Cắt giảm “tiền kiểm”, phân cấp, phân quyền thực sự hiệu quả

Không nên để "quyền ở Luật nhưng trách nhiệm lại nằm ở Nghị định"

Chủ trương “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” được thể hiện rõ qua nhiều nội dung sửa đổi, bổ sung của dự thảo Luật, với việc chuyển thẩm quyền từ các Bộ về Chủ tịch UBND cấp tỉnh trong nhiều lĩnh vực như: quản lý nguồn gen giống vật nuôi; kiểm soát chất lượng thuốc bảo vệ thực vật nhập khẩu; kiểm dịch động vật, sản phẩm động vật, thủy sản xuất khẩu; cấp phép khai thác khoáng sản hay đóng cửa mỏ…

Tuy nhiên, các đại biểu cũng cho rằng, việc chuyển khối lượng lớn nhiệm vụ về địa phương đặt ra yêu cầu cấp thiết về nguồn nhân lực chuyên môn và trang thiết bị.

Tán thành với nội dung sửa đổi Điều 33 Luật Chăn nuôi về công bố thông tin sản phẩm thức ăn chăn nuôi theo hướng chuyển sang cơ chế tự công bố để giảm thủ tục và chi phí cho doanh nghiệp, ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú (Nghệ An) ghi nhận việc cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến, chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng hoàn thiện phần mềm, liên thông dữ liệu dùng chung và kết nối với Cổng Dịch vụ công quốc gia nhằm tránh tình trạng doanh nghiệp phải thực hiện lặp lại thủ tục công bố thông tin sản phẩm.

Cho rằng, hướng xử lý này đúng nhưng đại biểu cũng chỉ rõ, không nên chỉ giải quyết bằng giải pháp phần mềm, bởi lẽ, phần mềm có thể thay đổi. "Quyền của doanh nghiệp không phải khai lại phải được bảo đảm bằng quy phạm pháp luật". Nhấn mạnh điều này, đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú đề nghị, cần bổ sung trong Luật nguyên tắc "một lần khai báo, nhiều cơ quan cùng sử dụng". Bên cạnh đó, không nên ghi cứng trong Luật: “trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Nông nghiệp và Môi trường” mà thay bằng “trên hệ thống thông tin chuyên ngành về chăn nuôi”.

Đại biểu cũng nhận thấy, quyền tự công bố chưa đi cùng trách nhiệm pháp lý tương xứng. Báo cáo tiếp thu cho biết dự thảo Nghị định đã quy định doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm về chất lượng và an toàn. Tuy nhiên, khi Luật trao quyền tự công bố, tự thay đổi thì phải có cụm “tự chịu trách nhiệm trước pháp luật”. "Không nên để quyền ở Luật nhưng trách nhiệm lại nằm ở Nghị định".

Với lý lẽ đó, đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú đề nghị sửa Điều 33 Luật Chăn nuôi theo hướng: hệ thống công bố thức ăn chăn nuôi phải kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng và các cơ sở dữ liệu liên quan; dữ liệu Nhà nước đã có thì doanh nghiệp không phải kê khai, cung cấp lại. Đồng thời, bổ sung rõ chủ thể tự công bố phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, kịp thời của thông tin và việc hậu kiểm phải thực hiện theo mức độ rủi ro, truy xuất nguồn gốc và lịch sử tuân thủ.

Phân cấp, phân quyền phải thực sự gắn với điều kiện và nguồn lực thực hiện

Lưu ý về nội dung phân cấp, phân quyền tại Điều 4 dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thú y, ĐBQH Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) đề nghị cần đặc biệt quan tâm bảo đảm năng lực thực thi ở cơ sở, nhất là trong lĩnh vực thú y. Theo đại biểu, phân quyền phải đi cùng với chuẩn hóa năng lực chuyên môn, nghiệp vụ, quy trình kỹ thuật, cơ sở dữ liệu dùng chung để thực hiện thống nhất trên toàn quốc.

Tuy nhiên, từ thực tiễn ở một số địa phương sau khi tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và sắp xếp lại đơn vị hành chính, đại biểu nhận thấy, lực lượng cán bộ ở cơ sở trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường có sự phân tán. Một số cán bộ thuộc diện tinh giản biên chế hoặc chuyển sang thực hiện nhiệm vụ khác.

Trong điều kiện bình thường, việc bố trí lực lượng thú y cơ sở hiện nay có thể chưa bộc lộ hết những khó khăn, nhưng khi xảy ra dịch bệnh trên đàn vật nuôi, gia súc, việc phát hiện sớm, giám sát dịch tễ, lấy mẫu, tiêm phòng, khoanh vùng, dập dịch… đòi hỏi lực lượng chuyên môn tại chỗ phải có năng lực phản ứng nhanh. Do vậy, đại biểu cho rằng, cần quan tâm sắp xếp bố trí lực lượng thực thi ở cơ sở cho hợp lý và hiệu quả, nhất là đối với cán bộ thú y cấp xã.

ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) nhấn mạnh, phân cấp, phân quyền phải thực sự gắn với điều kiện và nguồn lực thực hiện. Những nhiệm vụ gắn trực tiếp với địa bàn, nếu giao cho địa phương thực hiện, về nguyên tắc sẽ giúp rút ngắn thời gian xử lý, phát huy tính chủ động và sát thực tiễn hơn. Tuy nhiên, theo đại biểu, cần quán triệt một nguyên tắc: phân quyền không chỉ là chuyển thẩm quyền từ Trung ương xuống địa phương mà phải là chuyển đồng bộ cả trách nhiệm, điều kiện thực hiện, nguồn lực và công cụ để thực hiện thẩm quyền đó.

Theo Báo cáo giải trình, dự thảo Luật phân quyền 24 thủ tục hành chính cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh; đồng thời cho rằng các địa phương có thể thực hiện trên cơ sở nguồn lực hiện tại, sẵn có và không phát sinh thêm tổ chức bộ máy, nguồn nhân lực.

Đại biểu Dương Khắc Mai cho rằng, cách giải trình trên đúng về mặt nguyên tắc nhưng chưa đủ để chứng minh tính khả thi. Bởi lẽ, “nguồn lực hiện có” là một khái niệm rất rộng. Đối với các thủ tục chuyên ngành như kiểm dịch thú y, cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất thuốc thú y, thăm dò, khai thác, công nhận kết quả thăm dò, đóng cửa mỏ..., nguồn lực không chỉ là số lượng cán bộ mà còn bao gồm năng lực chuyên môn, dữ liệu nền, phòng thử nghiệm, thiết bị kỹ thuật, hạ tầng số, kinh phí hoạt động và cơ chế phối hợp liên ngành, liên tỉnh.

Báo cáo giải trình cũng thừa nhận một số địa phương còn hạn chế về năng lực chuyên môn, tài liệu nền và hạ tầng công nghệ thông tin trong thực hiện các thủ tục về địa chất, khoáng sản. Nêu vấn đề này, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị tiếp tục làm rõ và có giải pháp cụ thể theo hướng: trước khi chuyển giao nhiệm vụ, cần xác định rõ điều kiện tối thiểu mà địa phương phải đáp ứng đối với từng nhóm thủ tục; trong đó có nhân lực chuyên môn, cơ sở vật chất, dữ liệu, hạ tầng công nghệ và khả năng tổ chức phối hợp.

Việc phân quyền phải đi kèm kế hoạch chuyển giao nguồn lực thực tế, bao gồm hồ sơ, dữ liệu, phần mềm, quy trình nghiệp vụ, đào tạo, tập huấn và hỗ trợ kỹ thuật. Đối với lĩnh vực địa chất, khoáng sản, Bộ đã nêu đang hoàn thiện cơ sở dữ liệu và dự kiến phân quyền cho địa phương khai thác, sử dụng. Đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị việc này phải được thực hiện đồng thời với thời điểm chuyển giao thẩm quyền.

Cùng với đó, cần có cơ chế bảo đảm kinh phí thực hiện. Nếu nhiệm vụ trước đây do cơ quan Trung ương thực hiện, nay chuyển xuống địa phương mà không xác định rõ kinh phí, trang thiết bị và nhân lực tương ứng thì về thực chất mới chỉ là chuyển trách nhiệm, chưa phải phân quyền thực chất.

Đối với những lĩnh vực có tính liên vùng, liên tỉnh hoặc có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh tài nguyên, an toàn dịch bệnh, môi trường, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị, cần duy trì quy trình, tiêu chuẩn và cơ sở dữ liệu thống nhất trên toàn quốc, đồng thời có cơ chế kiểm tra, giám sát của Trung ương.

Để bảo đảm hiệu quả quản lý khi phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, ĐBQH Lê Minh Nam (TP. Cần Thơ) đề nghị, cần thiết kế các giải pháp quản lý phù hợp; đồng thời, bảo đảm 4 nguyên tắc xuyên suốt là: giảm chi phí và gánh nặng tuân thủ nhưng không làm giảm mức độ tuân thủ pháp luật và hiệu lực quản lý nhà nước; cắt giảm tiền kiểm phải đi cùng với tăng cường hậu kiểm; giảm hồ sơ, giấy tờ phải đi cùng với quản lý bằng dữ liệu; phân quyền nhiều hơn phải đi cùng với cơ chế kiểm soát quyền lực và kiểm soát rủi ro tốt hơn.

Để nâng cao hiệu quả công tác hậu kiểm, theo đại biểu Lê Minh Nam, cần tập trung hậu kiểm dựa trên phương pháp tiếp cận trọng yếu và đánh giá rủi ro, không thực hiện dàn trải. Tăng cường quản lý bằng dữ liệu số và có chế tài xử lý mạnh nếu phát hiện sai phạm để tăng tính răn đe, hạn chế việc lợi dụng điều kiện thông thoáng để vượt rào, vi phạm.

Nhật An