Rõ trách nhiệm và chế tài đủ sức răn đe đối với thông tin tự công bố sai sự thật

Luật hóa yêu cầu kết nối dữ liệu phục vụ dự báo tác động vùng hạ du

Điểm b, khoản 2, Điều 7 sửa điểm a, khoản 8, Điều 38 về việc xây dựng, điều chỉnh quy trình vận hành liên hồ chứa theo thời gian thực. ĐBQH Trần Mạnh Huy (TP. Đà Nẵng) cho rằng, “thời gian thực” không chỉ là yêu cầu kỹ thuật. Nếu thiết kế đúng, đây phải là bước chuyển từ vận hành hồ theo quy trình tương đối tĩnh sang quản trị rủi ro toàn lưu vực dựa trên dữ liệu động.

Đại biểu cho biết, hiện có 16 lưu vực sông liên tỉnh phải lập quy hoạch tổng hợp, trong đó 11 lưu vực đã có quy trình vận hành liên hồ chứa.

Từ thực tế khảo sát việc thực hiện Quyết định 1865/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn, đại biểu chỉ rõ, vấn đề nổi lên không chỉ là từng hồ vận hành thế nào, mà là dữ liệu của cả lưu vực có được kết nối đủ nhanh để dự báo tác động ở vùng hạ du hay không.

Các lưu vực có thể có đặc điểm và ngưỡng vận hành khác nhau, nhưng không thể hình thành những “ốc đảo dữ liệu”: mỗi nơi một chuẩn, một cách hiểu về “thời gian thực”, dữ liệu và thông tin không liên thông”.

Cũng theo đại biểu, dữ liệu không thiếu: chủ hồ có dữ liệu vận hành, cơ quan khí tượng thủy văn có dữ liệu mưa và dự báo, địa phương có dữ liệu phục vụ ứng phó. Nhưng điểm nghẽn là các nguồn dữ liệu này chưa được kết nối đủ để hỗ trợ dự báo, vận hành và cảnh báo sớm vùng hạ du.

"Khoảng "đứt gãy" này cho thấy pháp luật cần thiết lập cơ chế liên thông dữ liệu và thông tin giữa hệ thống quản lý tài nguyên nước, khí tượng thủy văn và phòng, chống thiên tai, để dữ liệu vận hành liên hồ trở thành đầu vào kịp thời cho dự báo, cảnh báo sớm và ứng phó".

Nhấn mạnh như vậy, đại biểu Trần Mạnh Huy đề nghị cần luật hoá nguyên tắc dữ liệu thời gian thực. Theo đó, dữ liệu phục vụ vận hành liên hồ phải được kết nối, đồng bộ, có định danh nguồn, dấu thời gian, cơ chế dự phòng và lưu vết. Luật quy định nguyên tắc; Chính phủ quy định chi tiết tiêu chuẩn kỹ thuật, tần suất cập nhật và yêu cầu về hạ tầng, dữ liệu.

Đồng thời, cần luật hóa yêu cầu kết nối dữ liệu phục vụ dự báo tác động vùng hạ du. Đối với các lưu vực có nguy cơ cao, quy trình vận hành liên hồ theo thời gian thực phải bảo đảm khả năng kết nối, khai thác và chia sẻ dữ liệu cần thiết với các hệ thống khí tượng thủy văn, phòng, chống thiên tai và các hệ thống dữ liệu có liên quan, nhằm dự báo dòng chảy, mô phỏng các kịch bản vận hành và tác động ở vùng hạ du.

Theo đại biểu, người dân không cần những thông báo kỹ thuật khó hình dung, chẳng hạn hồ xả 1.500 hay 2.000 m³/giây. Điều người dân cần biết là: Nơi nào sẽ ngập; nước đến nhà lúc nào; ngập sâu bao nhiêu; đường nào bị chia cắt; phải di chuyển đến đâu an toàn.

"Nếu những thông tin đó đến với chính quyền và người dân đủ sớm, đủ tin cậy và đủ rõ để hành động, thì nhiều thiệt hại về người và tài sản ở vùng hạ du trong những năm qua có thể đã được hạn chế đáng kể. Đó mới là giá trị cuối cùng của dữ liệu thời gian thực".

Do vậy, đại biểu cũng đề nghị, luật hóa trách nhiệm chia sẻ và truy vết thông tin vận hành. Quy trình phải xác định rõ chủ thể cung cấp, chủ thể tiếp nhận, thời điểm chia sẻ và trách nhiệm khi thông tin vận hành sai, chậm hoặc không được cung cấp kịp thời.

Thiết lập điểm cung ứng ủy thác công ích tại các xã vùng khó khăn

ĐBQH Nguyễn Thị Yến Nhi (Vĩnh Long) đánh giá cao quy định của dự thảo Luật chuyển từ tiền kiểm sang tự công bố và hậu kiểm tại Luật Trồng trọt và Luật Chăn nuôi, vì giảm mạnh chi phí, thời gian cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, đại biểu cũng lưu ý, vật tư nông nghiệp như: giống cây trồng, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thức ăn chăn nuôi tác động trực tiếp đến năng suất, chất lượng vật nuôi, cây trồng và sức khoẻ cộng đồng, cũng như thu nhập của hàng triệu nông dân. Thực tiễn cho thấy, khi buông lỏng hậu kiểm, người nông dân dễ bị thiệt hại bởi giống giả, phân bón, vật tư kém chất lượng.

