Giảm tiền kiểm cho doanh nghiệp phải đi cùng với bảo vệ người lao động

Bảo vệ doanh nghiệp trước rủi ro từ người lao động

Liên quan đến việc chuẩn bị nguồn lao động, dự thảo luật quy định, doanh nghiệp dịch vụ được chủ động chuẩn bị nguồn lao động trước khi đăng ký hợp đồng cung ứng lao động theo nhu cầu thị trường tiếp nhận và khả năng ký kết hợp đồng cung ứng lao động. Doanh nghiệp dịch vụ thực hiện chuẩn bị nguồn lao động bao gồm: tổ chức sơ tuyển người lao động; trực tiếp hoặc hợp tác, liên kết với cơ sở giáo dục để đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngoại ngữ cho người lao động trong trường hợp cần thiết theo quy định của pháp luật về giáo dục và chỉ được thu phí đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngoại ngữ sau khi người lao động đã được bên nước ngoài tiếp nhận lao động tuyển chọn. Cùng với đó, dự thảo luật cũng quy định, doanh nghiệp ký kết bằng văn bản với người lao động về việc tham gia chuẩn bị nguồn lao động, trong đó phải có các nội dung sau đây: mức phí đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngoại ngữ (nếu có); cam kết việc ưu tiên tuyển chọn người lao động đã tham gia chuẩn bị nguồn lao động; trách nhiệm của các bên trong trường hợp người lao động không được bên nước ngoài tiếp nhận lao động tuyển chọn hoặc chấm dứt việc tham gia chuẩn bị nguồn lao động trước thời hạn

Nhiều ý kiến tán thành với với việc sửa đổi, bổ sung quy định về ký kết bằng văn bản giữa doanh nghiệp dịch vụ với người lao động về việc tham gia chuẩn bị nguồn lao động. Bởi lẽ, quy định này sẽ góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý điều chỉnh quan hệ giữa các bên và bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp dịch vụ trong trường hợp phát sinh rủi ro do người lao động tự ý chấm dứt việc tham gia chương trình hoặc không đáp ứng điều kiện để tiếp tục được phía nước ngoài tiếp nhận.

Qua thảo luận về dự thảo luật này, các đại biểu đều đánh giá cao dự thảo luật đã có những bước tiến rõ rệt trong cắt giảm thủ tục phân cấp, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tăng trách nhiệm của doanh nghiệp và đẩy mạnh quản lý trên nền tảng dữ liệu.

Đồng tình với việc chuyển từ cơ chế chấp thuận sang thông báo để giảm thủ tục cho doanh nghiệp, tuy nhiên, để Ủy ban nhân dân cấp xã có đủ căn cứ theo dõi, giám sát, ĐBQH Nguyễn Thị Thúy Lam (Đồng Tháp) đề nghị cân nhắc quy định rõ thêm một số thông tin tối thiểu như: tên doanh nghiệp, số giấy phép, thị trường dự kiến, đầu mối liên hệ, các khoản người lao động dự kiến phải chi trả và văn bản phải được ký, đóng dấu hoặc ký số hợp lệ. Đồng thời, có thể bổ sung trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp xã trong việc công khai thông tin bằng các hình thức phù hợp tại địa phương và hướng dẫn người lao động tra cứu, đối chiếu trên cơ sở dữ liệu. “Thông tin được công khai ở nơi gần dân nhất sẽ giúp người lao động tự kiểm chứng trước khi quyết định tham gia” - đại biểu Nguyễn Thị Thúy Lam nhấn mạnh.

Đồng tình bỏ cơ chế chấp thuận trước chuyển sang thông báo, ĐBQH Nguyễn Vũ Trung (TP. Hồ Chí Minh) đề nghị quán triệt một nguyên tắc giảm tiền kiểm cho doanh nghiệp phải đi cùng với tăng minh bạch và bảo vệ người lao động.

