Hà Nội: Khơi thông nguồn lực, tạo sức bật mới cho nền kinh tế

Kiến tạo môi trường, tiếp sức cho doanh nghiệp

Khi các mắt xích này vận hành đồng bộ, cùng với một môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng, dư địa tăng trưởng của Thủ đô sẽ được mở rộng đáng kể. Nhìn từ kết quả 6 tháng đầu năm 2026, đã cho thấy những tín hiệu tích cực. Theo TS Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại (Bộ Công Thương), tốc độ tăng trưởng của Hà Nội cao hơn mức bình quân chung cả nước; hoạt động thương mại tiếp tục đóng góp quan trọng, sản xuất công nghiệp duy trì chỉ số phát triển ở mức cao, còn xuất khẩu dù chưa đạt kỳ vọng vẫn tạo thêm động lực cho nền kinh tế.

Một trong những lợi thế nổi bật của Hà Nội là quy mô thị trường nội địa. Với khoảng 9-10 triệu dân cùng dòng khách du lịch trong nước và quốc tế lớn, Thủ đô có sức mua đủ lớn để trở thành "bệ đỡ" cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. 6 tháng đầu năm, lượng khách du lịch đến Hà Nội tăng khoảng 33%, qua đó kéo theo nhu cầu đối với hàng hóa, lưu trú, ăn uống và nhiều loại hình dịch vụ. Sức cầu này được phản ánh qua tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ trên địa bàn tăng 13,6%, cao hơn mức tăng 12,9% của cả nước.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam Trần Thị Phương Lan, đây là dấu hiệu cho thấy thị trường trong nước đang ngày càng có vai trò rõ nét hơn trong việc tạo động lực cho doanh nghiệp. Nhưng sức mua chỉ thực sự trở thành động lực dài hạn khi được kết nối với năng lực sản xuất. Doanh nghiệp muốn mở rộng quy mô phải dựa vào thị trường; còn thị trường muốn duy trì sức mua phải được đáp ứng bằng những sản phẩm có chất lượng, giá thành hợp lý, nguồn gốc rõ ràng và thương hiệu đáng tin cậy. Vì thế, yêu cầu đặt ra không chỉ là kích cầu mà phải tổ chức lại mối liên kết giữa sản xuất và tiêu dùng.

Hà Nội còn nhiều dư địa để thực hiện điều này khi sở hữu nguồn sản phẩm phong phú từ nông nghiệp công nghệ cao, OCOP, tiểu thủ công nghiệp và hệ thống làng nghề. Nếu các sản phẩm này được kết nối tốt hơn với hệ thống phân phối, đặc biệt các kênh bán lẻ hiện đại, sức mua nội địa sẽ đồng thời trở thành lực kéo đối với sản xuất. Theo bà Trần Thị Phương Lan, cần hình thành hệ sinh thái sản xuất - tiêu dùng dựa trên dữ liệu, lấy thông tin về nhu cầu thị trường làm căn cứ điều chỉnh sản xuất; đồng thời mở rộng cơ hội để doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã, chủ thể OCOP và các cơ sở làng nghề tham gia chuỗi phân phối.

Cùng với đó, thành phố cần phát triển hài hòa giữa bán lẻ hiện đại và truyền thống, hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo trong quản trị và phân tích thị trường. Đây cũng là cách để sức cầu không chỉ tạo ra mức tăng doanh thu ngắn hạn mà trở thành động lực thúc đẩy đổi mới sản xuất.

Xuất khẩu phải trở thành mũi nhọn

Nếu tiêu dùng tạo sức đỡ từ thị trường trong nước thì xuất khẩu chính là cánh cửa mở rộng không gian tăng trưởng. Theo TS. Lê Quốc Phương, sản xuất công nghiệp, thương mại và xuất khẩu tạo thành một "kiềng ba chân", trong đó không trụ cột nào có thể bị xem nhẹ. Tuy nhiên, với yêu cầu tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên, xuất khẩu cần được ưu tiên tạo đột phá trong những tháng cuối năm.

Hà Nội cần phấn đấu đưa tốc độ tăng trưởng xuất khẩu lên 12%, song điều quan trọng hơn là phải chuyển từ tư duy tìm kiếm đơn hàng sang xây dựng năng lực xuất khẩu bền vững. Thành phố có thể hỗ trợ doanh nghiệp thông qua việc nâng cao năng lực của các trung tâm kiểm định, chứng nhận chất lượng, phát triển hệ thống phòng thử nghiệm đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, hiện đại hóa logistics và tăng kết nối giữa doanh nghiệp xuất khẩu với các nhà đầu tư nước ngoài.

Khoảng 17 hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam tham gia, kết nối với khoảng 60 nền kinh tế, đang mở ra không gian thị trường rất lớn. Nhưng cơ hội chỉ trở thành giá trị kinh tế khi doanh nghiệp đủ năng lực đáp ứng quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và các yêu cầu về môi trường. Do đó, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng FTA phải đi vào những vấn đề cụ thể như nâng tỷ lệ đáp ứng quy tắc xuất xứ để hưởng ưu đãi thuế quan, xử lý hàng rào kỹ thuật, hàng rào phi thuế quan và chủ động ứng phó với phòng vệ thương mại.

