Chỉ quy định phải bảo đảm giải quyết, xét xử đúng thời hạn luật định
Tiếp tục Phiên họp thứ 5, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với dự thảo Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 96/2019/QH14 của Quốc hội về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, của Tòa án nhân dân và công tác thi hành án.
Còn băn khoăn về chỉ tiêu giải quyết, xét xử vụ án hình sự, vụ việc dân sự, vụ án hành chính
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Báo cáo về việc tiếp thu, giải trình ý kiến của các ĐBQH thảo luận tại Tổ, tại Hội trường và ý kiến thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đối với dự thảo Nghị quyết.
Báo cáo ý kiến về việc tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, của Tòa án nhân dân và công tác thi hành án do Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày và nêu rõ, Thường trực Ủy ban nhận thấy, ban soạn thảo đã nghiêm túc tiếp thu các ý kiến xác đáng của ĐBQH để hoàn thiện dự thảo Nghị quyết.
Về chỉ tiêu giải quyết, xét xử vụ án hình sự, vụ việc dân sự, vụ án hành chính (điểm a khoản 1 Điều 4 của dự thảo Nghị quyết), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho biết, dự thảo Nghị quyết thể hiện 2 phương án:
Đa số ý kiến trong Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành Phương án 1 quy định theo hướng vừa phải bảo đảm giải quyết, xét xử đúng thời hạn luật định, vừa tiếp tục quy định tỷ lệ giải quyết, xét xử trên tổng số thụ lý như quy định của Nghị quyết số 96/2019/QH14 hiện hành.
Theo phân tích cho thấy, tổng kết thực tiễn thi hành Nghị quyết số 96/2019/QH14 cho thấy ngành Tòa án đạt và vượt chỉ tiêu Quốc hội giao (năm 2025, tỷ lệ giải quyết, xét xử án hình sự vượt 10,63%, án dân sự vượt 10,64% và án hành chính vượt 21,99%); trong các lần Ban soạn thảo xin ý kiến thì nhiều ý kiến các cơ quan, ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và ý kiến của các ĐBQH tán thành phương án này.
“Hơn nữa, việc giao tỷ lệ giải quyết, xét xử trên tổng số thụ lý tạo “sức ép tích cực” để Tòa án nỗ lực đẩy nhanh tiến độ giải quyết, xét xử, qua đó bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân”, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhấn mạnh.
Một số ý kiến trong Thường trực Ủy ban tán thành Phương án 2 chỉ quy định phải bảo đảm giải quyết, xét xử đúng thời hạn luật định; không quy định tỷ lệ giải quyết, xét xử trên tổng số thụ lý.
Bởi lẽ, việc giải quyết, xét xử đúng thời hạn luật định đã được coi là hoàn thành nhiệm vụ. Trong điều kiện số lượng vụ, việc tăng nhiều so với trước đây, nếu tiếp tục giao chỉ tiêu tỷ lệ giải quyết, xét xử trên tổng số thụ lý như Phương án 1 có thể dẫn tới tình trạng Thẩm phán chịu sức ép hoàn thành các chỉ tiêu, nên có thể ảnh hưởng nhất định đến chất lượng giải quyết, xét xử. Việc giao Chánh án Tòa án nhân dân tối cao quy định chỉ tiêu tỷ lệ giải quyết, xét xử cụ thể như Phương án này cũng góp phần tạo “sức ép tích cực” cho hoạt động của Tòa án.
Không quy định tỷ lệ giải quyết, xét xử trên tổng số thụ lý
Báo cáo với Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chánh án Toà án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng nêu rõ, việc sửa đổi Nghị quyết số 96/2019/QH14 của Quốc hội là cần thiết. Trong tình hình mới, với yêu cầu mới, công tác giám sát của Quốc hội đối với các cơ quan tư pháp nói chung, tòa án nói riêng cần phải đi vào đánh giá thực chất. Thời hạn giải quyết thì nên theo quy định của tố tụng, vì nó có ảnh hưởng đến quyền con người, quyền công dân, và ảnh hưởng đến chất lượng của quá trình giải quyết.
Chánh án Toà án nhân dân tối cao cho rằng, “thực chất và hiệu quả của công tác tư pháp phải đặt lên hàng đầu, chứ không phải câu chuyện làm nhanh hay chậm. Làm chậm mà vi phạm mới đáng lo, còn làm đúng thời hạn mà bảo đảm chất lượng thì đáng ghi nhận”.
Chánh án Toà án nhân dân tối cao cũng cho biết, số lượng các vụ án hiện nay đã tăng lên hơn 200% so với thời điểm ban hành Nghị quyết số 96/2019/QH14. Trong khi đó, biên chế của các cơ quan tư pháp nói chung, toà án nói riêng từ năm 2012 vẫn chưa được tăng. Do đó, nếu đặt ra câu chuyện áp lực về tích cực hay tiêu cực phải nhìn vào khả năng thực tế trong quá trình tổ chức triển khai thực hiện.
Hiện nay chúng ta cũng thay đổi mô hình, mô hình toà án 3 cấp cũng khác với mô hình toà án 4 cấp. Ở cấp tối cao khối lượng đơn giải quyết tăng đến trên 2,5%, nhân lực thì không tăng. Do vậy, Chánh án Toà án nhân dân tối cao đề nghị ở các cơ quan tư pháp, người đứng đầu được quyền giao chỉ tiêu KPI cho các đơn vị ở địa phương, bảo đảm phù hợp với thực tiễn và Chánh án Toà án nhân dân tối cao chịu trách nhiệm trước Quốc hội về vấn đề này.
Chánh án Toà án nhân dân tối cao đề xuất Phương án 2: chỉ quy định phải bảo đảm giải quyết, xét xử đúng thời hạn luật định; không quy định tỷ lệ giải quyết, xét xử trên tổng số thụ lý.
Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí với dự thảo Nghị quyết đã được tiếp thu giải trình. Đối với điểm a, khoản 1, Điều 4 của dự thảo Nghị quyết, về chỉ tiêu giải quyết, xét xử vụ án hình sự, vụ việc dân sự, vụ án hành chính, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí với Phương án 2. Đồng thời giao Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tiếp tục hoàn thiện báo cáo tiếp thu, giải trình.