Bảo đảm cơ chế bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động

Quan tâm đến vấn đề người lao động có thể gặp rủi ro, ĐBQH Đào Chí Nghĩa (TP. Cần Thơ) đề nghị, đối với quy định chuẩn bị nguồn lao động, dự thảo luật cần bổ sung quy định về thời hạn tối đa doanh nghiệp được chuẩn bị cho nguồn lao động. Lý giải về điều này, đại biểu cho rằng thực tế có trường hợp người lao động đã tham gia đào tạo học nghề trong nhiều tháng nhưng cuối cùng doanh nghiệp vẫn không ký được hợp đồng đối với đối tác nước ngoài và người lao động không thể đi được, khi đó phần lớn rủi ro nằm ở phía người lao động. Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị, cần bổ sung quy định khi hết thời hạn chuẩn bị nguồn lao động mà chưa thực hiện việc đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài thì doanh nghiệp phải chấm dứt chương trình hoặc chuyển sang chương trình khác khi được người lao động đồng ý, đồng thời phải hoàn trả các khoản đã thu theo quy định và bồi thường thiệt hại nếu lỗi thuộc về doanh nghiệp.

Đánh giá cao dự thảo luật đã có một bước tiến khi quy định chỉ được thu phí đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngoại ngữ sau khi người lao động được phía nước ngoài tuyển chọn, ĐBQH Nguyễn Vũ Trung (TP. Hồ Chí Minh) cũng đề nghị, cần quy định rõ hơn ngay trong luật 3 nguyên tắc: không thu tiền tuyển dụng; không thể hiện thành tiền giữ chỗ hoặc đặt cọc; mọi khoản thu phải công khai, có chứng từ, nếu không đưa được người lao động đi theo cam kết thì phải hoàn trả các khoản chi phí trong thời hạn cụ thể. Điều này rất quan trọng, vì người chịu rủi ro lớn nhất chính là người lao động và gia đình của họ - đại biểu Nguyễn Vũ Trung nhấn mạnh.

Cùng quan điểm này, ĐBQH Đàng Thị Mỹ Hương (Khánh Hòa) cho rằng, dự thảo luật bổ sung quy định doanh nghiệp chỉ được thu phí đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngoại ngữ sau khi người lao động được bên nước ngoài tiếp nhận lao động tuyển chọn là rất cần thiết, điều này góp phần hạn chế tình trạng người lao động phải bỏ tiền ra đào tạo khi cơ hội được tuyển chọn chưa rõ ràng. Bên cạnh đó, đại biểu cũng chỉ ra thực tế, doanh nghiệp đã tổ chức đào tạo, bồi dưỡng theo đúng quy định nhưng sau đó người lao động không được bên nước ngoài tuyển chọn vì nguyên nhân không thuộc về lỗi của người lao động. Do đó, cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu, bổ sung quy định chặt chẽ ngay dự thảo luật này để đảm bảo cơ chế xử lý, cũng như bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động.

Cho rằng, việc dự thảo luật quy định doanh nghiệp chỉ được thu phí đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngoại ngữ sau khi người lao động đã được bên nước ngoài tiếp nhận lao động tuyển chọn sẽ giúp hạn chế việc thu tiền của người lao động chưa có cơ hội việc làm cụ thể, song theo ĐBQH Trần Thị Diệu Thúy (TP. Hồ Chí Minh), quy định này chưa giải quyết đầy đủ quyền lợi của người lao động trong trường hợp đã được tuyển chọn, đã nộp phí nhưng sau đó không thể đi làm việc ở nước ngoài.

ĐBQH Trần Thị Diệu Thúy cho rằng, việc được bên nước ngoài tuyển chọn chưa đồng nghĩa với việc người lao động chắc chắn được xuất cảnh và làm việc. Sau thời điểm tuyển chọn có thể phát sinh trường hợp doanh nghiệp không ký được hợp đồng hoặc không thực hiện được hợp đồng cung ứng lao động, bên nước ngoài hủy hoặc giảm nhu cầu tuyển dụng, chương trình bị dừng hoặc phát sinh nguyên nhân khách quan khác không thuộc lỗi của người lao động, trong khi đó người lao động có thể đã nộp các khoản phí theo quy định. Từ thực tế này, đại biểu đề nghị, bổ sung quy định trường hợp người lao động đã nộp phí nhưng không thể đi làm việc ở nước ngoài được mà nguyên nhân không thuộc về lỗi của người lao động thì doanh nghiệp có trách nhiệm hoàn trả khoản phí đã thu tương ứng với các nội dung chưa thực hiện hoặc chi phí thực tế phát sinh. Đồng thời, quy định rõ thời hạn hoàn trả và trách nhiệm cung cấp chứng từ, bảng kê các khoản chi phí thực tế đã phát sinh để đảm bảo quyền lợi của người lao động.

Song Hà