Khơi thông động lực để kinh tế số đạt 30% GDP
Chiều 14/8, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức "Diễn đàn kinh doanh 2026: Tháo gỡ điểm nghẽn, đưa kinh tế số thành động lực tăng trưởng trong kỷ nguyên mới".
Theo Phó Chủ tịch VCCI Bùi Trung Nghĩa, Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc để thực hiện mục tiêu trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và nước phát triển, thu nhập cao năm 2045.
Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số đạt khoảng 30% GDP. Ít nhất 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ được hỗ trợ chuyển đổi số; có tối thiểu 5 doanh nghiệp công nghệ số ngang tầm các nước tiên tiến và ít nhất 5 sàn dữ liệu được phát triển, đưa vào sử dụng.
Để đạt những mục tiêu này, ông Nghĩa cho rằng doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam cần trở thành lực lượng nòng cốt. Các doanh nghiệp công nghệ lớn, doanh nghiệp nhà nước cần phát huy vai trò dẫn dắt đổi mới sáng tạo và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Doanh nghiệp công nghệ cũng cần chủ động áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật về an ninh mạng, tăng phối hợp và trao đổi thông tin với cơ quan quản lý theo quy định.
Tuy nhiên, các chuyên gia tại diễn đàn chỉ ra bốn điểm nghẽn đang cản trở quá trình này, gồm thể chế chưa theo kịp thực tiễn, hạ tầng số và dữ liệu chưa đồng bộ, năng lực công nghệ của doanh nghiệp còn hạn chế và thiếu nhân lực chất lượng cao.
GS.TS Tô Trung Thành, Phó Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân, cho rằng kinh tế số không đơn thuần là ứng dụng thêm công nghệ vào hoạt động hiện có, mà là quá trình tái cấu trúc mô hình tăng trưởng.
Trong mô hình này, dữ liệu, nền tảng số và tri thức sẽ ngày càng trở thành tài sản cốt lõi của doanh nghiệp, tạo ra năng suất và giá trị mới cho nền kinh tế.
Ở góc độ chính sách, ông Nguyễn Hoa Cương, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược thuộc Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và thu hẹp khoảng cách giữa chính sách với thực tiễn.
Một trong những giải pháp được đề xuất là mở rộng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain, dữ liệu mở và tài sản số.
Song song với thể chế, hạ tầng số và hạ tầng dữ liệu cần được phát triển đồng bộ, trong khi chất lượng nhân lực, nhất là nhân lực công nghệ cao, phải được nâng lên. Đây cũng là điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa - chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp - tiếp cận công nghệ, tài chính và thị trường thuận lợi hơn.
Đưa AI vào các ngành kinh tế truyền thống
Theo ông Nguyễn Nhật Quang, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ thuộc Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ Công nghệ thông tin Việt Nam (VINASA), dư địa tăng trưởng lớn nằm ở việc đưa AI và công nghệ số vào những ngành kinh tế truyền thống.
Thay vì chỉ tập trung phát triển sản phẩm công nghệ, AI và các giải pháp số có thể được ứng dụng rộng hơn trong nông nghiệp, công nghiệp, logistics và dịch vụ, qua đó tăng năng suất và giá trị gia tăng.
Ngành điện tử là một ví dụ về quá trình sử dụng chuyển đổi số để nâng vị trí trong chuỗi cung ứng.
Bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam, cho biết doanh nghiệp điện tử đã bắt đầu chuyển đổi số từ sớm, với mục tiêu từ tham gia chuỗi cung ứng tiến lên những vị trí có giá trị cao hơn.
Theo bà, nếu nhìn theo "đường cong nụ cười" của chuỗi cung ứng điện tử, doanh nghiệp Việt Nam đã dần thoát khỏi khu vực có giá trị gia tăng thấp. Chuyển đổi số đóng vai trò quan trọng trong quá trình này, giúp nâng năng lực cạnh tranh và giá trị sản phẩm.
Tuy nhiên, để tiếp tục nâng vị thế, doanh nghiệp cần tăng khả năng làm chủ công nghệ và đổi mới sáng tạo. Việc số hóa toàn bộ quá trình sản xuất, quản trị được xem là cơ sở để chuyển từ tư duy ứng dụng sang làm chủ công nghệ.
Khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế cũng ngày càng quan trọng. Theo bà Hương, lợi thế giá rẻ không còn đủ để doanh nghiệp tiến lên những vị trí cao hơn trong chuỗi cung ứng. Khách hàng hiện quan tâm nhiều đến chất lượng, khả năng giao hàng, truy xuất nguồn gốc, an toàn thông tin, tiêu chuẩn ESG và năng lực xử lý rủi ro.
Nguồn nhân lực là một yếu tố khác quyết định khả năng chuyển đổi. "Công nghệ có thể mua, máy móc có thể đầu tư nhưng để vận hành máy móc, chỉ có con người", bà Hương nói.
Do đó, doanh nghiệp cần đầu tư cho nhân lực có khả năng làm việc với công nghệ mới và đáp ứng yêu cầu của các doanh nghiệp đầu chuỗi. Cùng với đó là tăng liên kết giữa các doanh nghiệp để chia sẻ nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và cùng giải quyết những yêu cầu ngày càng cao trong chuỗi cung ứng.
Theo các chuyên gia, để kinh tế số đạt mục tiêu khoảng 30% GDP vào năm 2030, công nghệ cần được đưa sâu hơn vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. Khi thể chế, hạ tầng, nhân lực và năng lực doanh nghiệp được cải thiện đồng bộ, chuyển đổi số mới có thể chuyển từ ứng dụng công nghệ đơn lẻ thành động lực nâng năng suất và tái cấu trúc mô hình tăng trưởng.