Cắt giảm tiền kiểm, không để gia tăng rủi ro đối với người dân

Theo đại biểu Nguyễn Lê Ngọc Linh, việc sửa đổi luật này nhằm thể chế hóa kịp thời các nghị quyết của Đảng, thể hiện quyết tâm cải cách hành chính của Chính phủ; trong đó, việc cắt giảm các rào cản tiền kiểm là cần thiết để khơi thông nguồn lực kinh tế, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân.

Tuy nhiên, từ thực tiễn các địa bàn nông, lâm nghiệp, phục hồi hệ sinh thái và bảo tồn đa dạng sinh học, đại biểu cho rằng, dự án Luật có tác động lớn đến các địa bàn vùng cao đặc thù và những đối tượng dễ bị tổn thương tại khu vực miền núi, biên giới. Vì vậy, việc đơn giản hóa thủ tục cần được thực hiện thận trọng, không đánh đổi an toàn sinh kế lâu dài của đồng bào dân tộc thiểu số, người dân miền núi cũng như sự bền vững của hệ sinh thái đất, nước và tư liệu sản xuất của người nông dân.

Từ góc độ này, đại biểu đề nghị cân nhắc kỹ việc bãi bỏ quy định về địa điểm giao dịch hợp pháp, điều kiện tập huấn chuyên môn và nghĩa vụ bảo đảm truy xuất nguồn gốc giống cây trồng, phân bón tại khoản 2, Điều 22, Điều 42 và điểm a, khoản 2, Điều 51 của Luật Trồng trọt.

Theo giải trình của cơ quan quản lý, việc bãi bỏ các điều kiện này nhằm cắt giảm ngành, nghề kinh doanh theo Luật Đầu tư và chuyển sang quản lý thông qua nghĩa vụ cung cấp chứng từ truy xuất nguồn gốc, bồi thường thiệt hại quy định tại Khoản 2, Điều 35 và Khoản 2 Điều 51 của Luật Trồng trọt. Tuy nhiên, ĐBQH Nguyễn Lê Ngọc Linh cho rằng, cách tiếp cận này có thể khó khả thi trong thực tiễn tại miền núi.

Đại biểu phân tích, tại khu vực biên giới, vùng sâu, vùng xa, nếu bỏ yêu cầu về địa điểm giao dịch hợp pháp, hoạt động bán lẻ vật tư nông nghiệp có thể chuyển sang hình thức bán hàng lưu động, tiếp cận trực tiếp người dân tại các bản làng, nương rẫy. Khi người dân mua phải giống kém chất lượng, phân bón giả dẫn đến giảm năng suất, thậm chí mất mùa, việc truy xuất nguồn gốc và quy trách nhiệm đối với thương lái vãng lai, không có địa điểm kinh doanh cố định sẽ rất khó khăn, đặc biệt đối với những người không thạo công nghệ hoặc gặp hạn chế trong tiếp cận thông tin. Khi đó, người dân có nguy cơ phải gánh chịu thiệt hại mà thiếu công cụ để bảo vệ quyền lợi.

Bên cạnh đó, đại biểu cũng băn khoăn việc bãi bỏ điều kiện bồi dưỡng chuyên môn đối với người bán lẻ phân bón và điều kiện dịch vụ bảo vệ thực vật có thể tạo ra khoảng trống về kỹ thuật. Việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật không đúng cách, nhất là trên địa hình dốc, có thể làm gia tăng xói mòn, thoái hóa đất, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt.

Để hài hòa giữa mục tiêu cắt giảm thủ tục hành chính với yêu cầu bảo đảm an toàn sinh kế cho đồng bào vùng cao, ĐBQH Nguyễn Lê Ngọc Linh đề xuất nghiên cứu quy định trách nhiệm liên đới của nhà phân phối, đại lý tổng cấp tỉnh.

Theo đó, doanh nghiệp sản xuất hoặc đại lý phân phối cấp 1 có pháp nhân trên địa bàn cần có trách nhiệm liên đới về pháp lý đối với thiệt hại mùa màng của người dân nếu cơ quan chức năng phát hiện vật tư nông nghiệp giả, kém chất lượng do thương lái lấy từ hệ thống phân phối của họ để bán ra. Cơ chế này sẽ thúc đẩy doanh nghiệp chủ động quản lý, kiểm soát chặt chẽ hơn mạng lưới phân phối.

Đại biểu đồng thời đề nghị phát huy vai trò của lực lượng khuyến nông cộng đồng trong phối hợp kiểm tra, giám sát do đây là lực lượng gần gũi với người nông dân.

Đại biểu cũng đề xuất thiết lập “điểm cung ứng ủy thác công ích” tại cấp xã vùng khó khăn. Theo đó, Chính phủ có thể hướng dẫn UBND cấp xã phối hợp với các hợp tác xã nông nghiệp địa phương xây dựng các điểm cung ứng, nhập giống và phân bón trực tiếp từ những doanh nghiệp uy tín, cung cấp cho đồng bào với đầy đủ hóa đơn, chứng từ, qua đó giảm nguy cơ bị lợi dụng bởi thương lái thiếu uy tín.

Một đề xuất khác được đại biểu đưa ra là nghiên cứu cơ chế quỹ bảo hiểm, quỹ dự phòng vật tư nông nghiệp đặc thù cho vùng khó khăn. Đại biểu nhấn mạnh, cải cách hành chính thực chất là chuyển một phần phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm, nhưng quá trình này cần tránh để rủi ro cuối cùng dồn lên vai người nghèo. Theo đó, có thể nghiên cứu cơ chế tạo nguồn quỹ để kịp thời hỗ trợ người dân tại các xã đặc biệt khó khăn khi bị mất mùa do sử dụng giống, phân bón giả trong trường hợp không thể truy vết người bán; sau đó cơ quan nhà nước thực hiện quyền truy đòi đối với chủ thể vi phạm.

Cùng với các giải pháp về quản lý và bảo vệ quyền lợi người dân, ĐBQH Nguyễn Lê Ngọc Linh đề nghị quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong biên dịch, trực quan hóa hướng dẫn sử dụng vật tư và kỹ thuật nông nghiệp. Trong đó, xem xét quy định bắt buộc đối với bao bì giống và phân bón, thuốc bảo vệ thực vật lưu hành tại vùng miền núi phát dán tem phủ cào chứa mã QR xác thực nguồn gốc ngoại tuyến, giúp bà con kiểm tra thông tin nhà sản xuất ngay cả khi không có kết nối mạng. Đồng thời, in trực tiếp lên bao bì các biểu đồ minh họa bằng hình ảnh, hướng dẫn phương pháp bón phân trên đất dốc nhằm hạn chế xói mòn và ngăn ngừa thoái hóa đất.

Nhấn mạnh đặc thù của lĩnh vực nông nghiệp và môi trường là những tác động tiêu cực có thể xuất hiện sau một thời gian dài, đại biểu cho rằng một sơ suất trong quản lý giống, phân bón hay hóa chất nông nghiệp hôm nay có thể để lại hệ quả đối với tài nguyên và sinh kế trong nhiều năm sau. Vì vậy, ĐBQH Nguyễn Lê Ngọc Linh đề nghị Quốc hội cân nhắc đầy đủ các tác động đặc thù đối với miền núi, vùng sâu, vùng xa trước khi quyết định thông qua dự án Luật.

Đào Cảnh