Tạo cơ chế quản trị thống nhất, minh bạch, kỷ luật và hiệu quả đối với nguồn lực tài chính công

Hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công không được "quá cơ học"

Phát biểu chỉ đạo tại phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh, 3 dự án Luật được Ủy ban Kinh tế và Tài chính thẩm tra lần này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với hoàn thiện thể chế, khơi thông và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế. Trong đó, các dự án Luật Đất đai (sửa đổi), dự án Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi) và dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất) có mối quan hệ chặt chẽ, cần được hoàn thiện trong sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, tạo nền tảng thể chế để huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển nhanh, bền vững.

Về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết, dự án luật được xây dựng trên cơ sở hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, nhằm cụ thể hóa các chủ trương, định hướng của Đảng, đặc biệt là Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV. Trong đó, yêu cầu hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội trong phân bổ, quản lý và sử dụng mọi nguồn lực; rà soát các vướng mắc trong đầu tư công, tổng kết, đánh giá nguồn lực đầu tư công và nghiên cứu hợp nhất Luật Đầu tư công với Luật Ngân sách nhà nước được đặc biệt nhấn mạnh.

“Việc hợp nhất hai luật tạo cơ sở đổi mới phương thức quản trị tài chính công theo hướng thống nhất nguồn lực, kế hoạch và quy trình quản lý; khắc phục tình trạng nguồn lực ngân sách và đầu tư công được quản lý theo các quy trình tách biệt. Qua đó, tăng cường tính chủ động trong phân bổ, điều hành và sử dụng nguồn lực, gắn phân bổ ngân sách với mục tiêu phát triển, hiệu quả đầu tư và khả năng cân đối nguồn lực trung hạn”.

Nhấn mạnh yêu cầu này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cũng cho rằng, đây là dự án luật có phạm vi tác động rất rộng, liên quan trực tiếp đến phân bổ, sử dụng và kiểm soát nguồn lực tài chính quốc gia. Do đó, cần làm rõ tính thực chất của việc hợp nhất, nhất là việc tích hợp kế hoạch tài chính 5 năm với kế hoạch đầu tư công trung hạn.

Theo đó, kế hoạch tài chính 5 năm sau khi tích hợp kế hoạch đầu tư công phải thể hiện đầy đủ các cân đối lớn về thu, chi và bội chi; vay, trả nợ; khả năng bố trí vốn đầu tư công và các ưu tiên trong cả giai đoạn 5 năm. Đồng thời, kế hoạch tài chính 5 năm cần xác định rõ mục tiêu, ưu tiên tập trung vốn, tránh dàn trải, bảo đảm khả năng cân đối ngân sách, bội chi, nợ công và các nghĩa vụ tài chính trong cả giai đoạn.

Về quy trình thực hiện, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát để giảm thực chất những khâu còn trùng lặp trong lập kế hoạch, phân bổ, giao dự toán, điều chỉnh, thanh toán và quyết toán; đồng thời, làm rõ trách nhiệm của từng cơ quan ở từng khâu.

Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý, việc hợp nhất không được thực hiện quá cơ học, bởi chi đầu tư và chi thường xuyên có tính chất, căn cứ phân bổ, thời gian thực hiện và yêu cầu kiểm soát khác nhau. Vì vậy, kể cả việc ban hành chung nguyên tắc tiêu chí định mức phân bổ trong một nghị quyết thì những nội dung có thể thống nhất mới được thống nhất; những nội dung có tính chất riêng cần được quy định phù hợp.

Cùng với đó, cần thống nhất dự toán ngân sách với kế hoạch đầu tư công hằng năm; phân cấp, phân quyền phải gắn với nguồn lực và trách nhiệm giải trình; làm rõ mối quan hệ giữa ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương, nhất là trong điều kiện thực hiện chính quyền địa phương hai cấp.

Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, khi sắp xếp lại nhiệm vụ giữa các cấp thì đồng thời phải sắp xếp lại nguồn lực. Nhiệm vụ giao cho cấp nào phải tính được nguồn lực để cấp đó thực hiện, không để xảy ra tình trạng thẩm quyền đã được giao nhưng việc thực hiện vẫn phụ thuộc vào xin bổ sung hoặc điều chỉnh nguồn.

