Mở đường đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường

Gỡ nút thắt định giá, thương mại hóa

Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 đã mở ra nhiều cơ chế mới về quyền sở hữu kết quả nghiên cứu, phương thức thương mại hóa và phân chia lợi ích; tuy nhiên, khi kết quả nghiên cứu bước sang giai đoạn chuyển giao, vẫn còn những vướng mắc cần tiếp tục được tháo gỡ trong Luật Chuyển giao công nghệ.

Theo đại biểu Nguyễn Văn Ngọc (Lâm Đồng), các cơ chế mới đã tạo thêm động lực cho tổ chức khoa học và công nghệ, nhà khoa học, nhưng quy định về định giá, hợp đồng và đăng ký chuyển giao hiện còn thiên về hoạt động mua bán dây chuyền công nghệ của doanh nghiệp, chưa thực sự phù hợp với việc chuyển giao quy trình công nghệ, bí mật công nghệ và các tài sản trí tuệ khác... Không ít cơ sở nghiên cứu có kết quả nhưng khó xác định giá trị để ký hợp đồng chuyển giao. Đối với tổ chức công lập sử dụng tài sản trí tuệ để góp vốn thành lập doanh nghiệp, việc định giá không chính xác còn có thể làm phát sinh trách nhiệm liên quan đến thất thoát tài sản công.

Do đó, đại biểu Nguyễn Văn Ngọc đề nghị tiếp tục rà soát Luật Chuyển giao công nghệ, bảo đảm thống nhất với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo về quyền sở hữu, định giá và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, qua đó khắc phục tình trạng nhiều kết quả vẫn “nằm trong ngăn kéo”, chưa trở thành tài sản và nguồn lực cho phát triển.

Về vận hành thị trường, đại biểu Quốc hội Vũ Hồng Quân (Gia Lai) cho rằng, một rào cản lớn ở phía cung là tâm lý lo ngại bị quy trách nhiệm làm thất thoát tài sản nhà nước khi định giá kết quả nghiên cứu. Đại biểu đề nghị nghiên cứu nguyên tắc miễn trừ trách nhiệm về mức giá đối với trường hợp chuyển nhượng qua sàn giao dịch công khai hoặc đấu giá, nếu thực hiện đúng quy trình và không vụ lợi.

Để tạo động lực và nâng cao năng lực tiếp nhận công nghệ cho bên mua, đại biểu đề xuất ba nhóm công cụ: ưu đãi thuế đối với thu nhập từ chuyển giao công nghệ trong nước, gắn với đăng ký hợp đồng; đặt hàng đổi mới sáng tạo trong hoạt động mua sắm công; hoàn thiện khung pháp lý về định giá, nhận thế chấp, góp vốn bằng tài sản trí tuệ để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn.

Do các công cụ này liên quan đến thuế, đấu thầu, tín dụng, đại biểu cho rằng cần có cơ chế để Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì rà soát các điểm nghẽn, đề xuất chính sách và phối hợp xử lý... Theo đại biểu, thị trường chỉ vận hành thực chất khi có bên bán sẵn sàng giao dịch, bên mua đủ động lực và năng lực tiếp nhận, cùng một cơ quan dẫn dắt được trao đủ công cụ.

Từ thực tiễn địa phương, đại biểu Bùi Thanh Toàn (Đắk Lắk) cho rằng, sự kết nối giữa Nhà nước - Viện - Trường và Doanh nghiệp vẫn còn hạn chế. Doanh nghiệp thiếu thông tin về công nghệ và năng lực đặt hàng; viện, trường có kết quả nghiên cứu nhưng khó thương mại hóa; trong khi các khâu giao dịch, định giá, môi giới và tài chính cho công nghệ chưa đáp ứng yêu cầu… “Một kết quả nghiên cứu chỉ thực sự có ý nghĩa khi trở thành sản phẩm cụ thể; một sáng chế chỉ thực sự phát huy giá trị khi tạo ra việc làm, tăng năng suất và giá trị làm lợi trong thực tiễn”, đại biểu nhấn mạnh.

Những ý kiến trên cho thấy, các điểm nghẽn trong thương mại hóa kết quả nghiên cứu không thể được xử lý riêng lẻ ở từng khâu... Định giá, chuyển nhượng, góp vốn, huy động nguồn lực và tạo đầu ra cho công nghệ cần được kết nối trong một chuỗi chính sách đồng bộ.

Phân cấp phải đi cùng cơ chế điều phối

Một nội dung khác được các đại biểu thảo luận về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, giảm tầng nấc trung gian và rút ngắn thời gian ban hành chính sách. Đại biểu Vương Quốc Thắng (Đà Nẵng) đề nghị cân nhắc việc chuyển thẩm quyền phê duyệt Chương trình quốc gia về phát triển thị trường khoa học và công nghệ, cũng như thẩm quyền ban hành các chương trình, chính sách liên quan từ Thủ tướng Chính phủ cho Bộ Khoa học và Công nghệ. Đây là những nội dung lớn, liên quan đến nhiều bộ, ngành nên cần có cơ chế chỉ đạo, điều phối phù hợp; đồng thời tiếp tục rà soát để bảo đảm thống nhất với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, vẫn có cơ chế trình cấp có thẩm quyền đối với những vấn đề vượt thẩm quyền của Bộ.

Đại biểu đề nghị quy định theo hướng Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp xây dựng, phê duyệt theo thẩm quyền hoặc trình cấp có thẩm quyền phê duyệt Chương trình quốc gia về phát triển thị trường khoa học và công nghệ. Đối với các chương trình, chính sách về nhập khẩu, chuyển giao, ứng dụng và đổi mới công nghệ cũng cần xác định rõ phạm vi thẩm quyền, tránh chồng chéo với thẩm quyền của các cơ quan khác.

Bên cạnh yêu cầu về thẩm quyền và điều phối, chất lượng công nghệ được tiếp nhận cũng cần được chú trọng. Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa (Quảng Ngãi) đề nghị các chính sách về nhập khẩu, chuyển giao, ứng dụng và đổi mới công nghệ nhấn mạnh hơn đến công nghệ cao, công nghệ lõi như công nghệ lượng tử, sinh học, bán dẫn…, hạn chế nguy cơ tiếp nhận công nghệ lạc hậu.

Các đại biểu thống nhất cho rằng, sửa đổi Luật cần hướng tới mục tiêu hoàn thiện khung pháp lý để xây dựng thị trường công nghệ minh bạch, hiện đại, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học, hỗ trợ phát triển công nghệ nội sinh và tạo động lực mạnh mẽ cho đổi mới sáng tạo trong bối cảnh mới.

Hải Phong