Thận trọng khi mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Bồi thường trong quản lý thuế sẽ thực hiện theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Báo cáo tóm tắt việc tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, đa số ý kiến đại biểu Quốc hội tán thành phương án quy định trường hợp luật khác có quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì việc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường được áp dụng theo luật đó. Một số ý kiến đề nghị giữ quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành.

Trên cơ sở tiếp thu đa số ý kiến đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho rằng, thực tế một số luật chuyên ngành được ban hành sau Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước đã có quy định khác về phạm vi trách nhiệm bồi thường, dẫn đến mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu thống nhất và phát sinh vướng mắc trong quá trình thi hành.

Do đó, việc sửa đổi khoản 1 Điều 4 nhằm xác lập rõ nguyên tắc áp dụng pháp luật, đồng thời bảo đảm tính linh hoạt, kịp thời trong xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường trước yêu cầu đổi mới quản trị quốc gia và thực tiễn phát sinh trong những lĩnh vực đặc thù như quốc phòng, an ninh, đầu tư, đất đai, thuế.

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước tiếp tục giữ vai trò là luật khung nhưng không “đóng khung” phạm vi trách nhiệm bồi thường. Quy định này tạo cơ chế để Quốc hội kịp thời quyết định vấn đề tại luật chuyên ngành, hạn chế khoảng trống pháp lý, đáp ứng yêu cầu phản ứng chính sách và tránh tình trạng thường xuyên phải sửa đổi Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Đối với trách nhiệm bồi thường trong hoạt động quản lý thuế, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho biết, nhiều ý kiến đại biểu tán thành phương án sửa đổi, bổ sung như dự thảo Luật trình Quốc hội; đồng thời cũng có nhiều ý kiến đề nghị giữ phạm vi trách nhiệm bồi thường trong lĩnh vực này như quy định hiện hành.

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp, Luật Quản lý thuế năm 2025 quy định cơ quan, công chức quản lý thuế phải bồi thường theo pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong trường hợp gây thiệt hại trái pháp luật. Quy định này đã mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường theo hướng không giới hạn ở những hành vi được liệt kê tại khoản 9 Điều 17 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, dẫn đến thiếu thống nhất, chồng chéo giữa hai luật.

Tuy nhiên, do quá trình thảo luận tại Tổ và Hội trường về vấn đề này còn nhiều ý kiến khác nhau, Chính phủ đề nghị trước mắt chưa sửa khoản 9 Điều 17 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước để tiếp tục nghiên cứu thận trọng, kỹ lưỡng. Đồng thời, để khắc phục sự thiếu thống nhất và những rủi ro pháp lý có thể phát sinh trong thực tiễn, Chính phủ đề nghị sửa điểm n khoản 1 Điều 37 và điểm g khoản 1 Điều 38 của Luật Quản lý thuế năm 2025.

Cần cân nhắc kỹ khi thay đổi nguyên tắc áp dụng pháp luật

Trình bày Báo cáo về ý kiến đối với việc tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành với một số nội dung Chính phủ đã tiếp thu, chỉnh lý, trong đó có chỉnh lý các Điều 41, 42 và 43 theo hướng bổ sung thành phần hồ sơ yêu cầu bồi thường; lược bỏ một số quy định về thời hạn tối đa xác minh thiệt hại; chỉnh lý khoản 1 Điều 50...

Đối với nguyên tắc áp dụng pháp luật, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị giữ nguyên quy định của khoản 1 Điều 4 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành.

Theo Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước là luật chuyên ngành trong lĩnh vực bồi thường của Nhà nước, với các quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường và các quy định về trình tự, thủ tục yêu cầu bồi thường. Nếu luật này cho phép các luật khác quy định về phạm vi bồi thường của Nhà nước mà nội dung đó không đủ cụ thể trong xác định hành vi, trường hợp phát sinh trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì có khả năng tạo "điểm nghẽn" trong thực thi pháp luật.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng cho rằng, trong trường hợp các luật khác cần bổ sung hoặc sửa đổi phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì Luật đó có thể sửa đổi, bổ sung quy định tương ứng trong Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và thực hiện việc hợp nhất nội dung sửa đổi, bổ sung này trong Luật theo quy định của Pháp lệnh Hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật. Từ phương diện thi hành pháp luật, nếu phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước được quy định trong Luật sẽ bảo đảm tính minh bạch, thống nhất, thuận lợi trong tiếp cận và thực thi pháp luật.

Về việc sửa đổi Điều 37 và Điều 38 của Luật Quản lý thuế, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho rằng, việc giữ nguyên khoản 9 Điều 17 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước không dẫn đến việc phải sửa quy định của Luật Quản lý thuế. Theo phân tích của Thường trực Ủy ban, Luật Quản lý thuế chỉ dẫn chiếu đến pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, trong khi Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước là luật xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường.

Ngoài ra, Thường trực Ủy ban đề nghị không giao cơ quan giải quyết bồi thường tự xem xét, quyết định công việc, quy trình, thủ tục trong từng trường hợp giải quyết. Nội dung này cần được quy định chi tiết trong Luật nhằm bảo đảm tính chặt chẽ, thống nhất, đồng bộ và có cơ chế xử lý khi cơ quan giải quyết bồi thường và người yêu cầu bồi thường có ý kiến khác nhau về công việc, quy trình, thủ tục cần giải quyết lại.

Các Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao các cơ quan đã nỗ lực giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật trong thời gian ngắn; ghi nhận Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật của Chính phủ được xây dựng công phu, từng ý kiến của các ĐBQH đều được giải trình cụ thể.

Đồng thời, các ý kiến cũng đánh giá cao 6 nội dung quan trọng được Chính phủ tiếp thu, chỉnh lý về: trách nhiệm bồi thường Nhà nước trong lĩnh vực quản lý thuế; bỏ thành phần hồ sơ yêu cầu bồi thường là các văn bản, giấy tờ mà cơ quan giải quyết yêu cầu bồi thường đã có hoặc có thể yêu cầu cơ quan nhà nước khác cung cấp; lược bỏ quy định về thời hạn tối đa xác minh thiệt hại; chỉnh lý các trường hợp giảm mức hoàn trả, miễn hoàn trả tại Điều 65…

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị, về nguyên tắc áp dụng pháp luật, cần giữ quy định như luật hiện hành, không mở rộng việc áp dụng Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước sang các luật khác. Đối với việc thực hiện trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong tố cáo, ngoài việc thực hiện theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước sẽ thực hiện theo các quy định cụ thể của Luật Tố cáo.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị giữ nguyên khoản 9 Điều 17 của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; chỉ sửa đổi các Điều 37, Điều 38 Luật Quản lý thuế như phương án được Chính phủ trình, đồng thời bỏ một số từ ngữ để quy định chặt chẽ hơn.

Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu các cơ quan liên quan tiếp tục phối hợp để thống nhất về một số nội dung còn có ý kiến khác nhau; nếu chưa thống nhất được có thể thực hiện lấy phiếu xin ý kiến của ĐBQH, bảo đảm đúng nguyên tắc dân chủ.

Thanh Hải; Ảnh: Quang Khánh