Lượng hóa điều kiện tái định cư để bảo đảm quyền lợi thực chất của người dân

Tán thành sự cần thiết và tính cấp bách của việc sửa đổi toàn diện Luật Đất đai năm 2024, đại biểu Phan Thị Thùy Linh đánh giá cao quá trình chuẩn bị hồ sơ của Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường và cơ bản nhất trí với các nhóm chính sách lớn được trình. Đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, thể chế hóa đầy đủ các định hướng của Trung ương, đồng thời bảo đảm sự đồng bộ giữa Luật Đất đai với các luật có liên quan.

Tái định cư cần gắn với hạ tầng đồng bộ và sinh kế của người dân

Đề cập chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đại biểu Phan Thị Thùy Linh cho rằng đây là một trong những nội dung cốt lõi và nhạy cảm nhất của Luật Đất đai.

Đối với các trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát kỹ từng trường hợp theo hướng không quy định quá rộng để tránh nguy cơ lạm dụng, nhưng cũng không quá hẹp làm cản trở quá trình phát triển. Quan trọng hơn, mỗi trường hợp cần gắn với các tiêu chí định lượng, minh bạch, qua đó hạn chế tối đa việc vận dụng mang tính chủ quan.

Đặc biệt, để nguyên tắc người có đất bị thu hồi phải được bảo đảm “có chỗ ở, điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ” không chỉ dừng lại ở quy định mang tính định tính, đại biểu Phan Thị Thùy Linh đề nghị bổ sung vào các quy định về nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và lập, phê duyệt phương án tái định cư những tiêu chí cụ thể, có thể kiểm đếm được.

Theo đó, cần xác định khoảng cách tối đa từ khu tái định cư đến trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở, trạm y tế, chợ hoặc điểm cung ứng dịch vụ thiết yếu; bảo đảm hạ tầng kỹ thuật, thiết chế văn hóa - thể thao cơ sở được đầu tư đồng bộ trước khi bàn giao. Cùng với đó, cần có cam kết của chính quyền về việc tiếp nhận, chuyển trường cho học sinh, không để việc di chuyển chỗ ở làm gián đoạn năm học; đồng thời xây dựng phương án hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển đổi việc làm cho người trong độ tuổi lao động, gắn với chỉ tiêu cụ thể về tỷ lệ có việc làm sau 12 tháng.

Từ góc độ quy hoạch, đại biểu cũng chỉ ra thực tế tại một số khu đô thị, khu nhà ở, người dân đã vào ở nhưng hạ tầng xã hội thiết yếu như trường học, trạm y tế, nhà văn hóa, sân chơi chưa được bố trí tương xứng. Theo đại biểu, đây không chỉ là vấn đề của riêng ngành giáo dục hay y tế mà có nguyên nhân trực tiếp từ khâu quy hoạch và điều kiện giao đất.

Do đó, đại biểu đề nghị quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất các cấp phải bảo đảm các chỉ tiêu tối thiểu về đất dành cho giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao, cây xanh và không gian sinh hoạt cộng đồng theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Khi điều chỉnh quy hoạch, không được giảm các chỉ tiêu này, trừ trường hợp có phương án bố trí thay thế tại vị trí khác trong cùng đơn vị hành chính với quy mô không thấp hơn.

Ưu tiên đất dôi dư cho công trình công cộng

Quan tâm đến việc khai thác hiệu quả quỹ nhà, đất dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, đại biểu Phan Thị Thùy Linh cho rằng trong khi nhiều địa phương còn thiếu trường học, cơ sở khám, chữa bệnh ban đầu và thiết chế văn hóa cơ sở thì một lượng lớn trụ sở, cơ sở nhà, đất lại đang dôi dư.

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định về xử lý, khai thác quỹ đất có nguồn gốc từ trụ sở, cơ sở nhà, đất dôi dư theo hướng ưu tiên xem xét bố trí cho trường học, cơ sở y tế, thiết chế văn hóa - thể thao, cơ sở trợ giúp xã hội, chăm sóc người cao tuổi và không gian công cộng trước khi tính đến đấu giá hoặc các phương án khai thác thương mại. Đồng thời, cần quy định thời hạn tối đa để cơ quan quản lý hoàn thành phương án bố trí, tránh tình trạng tài sản công để hoang kéo dài.

Để tạo điều kiện cho giáo dục và y tế phát triển, đại biểu đề nghị quy định ngay trong luật cơ chế giao đất không thu tiền sử dụng đất đối với cơ sở giáo dục công lập; miễn tiền thuê đất đối với các cơ sở giáo dục, y tế hoạt động theo nguyên tắc không vì lợi nhuận, thay vì để các cơ chế này phân tán tại các văn bản dưới luật.

Về phân cấp thẩm quyền quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai, đại biểu Phan Thị Thùy Linh tán thành phương án phân định rõ ngay trong luật thẩm quyền của cấp tỉnh và cấp xã, đồng thời cho phép cấp tỉnh căn cứ tình hình thực tiễn để phân quyền thêm cho cấp xã. Theo đại biểu, cách thiết kế này sẽ bảo đảm “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm”, tạo sự ổn định cho cấp xã trong quá trình thực thi; trong khi cơ chế ủy quyền tuy linh hoạt nhưng có thể dẫn đến thay đổi thường xuyên và khó xác định trách nhiệm khi xảy ra sai phạm.

Từ những vấn đề dân sinh được cử tri quan tâm, đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu cơ chế ghi nhận, tôn vinh, khen thưởng đối với tổ chức, cá nhân tự nguyện hiến quyền sử dụng đất để làm đường giao thông, trường học và các công trình công cộng mà không yêu cầu bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; đồng thời giao Chính phủ quy định hình thức ghi nhận và các ưu đãi phi tài chính phù hợp.

Đáng chú ý, đối với công chứng giao dịch quyền sử dụng đất, đại biểu đề nghị hết sức thận trọng nếu dự thảo có định hướng bỏ quy định bắt buộc công chứng, chứng thực đối với một số giao dịch. Theo đại biểu, nếu Luật Đất đai không tiếp tục quy định cơ chế này, có thể phát sinh nguy cơ giao dịch ngầm, một quyền sử dụng đất được thế chấp tại nhiều nơi, làm gia tăng tranh chấp, rủi ro đối với tổ chức tín dụng và áp lực lên hệ thống tòa án. Nếu mục tiêu là giảm chi phí tuân thủ, đại biểu cho rằng nên thực hiện bằng việc cắt giảm thủ tục, kết nối dữ liệu, điều chỉnh mức phí thay vì loại bỏ cơ chế kiểm soát pháp lý cần thiết.

Nhấn mạnh Luật Đất đai tác động trực tiếp tới từng gia đình và từng người dân, đại biểu đề nghị Chính phủ đánh giá đầy đủ tác động của các chính sách, lấy ý kiến thực chất của những đối tượng chịu tác động, nhất là người có đất bị thu hồi và các cơ sở giáo dục, y tế, văn hóa. Đồng thời, chính sách đất đai sau lần sửa đổi này cần bảo đảm tính ổn định tương đối, tạo cơ sở để người dân và doanh nghiệp yên tâm đầu tư, sản xuất lâu dài.

Đào Cảnh