Chờ đợi - chiến lược mới của Tổng thống Trump với Iran

Từ hành động quân sự đến “chờ đợi”

Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần gặp trở ngại trong nỗ lực đưa cuộc chiến với Iran đến hồi kết. Các đợt không kích hạn chế không đạt mục tiêu, trong khi những lời cảnh báo cứng rắn nhằm vào Tehran cũng chưa tạo được bước đột phá trong đàm phán.

Các cuộc thương lượng về việc mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt xung đột liên tục thay đổi. Mỗi khi xuất hiện dấu hiệu cho thấy một thỏa thuận có thể đạt được, các bên lại đưa ra những điều kiện mới, khiến tiến trình đàm phán rơi vào bế tắc.

Trong bối cảnh đó, Nhà Trắng đang chuyển sang một chiến lược khác: giảm nhấn mạnh cả hành động quân sự lẫn ngoại giao, thay vào đó dựa nhiều hơn vào sức ép kinh tế với Iran.

Tổng thống Trump vừa thông báo sẽ tăng cường các biện pháp trừng phạt tài chính “chưa từng có” và duy trì sức ép đối với các cảng của Iran, cho rằng những khó khăn kinh tế ngày càng lớn sẽ buộc Tehran phải nghiêm túc hơn trong đàm phán.

Cách tiếp cận này không hoàn toàn mới. Ông Donald Trump từng áp dụng chính sách “gây sức ép tối đa” đối với Iran trong nhiệm kỳ đầu tiên nhằm buộc nước này từ bỏ chương trình hạt nhân. Các biện pháp trừng phạt tiếp tục được tăng cường trong năm nay.

Theo các quan chức Mỹ, những số liệu kinh tế gần đây cho thấy các biện pháp trừng phạt đang gây tác động đáng kể đối với Iran. Lạm phát tăng cao, nguồn thu năng lượng suy giảm và một số lĩnh vực nông nghiệp gặp khó khăn đang tạo thêm áp lực lên nền kinh tế nước này.

Eo biển Hormuz vẫn là điểm nghẽn

Một trong những trở ngại lớn nhất đối với việc chấm dứt xung đột là tương lai của eo biển Hormuz. Trong những tuần gần đây, đã có thời điểm các bên dường như tiến gần tới một thỏa thuận mở lại eo biển. Tuy nhiên, các cuộc thương lượng sau đó lại xuất hiện những yêu cầu mới từ Tehran.

Iran được cho là muốn thu một khoản phí đối với hoạt động sử dụng tuyến hàng hải này. Sau đó, Tehran đưa ra yêu cầu Mỹ phải bồi thường những tổn thất mà Iran phải chịu trong cuộc chiến kéo dài 5 tháng trước khi eo biển được mở lại.

Washington bác bỏ điều kiện này. Tổng thống Trump đáp lại bằng yêu cầu Iran cũng phải bồi thường cho những thiệt hại mà Mỹ phải chịu trong nhiều thập niên, trong đó có tổn thất về nhân mạng. Những yêu cầu đối nghịch khiến các cuộc đàm phán tiếp tục đình trệ, bất chấp nỗ lực trung gian của Oman và Pakistan.

Trong khi đó, các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh lo ngại bất kỳ sự gia tăng quyền kiểm soát nào của Iran đối với eo biển Hormuz cũng có thể tạo ra những hệ quả lâu dài đối với an ninh năng lượng khu vực.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho rằng, vai trò của eo biển Hormuz có thể giảm đáng kể trong vòng hai năm tới, khi ngày càng nhiều nguồn năng lượng được vận chuyển qua các đường ống thay thế. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, tuyến hàng hải này vẫn giữ vai trò quan trọng đối với thị trường năng lượng toàn cầu.

Kho vũ khí Mỹ cũng là một yếu tố

Một yếu tố khác thúc đẩy chính quyền Tổng thống Trump lựa chọn cách tiếp cận thận trọng hơn là tình trạng kho dự trữ một số loại vũ khí của Mỹ. Theo các đánh giá được The Atlantic dẫn lại, lượng dự trữ một số tên lửa, đặc biệt là tên lửa đánh chặn dùng cho phòng thủ, đã giảm đáng kể sau nhiều tháng xung đột.

Mỹ đã tăng cường lực lượng tại Trung Đông kể từ khi chiến sự bùng phát. Tuy nhiên, một phần đáng kể nguồn lực quân sự được điều chuyển từ các khu vực khác, thay vì được chuẩn bị riêng cho một cuộc chiến kéo dài với Iran.

Số lượng một số loại tên lửa đánh chặn tiên tiến được cho là đã xuống mức thấp, khiến Washington phải cân nhắc giữa việc bảo vệ lực lượng và lợi ích của Mỹ ở Trung Đông với nhu cầu duy trì khả năng phòng thủ tại các khu vực khác, đồng thời tiếp tục hỗ trợ Ukraine.

Tình trạng này làm giảm dư địa lựa chọn của Tổng thống Trump. Một cuộc tấn công quy mô lớn khác nhằm vào Iran có thể kéo theo nguy cơ Tehran trả đũa các căn cứ và lực lượng Mỹ trong khu vực.

Iran đã cho thấy khả năng vượt qua một số lớp phòng thủ của Mỹ và tấn công các mục tiêu quân sự. Điều này khiến Washington phải tính toán kỹ hơn về chi phí và rủi ro nếu tiếp tục mở rộng chiến dịch quân sự.

Bài toán khó đối với Mỹ

Chuyển sang chiến lược gây sức ép kinh tế giúp chính quyền Mỹ tránh một cuộc leo thang quân sự mới trong ngắn hạn, nhưng cũng đặt ra một yêu cầu khó khăn đối với Tổng thống Trump: kiên nhẫn. Đây có thể là thách thức đáng kể đối với một Tổng thống thường phản ứng nhanh trước các diễn biến chính trị và truyền thông.

Các cố vấn Nhà Trắng được cho là lo ngại một tuyên bố hoặc quyết định bất ngờ của Tổng thống Mỹ có thể khiến tình hình leo thang trở lại, làm đảo lộn chiến lược đang được xây dựng.

Nguy cơ này càng lớn khi các phe phái cứng rắn ở Iran tiếp tục tìm cách gây sức ép và những nhân vật ủng hộ lập trường cứng rắn tại Mỹ vẫn kêu gọi hành động quân sự mạnh hơn.

Yếu tố chính trị trong nước cũng không thể bỏ qua. Các nghị sĩ đảng Cộng hòa sẽ bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 trong bối cảnh giá năng lượng cao có thể gây sức ép lên chính quyền. Nếu giá xăng tiếp tục tăng do căng thẳng tại Trung Đông, áp lực đối với Nhà Trắng sẽ càng lớn hơn.

Nhìn chung, trong một cuộc đối đầu mà cả hai bên đều chưa sẵn sàng nhượng bộ, thời gian đang trở thành công cụ gây sức ép quan trọng nhất của Washington, nhưng cũng là phép thử đối với khả năng kiềm chế của chính Tổng thống Donald Trump.

Hồng Nhung