Tăng cường quản lý thuế bằng dữ liệu, nhận diện sớm rủi do
Trước sự phát triển nhanh của kinh tế số và thương mại điện tử, thành phố Hà Nội đang chuyển mạnh phương thức quản lý thuế từ kiểm tra dàn trải, đối chiếu sổ sách thủ công sang quản lý rủi ro trên nền tảng dữ liệu lớn (Big Data). Việc khai thác, kết nối thông tin từ nhiều nguồn giúp cơ quan thuế nhận diện rủi ro, truy vết dấu hiệu gian lận và tập trung kiểm tra những đối tượng có nguy cơ cao.
Từ kiểm tra thủ công sang quản trị rủi ro
Đại diện Thuế thành phố Hà Nội cho biết, trước đây, công tác quản lý thương mại điện tử chủ yếu dựa trên xác minh thủ công, trong khi dữ liệu về người bán, giao dịch và dòng tiền còn phân tán. Sau khi triển khai Đề án 06 và Chỉ thị số 18/CT-TTg, cơ quan Thuế chuyển sang khai thác dữ liệu định danh, giao dịch, hóa đơn điện tử và dòng tiền.
Phương thức quản lý được xác định theo hướng “cơ sở dữ liệu là nền tảng, tuyên truyền hỗ trợ là trọng tâm, kiểm tra là then chốt”. Phạm vi quản lý đối với hoạt động thương mại điện tử cũng được mở rộng. Đến nay, thành phố Hà Nội đã đưa hơn 206.000 tổ chức, doanh nghiệp, hộ và cá nhân kinh doanh thương mại điện tử vào diện quản lý, tăng gần 3 lần so với năm 2024 và gấp 4,8 lần so với năm 2023.
Theo số liệu được công bố tại Hội nghị sơ kết công tác thuế 6 tháng đầu năm 2026, riêng trong lĩnh vực thương mại điện tử, thành phố Hà Nội đã đưa 206.272 người nộp thuế vào quản lý, góp phần tăng thu ngân sách trên 1.956 tỷ đồng.
Liên thông dữ liệu để truy vết gian lận
Nền tảng của phương thức quản lý mới là mở rộng nguồn dữ liệu phục vụ phân tích và nhận diện rủi ro. Cơ quan Thuế khai thác thông tin từ các cơ quan quản lý nhà nước, sàn thương mại điện tử, nền tảng số, ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán, đơn vị vận chuyển, logistics và thu hộ COD.
Cùng với đó là việc phối hợp với cơ quan Hải quan, Ngân hàng Nhà nước, các ngân hàng thương mại và khai thác dữ liệu từ những đơn vị cung cấp phần mềm kế toán, phần mềm bán hàng.
Riêng lĩnh vực thương mại điện tử, thành phố Hà Nội đã thu thập 84,6 triệu dòng dữ liệu từ các sàn thương mại điện tử, đơn vị trung gian thanh toán và vận chuyển để xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên biệt.
Một hướng khai thác dữ liệu khác là thông tin từ các phần mềm bán hàng và phần mềm kế toán. Qua phân tích, đối chiếu, cơ quan Thuế phát hiện những trường hợp có chênh lệch lớn giữa doanh thu thực tế phát sinh và doanh thu kê khai; đồng thời nhận diện trường hợp sử dụng nhiều phần mềm để che giấu doanh thu.
Có trường hợp mức chênh lệch doanh thu từ 500 tỷ đồng đến 1.000 tỷ đồng. Những trường hợp có dấu hiệu vi phạm được phối hợp xử lý, chuyển cơ quan điều tra khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự.
Hóa đơn điện tử cũng được sử dụng để truy vết các giao dịch bất thường. Thông qua phân tích chuỗi hóa đơn và giao dịch trong toàn bộ chuỗi cung ứng, cơ quan Thuế nhận diện những doanh nghiệp vệ tinh được lập để xuất khống hóa đơn, hợp thức hóa hàng hóa. Trong tháng 6.2026, cơ quan Thuế thành phố Hà Nội đã củng cố hồ sơ, đề nghị cơ quan điều tra tỉnh Hưng Yên vào cuộc đối với 3 doanh nghiệp chuyên cung cấp cát, đá, sỏi có doanh số hóa đơn điện tử trên 18.000 tỷ đồng.
Cùng với phân tích dữ liệu thương mại điện tử và hóa đơn điện tử, công tác kiểm tra thuế cũng được triển khai theo hướng lựa chọn những đơn vị có dữ liệu doanh thu lớn, có rủi ro cao và xây dựng các chuyên đề kiểm tra chuyên sâu. Lũy kế 6 tháng đầu năm 2026, thành phố Hà Nội đã hoàn thành 6.297 cuộc kiểm tra, với tổng số xử lý và truy thu qua kiểm tra 6.026 tỷ đồng.
Xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý theo chuỗi
Cùng với Big Data, thành phố Hà Nội đang triển khai các giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) phục vụ hỗ trợ hộ kinh doanh và phân tích dữ liệu quản lý thuế.
Một trong những hướng được triển khai là xây dựng “Danh bạ quản lý theo chuỗi thương hiệu”, tập trung vào những lĩnh vực có rủi ro cao như dịch vụ ăn uống (F&B), chuỗi bán lẻ, dịch vụ chăm sóc sức khỏe, thời trang, mỹ phẩm, phụ kiện, điện máy và thiết bị công nghệ.
Khi cơ sở dữ liệu được hoàn thiện, cơ quan Thuế sẽ phân tích, nhận diện rủi ro theo từng ngành, xây dựng “Biên độ lợi nhuận chuẩn” của từng lĩnh vực. Trên cơ sở đó, những trường hợp có dấu hiệu kê khai doanh thu không tương xứng giữa công ty mẹ và các đơn vị trong cùng chuỗi sẽ được nhận diện để kiểm tra, xử lý theo quy định.
Trong những tháng cuối năm 2026, thành phố Hà Nội tiếp tục mở rộng phân tích chéo dữ liệu từ các doanh nghiệp cung cấp phần mềm bán hàng, phần mềm kế toán; đồng thời đối chiếu dữ liệu từ các trung gian thanh toán, đơn vị vận chuyển và nền tảng thương mại điện tử để phát hiện những trường hợp kê khai doanh thu không đầy đủ.
Đối với các trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự, cơ quan Thuế sẽ chuyển cơ quan điều tra theo quy định. Đồng thời, thành phố Hà Nội tiếp tục xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý theo chuỗi thương hiệu và triển khai ứng dụng AI phục vụ công tác quản lý, dự báo thu ngân sách và nâng cao hiệu quả lựa chọn đối tượng kiểm tra.
Trọng tâm trong việc đổi mới công tác quản lý thuế tại thành phố Hà Nội là tập trung khai thác dữ liệu, phân tích rủi ro và lựa chọn đúng đối tượng kiểm tra. Cùng với việc mở rộng kết nối dữ liệu từ hóa đơn điện tử, ngân hàng, hải quan, thương mại điện tử, vận chuyển và phần mềm bán hàng, phương thức quản lý này đang được triển khai gắn với yêu cầu tăng cường hiệu quả quản lý thuế trong nền kinh tế số.