiệp, nếu không quan tâm đến sinh kế của người dân thì họ sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Như tại một số khu vực giáp ranh Hà Nội, khi Nhà nước thu hồi toàn bộ diện tích đất, nếu chỉ bồi thường, tái định cư mà không có giải pháp về sinh kế thì chưa đủ, bởi đối với những người đã hết tuổi lao động, việc chuyển đổi nghề nghiệp càng khó khăn.

ĐBQH Nguyễn Ngọc Hùng (An Giang) bổ sung, quy định tại dự thảo Luật về việc Nhà nước có trách nhiệm hỗ trợ người có đất thu hồi, chủ sở hữu tài sản để tạo điều kiện có việc làm, có thu nhập, ổn định đời sống, sản xuất “là một bước tiến tích cực, thay đổi có tính mới, đột phá”.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cần làm rõ hơn và có mức độ ràng buộc về mặt pháp lý đối với điều kiện tái thiết cuộc sống của người dân. Không chỉ dừng ở việc hỗ trợ tạo điều kiện, phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cần xác định cụ thể chỗ ở sau thu hồi đất, việc làm, chuyển đổi sinh kế và hỗ trợ trong thời gian chuyển tiếp.

“Có thể hiểu, hỗ trợ sinh kế phải trở thành một nội dung trong quá trình xây dựng phương án”, đại biểu Nguyễn Ngọc Hùng nói.

Đánh giá tác động trước khi phê duyệt phương án thu hồi

Liên quan đến trình tự thu hồi đất, dự thảo Luật quy định các bước từ xây dựng kế hoạch thu hồi đất, tổ chức họp với người có đất trong khu vực thu hồi, thông báo thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm đến lập, thẩm định, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và quyết định thu hồi đất.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Hùng đề nghị trước khi phê duyệt phương án cần đánh giá tác động đối với chỗ ở, việc làm, thu nhập và sinh kế của người bị thu hồi đất tại thời điểm đó.

Theo đại biểu, đây là cơ sở để khi người dân chuyển đến nơi tái định cư có thể so sánh điều kiện sau tái thiết với điều kiện đã được đánh giá trước khi thu hồi đất. Việc này rất quan trọng vì ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người có đất bị thu hồi, đồng thời góp phần giảm phát sinh khiếu nại, tố cáo.

Đại biểu lưu ý cần đặc biệt quan tâm đến người trực tiếp sản xuất nông nghiệp và các nhóm dễ bị tổn thương.

Về tái định cư, đại biểu Nguyễn Ngọc Hùng cho rằng phải bảo đảm người dân không rơi vào tình trạng “mất nơi ở trước rồi ổn định sau”.

Điều 48 và Điều 49 dự thảo Luật yêu cầu khu tái định cư có hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, các điều kiện thiết yếu; trong thời gian chờ bố trí đất ở hoặc nhà ở tại chỗ thì được bố trí vào nhà ở tạm hoặc hỗ trợ tiền thuê nhà ở.

Đại biểu đề nghị cần làm rõ hơn trong Luật nguyên tắc: Trường hợp thu hồi đất phải di chuyển chỗ ở thì không để người dân bị mất nơi ở hợp pháp mà chưa có phương án chỗ ở thay thế để bảo đảm điều kiện sống.

Đại biểu đồng tình với nguyên tắc không quy định cứng rằng phải hoàn thành khu tái định cư thì mới được thu hồi đất. Tuy nhiên, nếu khu tái định cư chưa hoàn thành, cần có phương án hỗ trợ để bảo đảm người dân có thể chuyển đến nơi ở mới với điều kiện sống phù hợp, chứ không chỉ bố trí chỗ ở tạm thời hoặc hỗ trợ một khoản tiền thuê trọ. Theo đại biểu, như vậy mới bảo đảm điều kiện sống của người dân sau khi thu hồi đất. “Đây là nguyên tắc cần được quy định rõ trong Luật”, đại biểu Nguyễn Ngọc Hùng nhấn mạnh.

Đan Thanh; Ảnh: Xuân Quý