Đánh giá cao các ý kiến sâu sắc, trách nhiệm của ĐBQH tại phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị Ủy ban Kinh tế và Tài chính trong quá trình thẩm tra tiếp tục bám sát chủ trương của Đảng và yêu cầu đổi mới tư duy trong xây dựng pháp luật, bảo đảm các chính sách khi ban hành có tính khả thi cao, đồng bộ, ổn định và thực sự đi vào cuộc sống.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị Chính phủ chỉ đạo các cơ quan chủ trì soạn thảo nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ ý kiến của đại biểu dự họp; tiếp tục rà soát toàn bộ dự thảo luật, nhất là các nội dung hợp nhất, sửa đổi, bổ sung Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công; đồng thời bảo đảm chất lượng, tiến độ, hoàn thiện hồ sơ dự án trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI.

Đề nghị thiết kế cơ chế đặc thù với lĩnh vực quốc phòng, an ninh

Cho ý kiến về định hướng sửa đổi Luật Ngân sách Nhà nước, các đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát quy định về phân cấp, phân quyền, bảo đảm phù hợp với Hiến pháp; đồng thời làm rõ cơ chế quản lý chương trình mục tiêu quốc gia, ngân sách quốc phòng, an ninh và các nguồn chi đầu tư phát triển.

Hồ sơ định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất) xác định sẽ tăng cường phân cấp, phân quyền, chuyển một số thẩm quyền từ Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội xuống Chính phủ, các bộ, cơ quan Trung ương và chính quyền địa phương.

ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Đỗ Đức Hiển đề nghị cơ quan chủ trì tiếp tục rà soát để bảo đảm các nội dung phân cấp, phân quyền phù hợp với quy định của Hiến pháp. Trong đó, cần rà soát, làm rõ quy định về thẩm quyền của Chính phủ quyết định phân bổ kế hoạch vốn từ nguồn dự phòng ngân sách Trung ương trong năm, để bảo đảm phù hợp với khoản 4 Điều 70 của Hiến pháp về thẩm quyền của Quốc hội trong quyết định dự toán ngân sách nhà nước và phân bổ ngân sách Trung ương.

ĐBQH Trần Thị Hải Hà (TP. Hải Phòng), thành viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính, đề nghị bỏ cụm từ “quản lý nhà nước về đầu tư công và hoạt động đầu tư công” khỏi quy định về phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật. Theo đại biểu, ngân sách nhà nước đã bao hàm nhiệm vụ chi đầu tư phát triển, trong đó chi đầu tư công là một cấu phần. Việc bổ sung cụm từ này có thể dẫn đến cách hiểu Luật Ngân sách nhà nước mở rộng sang quản lý đầu tư công như một lĩnh vực độc lập.

Về điều tiết số thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, đại biểu đề nghị nghiên cứu loại trừ khỏi khoản thu điều tiết những khoản chi bồi thường, hỗ trợ tái định cư, giải phóng mặt bằng do nhà đầu tư tự nguyện ứng trước và được khấu trừ vào nghĩa vụ tài chính về đất đai. Theo đại biểu, quy định này sẽ hỗ trợ địa phương huy động nguồn lực, nhất là trong giải phóng mặt bằng và thu hút nhà đầu tư.

Đối với các nhiệm vụ chi được bố trí từ cả nguồn chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, đại biểu Trần Thị Hải Hà đề nghị cân nhắc thận trọng quy định cho phép bố trí từ nguồn khác khi chưa đủ vốn đầu tư công. Theo đại biểu, nếu quy định quá mở, có nguy cơ hình thành cơ chế trông chờ chuyển nguồn, làm sai lệch cơ cấu chi và ảnh hưởng mục tiêu tăng tỷ trọng chi đầu tư phát triển.

Đối với ngân sách quốc phòng, an ninh, một số ý kiến cho rằng, đây là lĩnh vực đặc biệt, không thể chỉ đánh giá hiệu quả theo tiêu chí kinh tế hoặc chi phí - lợi ích thông thường, do đó, cần có tiêu chí đặc thù để đánh giá. Đồng thời, cần thiết kế cơ chế đặc thù trong phân bổ, bố trí ngân sách giữa Trung ương và địa phương đối với lĩnh vực quốc phòng, an ninh. Bởi có những nội dung do địa phương thực hiện nhưng tính chất quốc phòng, an ninh lại có phạm vi lan tỏa đến cả vùng hoặc khu vực.

Thanh Hải; Ảnh: Hồ Long