Trao quyền càng lớn, thẩm quyền, trách nhiệm và cơ chế kiểm soát quyền lực càng phải quy định rõ
Dự án Luật Phát triển đô thị được xây dựng nhằm thiết lập hành lang pháp lý ổn định, đột phá, khả thi nhằm thúc đẩy phát triển Thành phố Hồ Chí Minh và các thành phố. Với mục tiêu đó, thảo luận tại hội trường về nội dung này, sáng 11/8, nhiều đại biểu Quốc hội (ĐBQH) cũng lưu ý, trao quyền càng lớn phải đi đôi với phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và cơ chế kiểm soát quyền lực, bảo đảm các chính sách đột phá được thực thi hiệu quả.
Kiến tạo phát triển không chỉ cho một địa phương mà cho tăng trưởng chung của quốc gia
ĐBQH Lê Thị Hoài Chung (Nghệ An) nhấn mạnh, Việt Nam đang bước vào giai đoạn đô thị hóa nhanh, các đô thị ngày càng giữ vai trò động lực của tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, thực tiễn phát triển cũng đang phát sinh nhiều vấn đề như: quá tải hạ tầng, ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường, thiếu không gian công cộng và sự chênh lệch trong tiếp cận các dịch vụ thiết yếu…
Do đó, đại biểu Lê Thị Hoài Chung bày tỏ tán thành cao với sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị. Đây là yêu cầu khách quan, cấp thiết nhằm tạo khung pháp lý thống nhất, có tầm nhìn, là cơ sở để phân cấp, phân quyền triệt để, toàn diện, rõ trách nhiệm, phát huy tính chủ động của chính quyền đô thị.
ĐBQH Trần Hoàng Ngân (TP. Hồ Chí Minh) ủng hộ phạm vi áp dụng như quy định của dự luật; đánh giá cao việc dự luật đã có nhiều quy định về cơ chế, chính sách vượt trội nhằm thúc đẩy phát triển các thành phố lớn, các thành phố trực thuộc trung ương và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương, phát huy tính chủ động, sáng tạo của các địa phương trong kiến tạo thể chế, huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phát triển.
Đại biểu Trần Hoàng Ngân tin tưởng rằng, nếu luật được thông qua với thể chế vượt trội sẽ tạo đà cho sự bứt phá cho các cực tăng trưởng, các động lực tăng trưởng mới, trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, trung tâm logistics, góp phần đưa đất nước ta đạt mục tiêu vào năm 2045 trở thành nước phát triển thu nhập cao.
Tuy nhiên, đại biểu cũng lưu ý, điều quan trọng hơn là việc hấp thụ và triển khai các điều luật trên thực tế.
Theo đại biểu Trần Hoàng Ngân, hồ sơ dự án Luật có hơn 1.000 trang; riêng TP. Hồ Chí Minh đã chuẩn bị dự thảo 71 nghị quyết của HĐND và 30 quyết định của UBND thành phố nhằm triển khai ngay các cơ chế, chính sách mới sau khi Luật được Quốc hội thông qua và có hiệu lực thi hành.
Nhấn mạnh việc thực hiện các cơ chế, chính sách vượt trội của dự luật vào cuộc sống đòi hỏi phải có những điều kiện nhất định về bộ máy, nhân lực, tiềm năng, lợi thế và nhiều yếu tố khác, đại biểu chỉ rõ, việc trao cơ chế cần phải gắn với năng lực thực thi của từng địa phương. Những chính sách có tính đột phá chỉ phát huy hiệu quả khi địa phương có đủ nguồn lực, bộ máy và nhân lực để tổ chức thực hiện.
Từ thực tiễn triển khai Nghị quyết 54/2017/QH14 về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP. Hồ Chí Minh, đại biểu Trần Hoàng Ngân nhận thấy, thành phố đã có thêm điều kiện để thực hiện các giải pháp thúc đẩy phát triển. Sau đại dịch Covid-19, những điểm nghẽn tiếp tục được nhận diện và từ đó Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 31-NQ/TW về phương hướng, nhiệm vụ phát triển TP. Hồ Chí Minh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Quốc hội ban hành các nghị quyết liên quan, trong đó có Nghị quyết 98/2023/QH15 ngày 24/6/2023 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP. Hồ Chí Minh.
Các cơ chế trên đã góp phần giúp TP. Hồ Chí Minh phục hồi kinh tế nhanh sau đại dịch. Và đến nay, 6 tháng đầu năm, thành phố tăng trưởng 8,6% và thu ngân sách gần 500.000 tỷ đồng. Từ kết quả này, đại biểu Trần Hoàng Ngân khẳng định, cơ chế, chính sách đặc thù nếu được thiết kế đúng và triển khai hiệu quả có thể trở thành động lực kiến tạo phát triển không chỉ cho một địa phương mà còn đóng góp vào tăng trưởng chung của quốc gia.
Cần tăng cường vai trò giám sát của HĐND thành phố
Nhấn mạnh tinh thần của dự án Luật là trao quyền mạnh hơn để tạo động lực phát triển, song ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn (TP. Hải Phòng) cũng lưu ý, trao quyền càng mạnh thì càng phải luật hóa rõ 3 yêu cầu: ranh giới của quyền lực, trách nhiệm của người quyết định và cơ chế kiểm soát độc lập. Có như vậy, dự thảo Luật Phát triển đô thị sau khi được Quốc hội thông qua sẽ không chỉ giúp cho các đô thị làm được nhiều hơn mà quan trọng hơn là làm nhanh hơn, hiệu quả hơn, bảo đảm an toàn pháp lý, bảo vệ nguồn lực công và lợi ích lâu dài của người dân.
ĐBQH Lê Thị Song An (Long An) đề nghị, tiếp tục rà soát, phân định thẩm quyền theo hướng: những vấn đề lớn có tính chiến lược, chính sách và ảnh hưởng rộng đến người dân thì thuộc thẩm quyền HĐND; những vấn đề mang tính quản lý, tổ chức thực hiện nên mạnh dạn giao cho UBND, còn những vấn đề điều hành thường xuyên cần quyết định nhanh và xác định rõ trách nhiệm cá nhân thì nghiên cứu giao trực tiếp cho Chủ tịch UBND thành phố để tăng tính năng động và phát huy được vai trò người đứng đầu, cân nhắc tiến đến áp dụng chế độ thủ trưởng cho người đứng đầu chính quyền đô thị.
Cùng với đó, đại biểu Lê Thị Song An đề nghị, phải tăng cường cơ chế kiểm soát quyền lực. Đó là HĐND cần được tăng cường mạnh hơn vai trò giám sát đối với UBND và Chủ tịch UBND thành phố, không chỉ dừng lại ở việc tăng tỷ lệ đại biểu hoạt động chuyên trách mà cần thiết kế thêm các công cụ về giải trình, chất vấn, giám sát chuyên đề, công khai quyết định và trách nhiệm của người đứng đầu.
Đại biểu cũng đề nghị, tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng phân quyền thực chất hơn, tăng tính tự chủ của thành phố, đồng thời phân định rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và tăng cường kiểm soát quyền lực. “Có như vậy, mới tạo được một mô hình quản trị đô thị thật sự năng động và đủ khả năng xử lý kịp thời những vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn”, đại biểu Lê Thị Song An phát biểu.