Hình thành khuôn khổ thể chế mới cho quản trị và phát triển đô thị

Phân quyền mạnh, ổn định, minh bạch và có trách nhiệm

Các ĐBQH tán thành với sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị. Theo ĐBQH Trịnh Xuân An (Đồng Nai), Luật Phát triển đô thị không những để phát triển các thành phố trong tương lai mà còn cho sự phát triển chung của cả nước. Ý nghĩa của đạo luật này không chỉ là luật hóa một số cơ chế, chính sách đặc thù đã được thực tiễn kiểm nghiệm mà quan trọng hơn, là hình thành một khuôn khổ thể chế mới cho quản trị và phát triển đô thị; chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo phát triển; từ việc từng địa phương phải đi xin cơ chế đặc thù sang phân quyền mạnh, ổn định, minh bạch và có trách nhiệm.

Về phạm vi điều chỉnh, ĐBQH Phạm Văn Thịnh (Bắc Ninh) cho rằng, cách quy định tại Điều 1 của dự thảo Luật khiến các thành phố trực thuộc Trung ương nhưng chưa phải đô thị đặc biệt sẽ chưa được triển khai các cơ chế, chính sách quy định tại Luật dù chỉ một phần, vì phải có chủ trương của cấp có thẩm quyền, phù hợp với điều kiện đặc thù, yêu cầu phát triển và năng lực thực thi của từng thành phố.

Do đó, đại biểu đưa ra 2 phương án để hoàn thiện quy định tại Điều 1. Trong đó, phương án 1 quy định theo hướng các thành phố chưa phải là đô thị đặc biệt sẽ được thực hiện một số cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị nêu trong Luật, không cần thêm điều kiện phải có chủ trương của cấp có thẩm quyền và có quy định về phạm vi áp dụng của Chính phủ.

Phương án thứ 2 là nếu giữ quy định tại Điều 1 thì cố gắng cụ thể hóa, lượng hóa tiêu chí về điều kiện, yêu cầu phát triển để một thành phố không phải là đô thị đặc biệt được áp dụng một số chính sách của Luật này.

Đề nghị làm rõ hơn triết lý của đạo luật, đại biểu Trịnh Xuân An nhấn mạnh, Luật Phát triển đô thị không nên chỉ dừng ở việc luật hóa cơ chế đặc thù cho thành phố Hồ Chí Minh, hay cho các địa phương khác áp dụng từng phần.

"Chúng ta cần hướng tới một khung thể chế chung về phát triển và quản trị đô thị có phân tầng phù hợp với quy mô, vị trí, vai trò và năng lực quản trị của từng đô thị. Những cơ chế đã được kiểm nghiệm ở thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội và có tính phổ quát thì nên từng bước trở thành chính sách chung cho những đô thị đủ điều kiện, thay vì mỗi địa phương tiếp tục phải xin một nghị quyết hoặc một cơ chế riêng”.

Với lý do nêu trên, đại biểu Trịnh Xuân An đề nghị tại Điều 1 của dự thảo Luật quy định rõ hơn các tầng áp dụng, điều kiện, nguyên tắc giới hạn, tránh tình trạng luật đã mở nhưng các địa phương vẫn phải chờ các quyết định cụ thể mới được áp dụng các cơ chế.

Đề xuất xem xét, bổ sung quy định về khu đô thị lấn biển vào dự thảo Luật

Đại biểu Trịnh Xuân An đề nghị quy định trực tiếp trong dự thảo Luật cơ chế áp dụng đối với thành phố Đồng Nai, thay vì tiếp tục chờ Chính phủ quy định cụ thể tại nghị định.

Theo đại biểu, Đồng Nai là trường hợp cần được nghiên cứu để có quy định riêng trong dự thảo Luật Phát triển đô thị, không nên hoàn toàn đặt chung trong nhóm quy định tại khoản 3 Điều 1. Nghị quyết số 16-NQ/TW ngày 21/7/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Đồng Nai đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2065 đã xác định Đồng Nai được áp dụng một số cơ chế, chính sách đặc thù tương đồng với Thành phố Hồ Chí Minh trên nhiều lĩnh vực như: đầu tư, tài chính - ngân sách, đất đai, quy hoạch đô thị, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực.

Đặc biệt, Nghị quyết đã xác định các nội dung cụ thể cần được xem xét, cụ thể hóa ngay trong Luật Phát triển đô thị. “Cơ sở chính trị cho việc quy định cơ chế đối với Đồng Nai trong luật đã rất rõ”, đại biểu Trịnh Xuân An nhấn mạnh.

Về kỹ thuật lập pháp, đại biểu cho rằng, có thể quy định theo hướng thành phố Đồng Nai được áp dụng các cơ chế, chính sách quy định tại Chương II của Luật, đồng thời loại trừ những điều khoản không áp dụng đối với thành phố chưa phải là đô thị đặc biệt.

Dẫn quy định tại Nghị quyết số 20-NQ/TW Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, ĐBQH Nguyễn Duy Minh (Đà Nẵng) nhấn mạnh, lấn biển là một trong những phương thức khai thác không gian biển cần được thể chế hóa đồng bộ với các nguyên tắc quan trọng khác được Nghị quyết số 20-NQ/TW đề ra. Do đó, cần rà soát, bổ sung nội dung lấn biển vào dự thảo Luật Phát triển đô thị.

Nhất trí với việc xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù để triển khai dự án khu đô thị lấn biển tại thành phố Đà Nẵng, song tranh luận về nội dung này, ĐBQH Nguyễn Phương Thủy (Hà Nội) cũng chỉ rõ, đây là dự án có quy mô vốn đầu tư rất lớn, thời gian thực hiện và khai thác kéo dài, đồng thời có tác động sâu rộng đến môi trường, hệ sinh thái, cảnh quan và kinh tế - xã hội nói chung.

Theo đại biểu, để thu hút được nhà đầu tư chiến lược và bảo đảm thực hiện hiệu quả dự án trên, cần hệ thống cơ chế đặc thù, đồng bộ, cụ thể, có tầm nhìn và có tính ổn định cao.

Trong khi đó, việc bổ sung một số quy định mang tính nguyên tắc vào dự thảo Luật sẽ khó giải quyết được các yêu cầu đặc thù của loại hình dự án này; còn nếu quy định đủ cụ thể sẽ làm thay đổi đáng kể phạm vi, cấu trúc và tính ổn định của Luật.

Do vậy, đại biểu Nguyễn Phương Thủy cho rằng, cơ chế đặc thù với khu đô thị lấn biển của Đà Nẵng nên được thiết kế trong một luật hoặc nghị quyết riêng của Quốc hội.

Dẫn kinh nghiệm về thực hiện khu đô thị lấn biển ở nhiều quốc gia phát triển trên thế giới, ĐBQH Nguyễn Hải Long (Đà Nẵng) nhấn mạnh, Đà Nẵng đã xúc tiến dự án khu đô thị lấn biển với tổng mức đầu tư lớn. Trong tương lai, Việt Nam có thể sẽ có nhiều khu đô thị lấn biển như khu đô thị Đà Nẵng đang xúc tiến thực hiện.

Theo đại biểu, những dự án tầm vóc lớn như vậy cần một khung pháp lý vững chắc, ổn định thì quy định mang tính nguyên tắc trong dự thảo Luật này sẽ là cú hích pháp lý thúc đẩy phát triển khu đô thị lấn biển và cũng không làm thay đổi phạm vi, cấu trúc của dự thảo Luật.

Thanh Hải