Vì vậy, khi giảm tiền kiểm, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi đề nghị tăng cường hậu kiểm thực chất. Theo đó, cần quy định rõ trách nhiệm và chế tài đủ sức răn đe đối với thông tin tự công bố sai sự thật; bố trí nguồn lực, công cụ cho hậu kiểm; thiết lập cơ chế truy xuất nguồn gốc và công khai đầy đủ thông tin tự công bố trên cổng thông tin điện tử để người dân, hiệp hội cùng giám sát.

ĐBQH Nguyễn Lê Ngọc Linh (Thanh Hóa) đề nghị, cân nhắc quy định bãi bỏ về địa điểm giao dịch hợp pháp, điều kiện trình độ chuyên môn và nghĩa vụ đảm bảo truy xuất nguồn gốc giống cây trồng, phân bón tại Điều 22, Điều 42 và điểm a khoản 2 Điều 51 của Luật Trồng trọt.

Trong Báo cáo số 909, Bộ Nông nghiệp và Môi trường giải trình, việc bãi bỏ các điều kiện này nhằm thực hiện cắt giảm ngành nghề theo Luật Đầu tư; việc quản lý sẽ được duy trì thông qua nghĩa vụ cung cấp chứng từ để truy xuất nguồn gốc, bồi thường thiệt hại được quy định tại khoản 2 Điều 35 và khoản 2 Điều 51 của Luật Trồng trọt. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, lập luận này mới dừng ở lý thuyết, khó khả thi trên thực tế miền núi.

Đối với khu vực biên giới, vùng sâu, vùng xa, đại biểu chỉ rõ, việc bãi bỏ yêu cầu về địa điểm hợp pháp có thể khiến hoạt động bán lẻ di chuyển sang hình thức bán hàng lưu động trên những chiếc xe máy chạy sâu vào từng bản làng, từng nương rẫy, tiếp cận trực tiếp bà con nông dân.

“Một khi bà con nông dân mua phải giống lép, phân bón giả dẫn đến suy giảm năng suất, thậm chí mất mùa, một người dân khó thạo công nghệ để cung cấp chứng từ truy xuất và quy trách nhiệm đối với lực lượng thương lái vãng lai không có địa điểm cố định. Đồng bào có thể phải chịu rủi ro về năng suất, mất mùa, chất lượng đầu ra mà không biết cách nào để truy cứu trách nhiệm”, đại biểu nói.

Đồng thời, việc bãi bỏ điều kiện bồi dưỡng chuyên môn của người bán vật tư nông nghiệp và điều kiện của Chi cục Bảo vệ thực vật có thể tạo ra một khoảng trống về kỹ thuật. Không có người hướng dẫn chuyên môn, việc sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật không đúng cách trên đất dốc có thể làm trầm trọng hơn tình trạng xói mòn, thoái hóa đất, đồng thời dư lượng thuốc bảo vệ thực vật có thể kéo dài tới 10 năm là một nguy cơ rất cao, tích tụ chất độc vào nguồn nước sinh hoạt dưới thung lũng.

Do đó, đại biểu Nguyễn Lê Ngọc Linh đề nghị, quy định trách nhiệm liên đới của các nhà phân phối tổng đại lý cấp tỉnh, các doanh nghiệp sản xuất và các đại lý phân phối cấp 1 có pháp nhân trên địa bàn tỉnh cần có trách nhiệm liên đới pháp lý đối với những thiệt hại mà đồng bào, người dân gặp phải nếu cơ quan chức năng phát hiện vật tư nông nghiệp giả, kém chất lượng do thương lái di động lấy hàng từ hệ thống phân phối của họ bán ra. Giải pháp này sẽ thúc đẩy doanh nghiệp chủ động quản lý, kiểm soát chặt chẽ mạng lưới phân phối. Đồng thời gắn nhóm khuyến nông cộng đồng tham gia kiểm tra chéo cùng cơ quan quản lý và các bên liên quan, bởi họ là những người gần nông dân, họ sẽ là nhân tố vì sự phát triển của người nông dân.

Đại biểu kiến nghị, thiết lập điểm cung ứng ủy thác công ích tại các cấp xã, vùng khó khăn. Đề nghị Chính phủ hướng dẫn UBND cấp xã phối hợp với các hợp tác xã nông nghiệp địa phương xây dựng các điểm cung ứng vật tư nông nghiệp ủy thác công ích, nhập giống và phân bón trực tiếp từ các tổng công ty uy tín để cung cấp cho đồng bào với đầy đủ hóa đơn, giảm thiểu nguy cơ bị lợi dụng bởi các thương lái thiếu uy tín.

Đại biểu Nguyễn Lê Ngọc Linh cũng đề nghị, thành lập Quỹ bảo hiểm, Quỹ dự phòng vật tư nông nghiệp đặc thù cho vùng khó khăn. Khi đồng bào các xã đặc biệt khó khăn bị mất mùa do sử dụng giống, phân bón giả mà thương lái đã bỏ trốn không thể truy vết, Quỹ sẽ kịp thời hỗ trợ bồi thường để đồng bào ổn định cuộc sống, sau đó cơ quan nhà nước sẽ thực hiện quyền truy đòi với thủ phạm.

Hoàng Ngọc