Cùng với mở cửa thị trường, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp có nguồn lực tái đầu tư, nâng cấp công nghệ và chất lượng sản phẩm. Đây là điều kiện để xuất khẩu không chỉ tăng về lượng mà còn nâng dần giá trị gia tăng. Tuy nhiên, muốn các doanh nghiệp mạnh dạn mở rộng sản xuất, đầu tư công nghệ và chinh phục thị trường mới, trước hết Hà Nội phải tiếp tục xử lý những rào cản trong môi trường kinh doanh.

Theo TS. Lê Quốc Phương, thể chế đang là một trong những điểm nghẽn cần được tháo gỡ. Những bất cập hoặc chồng chéo trong quy định, khó khăn về đất đai, thủ tục đầu tư, phòng cháy, chữa cháy, giấy phép xây dựng và tiếp cận vốn có thể khiến doanh nghiệp phát sinh chi phí, kéo dài thời gian triển khai và mất cơ hội kinh doanh. Vì vậy, cải cách hành chính phải chuyển từ "giảm giấy tờ" sang giảm thực chất thời gian và chi phí tuân thủ. Không thể để việc tháo gỡ một thủ tục lại phát sinh thêm một điểm nghẽn ở khâu khác.

Một nền hành chính phục vụ phải được đo bằng kết quả cụ thể: thủ tục được rút ngắn bao nhiêu ngày, chi phí doanh nghiệp giảm thế nào, dự án nào được giải quyết và kiến nghị nào được xử lý đến cùng. Cùng với đó, Hà Nội cần xây dựng cơ chế phản ứng nhanh đối với những vấn đề phát sinh từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh.

Đối thoại thường xuyên giữa chính quyền và doanh nghiệp phải trở thành kênh xử lý công việc thực chất, thay vì chỉ dừng ở việc trao đổi thông tin. Tư duy điều hành cũng cần chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo, phục vụ và đồng hành. Nhà nước không làm thay doanh nghiệp, nhưng phải tạo lập môi trường để doanh nghiệp có thể phát huy tốt nhất nguồn lực của mình.

Chuyển đổi xanh, đổi mới công nghệ và chuyển đổi số

Trong bối cảnh tiêu chuẩn của thị trường ngày càng cao, cải thiện môi trường kinh doanh mới chỉ là điều kiện cần. Để duy trì sức cạnh tranh, doanh nghiệp Hà Nội phải tự nâng cấp năng lực thông qua đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Người tiêu dùng hiện không chỉ quan tâm đến giá mà ngày càng chú trọng nguồn gốc, chất lượng, sức khỏe và yếu tố thân thiện với môi trường. Ở thị trường quốc tế, những yêu cầu về sản xuất sạch, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải cũng ngày càng trở thành điều kiện tiếp cận thị trường. Theo bà Trần Thị Phương Lan, xu hướng tiêu dùng mới đang buộc doanh nghiệp phải thay đổi từ sản phẩm, phương thức sản xuất đến cách thức xây dựng thương hiệu.

Với doanh nghiệp xuất khẩu, TS. Lê Quốc Phương cho rằng thành phố cần có chính sách hỗ trợ cụ thể hơn về tư vấn sản xuất xanh theo từng ngành hàng và thị trường, tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn ưu đãi để đầu tư công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng và xây dựng lộ trình giảm phát thải. Chuyển đổi số cũng cần được đặt trong một hệ sinh thái hỗ trợ chung, từ xây dựng cơ sở dữ liệu sản xuất, truy xuất nguồn gốc đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản trị và tổ chức sản xuất. Khi dữ liệu trở thành một nguồn lực sản xuất mới, doanh nghiệp sẽ có khả năng dự báo nhu cầu, tối ưu chi phí và phản ứng nhanh hơn với biến động thị trường.

Từ góc độ quản lý, thành phố cần tiếp tục đóng vai trò kiến tạo, tạo hành lang chính sách và hạ tầng để doanh nghiệp chuyển đổi với chi phí hợp lý. Về phía doanh nghiệp, không thể chỉ chờ hỗ trợ mà phải chủ động thay đổi mô hình quản trị, nâng chất lượng sản phẩm, tiết giảm chi phí và xây dựng năng lực cạnh tranh dài hạn. Mục tiêu tăng trưởng hai con số vì thế không chỉ là bài toán của những con số GDP, mà còn là phép thử đối với chất lượng điều hành và sức chống chịu của cộng đồng doanh nghiệp. Khi sản xuất được khơi thông, sức mua được củng cố, xuất khẩu được mở rộng; khi thể chế được tháo gỡ và doanh nghiệp được tiếp sức trong chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, Hà Nội sẽ tạo được một thế tăng trưởng cân bằng hơn. Đây chính là nền tảng để Thủ đô khai thác các dư địa còn lại trong năm 2026, biến những lợi thế về thị trường, sản xuất và hội nhập thành động lực thực chất, tiến gần hơn tới mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Văn Anh