Sau tích hợp phải đo được hiệu quả thực chất

Giảm đầu mối, giảm thủ tục, khắc phục chồng chéo

Các Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành với sự cần thiết tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành một Chương trình tổng thể. Đây là hướng đi cần thiết để giảm đầu mối, giảm thủ tục, khắc phục chồng chéo và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, trước đây, Chính phủ đã trình việc gộp 3 Chương trình mục tiêu quốc gia từ đầu nhiệm kỳ và Hội đồng Dân tộc đã thẩm tra nội dung này. Lần này tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia vào một Chương trình tổng thể, về cơ bản cũng tương tự, nhưng điểm khác trước là gộp khi các Chương trình đang thực hiện dang dở.

Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu "phải làm đúng luật, bảo đảm tính liên tục, đúng chủ trương của Đảng là xây dựng một Chương trình tổng thể trên cơ sở tích hợp thực chất 4 Chương trình hiện có. Phải nhìn nhận rõ, đây là một chương trình mới trên cơ sở các Chương trình hiện hữu, vì vậy Chính phủ phải trình Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư theo đúng Điều 5 của Luật Đầu tư công".

Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, việc tích hợp này không phải là gộp 4 Chương trình vào một văn bản một cách cơ học. "Mục tiêu chung và cơ chế điều hành quản lý phải là một, nguồn lực cũng phải chung. Đặc biệt, những đặc thù của các lĩnh vực văn hóa, y tế, giáo dục, dân tộc miền núi và địa phương phải được giữ nguyên. Những gì chồng chéo, trùng lắp thì tích hợp lại làm một, để tiết kiệm kinh phí cho địa phương sử dụng vào việc khác. Cần có sự linh hoạt trong thực hiện".

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, phải có một Nghị quyết chung của Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư theo Luật Đầu tư công, không thể tồn tại các Nghị quyết khác nhau với những cơ chế quản lý riêng biệt như hiện nay.

"Nếu để tồn tại nhiều nghị quyết sẽ tạo ra các cơ chế quản lý không thống nhất, do đó, phải bãi bỏ bốn Nghị quyết cũ và có điều khoản chuyển tiếp. Chỉ nên trình một phương án duy nhất ra Quốc hội. Không thể có một Chương trình mà lại có bốn cơ chế quản lý, bốn cơ quan chủ trì và bốn hệ thống báo cáo giám sát khác nhau. Giao Hội đồng Dân tộc chủ trì giám sát, các Ủy ban của Quốc hội tham gia, phối hợp", Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Quan trọng nhất là người dân tiếp cận chính sách có tốt hơn không?

Theo Tờ trình của Chính phủ, giai đoạn vừa qua chúng ta phải ban hành khoảng 45 văn bản quy phạm pháp luật và gần 200 văn bản chỉ đạo, hướng dẫn, trong khi đến hết năm 2025, giải ngân ngân sách trung ương mới đạt khoảng 76,8% kế hoạch, dự toán đã giao.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị cần quan tâm vấn đề trên. "Sau khi tích hợp phải đo được hiệu quả thực chất như đầu mối, thủ tục, thời gian giao vốn, vốn phải chuyển nguồn. Và quan trọng nhất là kết quả đối với người dân tiếp cận chính sách có tốt hơn không? Cân nhắc xác định ngay một số tiêu chí để sau một thời gian thực hiện có cơ sở đánh giá cơ chế mới", Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Cùng với đó, Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu phân cấp cho địa phương nhưng phải bảo đảm đầy đủ các mục tiêu Quốc hội đã quyết định. Tờ trình Chính phủ cũng nhận diện nguy cơ địa phương ưu tiên các công trình lớn, dễ giải ngân; trong khi sinh kế, giảm nghèo và các vấn đề xã hội có thể ít được quan tâm hơn. Vì vậy, tích hợp quản lý nhưng vẫn phải theo dõi riêng được nguồn lực và kết quả của từng nhóm mục tiêu.

Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội xác định 345.000 tỷ đồng ngân sách trung ương, gồm 244.200 tỷ đồng vốn đầu tư công và 100.800 tỷ đồng kinh phí thường xuyên, đồng thời giao Chính phủ cơ cấu lại theo hướng khoảng 75% đầu tư công, 25% chi thường xuyên.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng tán thành tiết kiệm chi thường xuyên, tăng nguồn lực cho đầu tư, nhưng cần đánh giá việc áp dụng cơ học tỷ lệ 75/25 có còn vướng mắc gì nữa không. Các nội dung về giáo dục, y tế, giảm nghèo, dân số, văn hóa có nhiều nhiệm vụ phải thực hiện bằng kinh phí thường xuyên, nhưng lại gắn trực tiếp với người dân và dịch vụ xã hội. Vì vậy, nên cân nhắc xác định cơ cấu vốn theo yêu cầu của từng mục tiêu, nhiệm vụ.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho rằng, Chương trình tổng thể nên được coi là Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển con người và giảm nghèo bền vững. Theo đó, trên mỗi địa bàn tỉnh, xã phải có mục tiêu rõ ràng, đầu tư tập trung hướng tới kết quả phát triển con người, phát triển địa bàn, từ đó mới đạt được yêu cầu tích hợp thực chất, hết sức tránh rủi ro tích hợp nhưng mỗi chương trình vẫn có mục tiêu và cách làm riêng.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng nhấn mạnh, “nguồn lực cần được bố trí có trọng tâm, trọng điểm, có thể chọn một số địa bàn tập trung để tạo sự chuyển biến rõ nét. Trung ương nên quản lý về mục tiêu và đưa ra các quy định chung, còn ngân sách đầu tư có mục tiêu theo từng địa bàn và để địa phương chủ động điều tiết theo nhu cầu. Nếu quy định là ngân sách cho văn hóa, không được chi cho giáo dục hay việc khác, thì sẽ vướng ngay. Đồng thời, cần giao rõ chỉ số KPI rõ ràng và đánh giá qua trách nhiệm cán bộ để tăng tính chủ động cho địa phương".

Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến đề nghị, Chính phủ khẩn trương rà soát, hoàn thiện theo hướng trình một phương án duy nhất, lập hồ sơ thông qua chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể, tích hợp từ 4 Chương trình, để trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất.

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội yêu cầu, dự thảo Nghị quyết của Quốc hội phải tích hợp đầy đủ chủ trương đầu tư 4 Chương trình mục tiêu quốc gia hiện nay đã được Quốc hội ban hành, gồm: tên gọi, mục tiêu, phạm vi, đối tượng, địa điểm, thời gian, tổng vốn và cơ cấu nguồn lực, nhóm nhiệm vụ, nguyên tắc phân bổ, cơ chế, giải pháp, chính sách đặc thù, tổ chức thực hiện và giám sát, hệ thống chỉ tiêu, bộ chỉ tiêu đánh giá kết quả đầu ra.

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội lưu ý, quản lý theo kết quả đầu ra là cách quản lý tập trung vào kết quả thực tế đạt được thay vì chủ yếu kiểm soát quy trình, thủ tục, số tiền đã chi ra. Và chú trọng vào 7 đặc điểm, đó là: xác định rõ mục tiêu đầu ra; kết quả đo lường được; gắn nguồn lực với kết quả; trao quyền chủ động cho đơn vị thực hiện; theo dõi, đánh giá bằng dữ liệu; đề cao trách nhiệm giải trình; quan tâm hiệu quả, hiệu lực.

"Chúng ta phân cấp mạnh cho địa phương, do HĐND tỉnh quyết định trên cơ sở UBND tỉnh trình, giao tổng vốn cho địa phương, như vậy sẽ giải quyết căn bản các vướng mắc hiện nay".

Nhấn mạnh tinh thần trên, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội yêu cầu, dự thảo Nghị quyết mới phải thực hiện đúng khoản 5, Điều 20 Luật Đầu tư công, đồng thời làm hết hiệu lực thi hành các Nghị quyết cũ, để đảm bảo chỉ còn một Nghị quyết duy nhất. Việc tích hợp không được làm thay đổi các mục tiêu, bởi lẽ mỗi mục tiêu đều nằm trong các Nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị.

"Cần quy định rõ điều khoản chuyển tiếp, bám sát thực tiễn, để bảo đảm nhiệm vụ, dự án, kế hoạch, dự toán nguồn vốn năm 2026 tiếp tục được triển khai bình thường, nhất là các nguồn kinh phí chi cho chính sách dân tộc, hỗ trợ sinh kế và thanh quyết toán các công trình, dự án chuyển tiếp đang thực hiện dở dang và những nhiệm vụ chi khác. Giao Chính phủ tích hợp mục tiêu, nguồn vốn, phân kỳ đầu tư và sắp xếp lại dự án”, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội nhấn mạnh.

Anh Thảo