TP. Hồ Chí Minh: Chuyển lợi thế cửa ngõ thành sức cạnh tranh thương mại

Nâng sức cạnh tranh thương mại trước biến động thị trường

Theo Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh, trong 7 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của thành phố đạt khoảng 120,6 tỷ USD; trong đó xuất khẩu đạt hơn 57,3 tỷ USD, tăng gần 8% so với cùng kỳ năm 2025.

Điểm tích cực là cơ cấu xuất khẩu tiếp tục tập trung vào công nghiệp chế biến, chế tạo và sản phẩm có hàm lượng công nghệ. Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt hơn 12 tỷ USD; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng đạt gần 5,5 tỷ USD và tăng hơn 15%. Một số mặt hàng nông sản như rau quả cũng duy trì mức tăng tích cực.

Tuy nhiên, mức tăng chưa đồng đều giữa các nhóm hàng; một số ngành xuất khẩu truyền thống như dệt may, cà phê còn gặp khó khăn. Vì vậy, thành phố xác định yêu cầu không chỉ là tăng quy mô xuất khẩu mà phải nâng chất lượng tăng trưởng, giá trị gia tăng, hàm lượng công nghệ và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn mới của thị trường quốc tế.

Sức ép càng lớn khi môi trường thương mại thế giới tiếp tục biến động. Xung đột tại Trung Đông có thể làm gia tăng rủi ro vận tải, kéo dài thời gian giao hàng và tăng chi phí logistics. Trong khi đó, những điều chỉnh chính sách thương mại của Hoa Kỳ đặt ra yêu cầu cao hơn đối với xuất xứ hàng hóa, minh bạch chuỗi cung ứng và khả năng thích ứng với thay đổi thuế quan.

Đây là vấn đề đáng chú ý khi Hoa Kỳ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của doanh nghiệp thành phố, với kim ngạch 7 tháng đầu năm đạt gần 13,9 tỷ USD. Những biến động tại thị trường này và chuỗi cung ứng quốc tế có thể tác động trực tiếp đến đơn hàng, chi phí cũng như tăng trưởng xuất khẩu.

Để chủ động ứng phó, thành phố đã ban hành các kế hoạch triển khai Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa giai đoạn 2026 - 2030 và Chiến lược phát triển dịch vụ logistics. Trọng tâm là đa dạng hóa thị trường, nguồn cung; tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA); nâng cao năng lực logistics; cảnh báo sớm thay đổi chính sách thương mại và hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu về xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, phát triển bền vững.

Sở Công Thương cũng khuyến nghị doanh nghiệp chủ động đa dạng hóa khách hàng, nhà cung cấp; thường xuyên cập nhật chính sách tại các thị trường lớn; kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu, hồ sơ xuất xứ và xây dựng phương án logistics linh hoạt. Trong bối cảnh thị trường biến động nhanh, khả năng thích ứng sẽ quyết định sức chống chịu và khả năng duy trì đơn hàng của doanh nghiệp.

Tạo lợi thế cửa ngõ từ logistics và chuỗi cung ứng

Theo Sở Công Thương, thành phố cần chuyển từ lợi thế truyền thống về vị trí địa lý, quy mô thị trường và hệ thống cảng biển sang lợi thế về thể chế, hạ tầng logistics và khả năng kết nối chuỗi cung ứng quốc tế.

Một trong những động lực mới là khu thương mại tự do và khu logistics tích hợp được định hướng trong Luật Phát triển đô thị. UBND thành phố đã ban hành quyết định thành lập khu thương mại tự do TP. Hồ Chí Minh, tạo cơ sở khai thác tốt hơn hệ thống cảng biển, mạng lưới logistics và vị trí trung tâm của vùng kinh tế phía Nam; đồng thời thu hút đầu tư, phát triển các dịch vụ có giá trị gia tăng cao.

Cùng với hoàn thiện thể chế, thành phố tập trung phát triển hạ tầng giao thông kết nối khu vực cảng biển Cái Mép - Thị Vải, Cần Giờ với trung tâm và mạng lưới liên vùng. Các trục đường bộ cùng định hướng phát triển đường sắt liên vận sẽ bổ sung phương thức vận tải khối lượng lớn, giảm áp lực đường bộ và chi phí logistics.

Không gian logistics cũng được tổ chức lại phù hợp địa bàn sau sắp xếp. Sở Công Thương đang xây dựng nền tảng dữ liệu không gian GIS Logistics phục vụ quy hoạch, quản lý và giám sát vận hành hệ thống logistics thống nhất trên toàn thành phố.

Song song đó, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số được xác định là những điều kiện nâng sức cạnh tranh. Thành phố định hướng hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, vận hành xanh gắn với cảng xanh, cảng thông minh; phát triển nhân lực chất lượng cao và nền tảng số liên thông giữa doanh nghiệp, hạ tầng cảng biển với cơ quan quản lý.

Bài toán của TP. Hồ Chí Minh không chỉ là duy trì tăng trưởng xuất khẩu trước những biến động ngắn hạn. Quan trọng hơn là hình thành hệ sinh thái thương mại - logistics - sản xuất - dịch vụ có khả năng liên kết vùng và kết nối sâu với chuỗi cung ứng quốc tế.

Từ khu thương mại tự do, hạ tầng kết nối cảng biển đến logistics số và chuyển đổi xanh, thành phố đang từng bước tạo những lợi thế cạnh tranh mới, qua đó củng cố vai trò cửa ngõ thương mại của vùng kinh tế phía Nam và nâng vị thế trong mạng lưới thương mại, logistics khu vực.

Thạc Hiếu