Giảm thuế cần đi cùng giảm chi phí tuân thủ

Có thể tính toán thêm dư địa hỗ trợ

- Chính phủ đang đề xuất giảm 30% số thuế thu nhập trong hai năm 2026 - 2027 đối với hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ có doanh thu đến 10 tỷ đồng. Dưới góc độ chính sách thuế, bà nhìn nhận thế nào về đề xuất này?

- Đề xuất giảm 30% số thuế thu nhập đối với hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ có doanh thu đến 10 tỷ đồng là một thông điệp nhân văn, thể hiện sự đồng hành của Quốc hội và Chính phủ trong việc nuôi dưỡng nguồn thu. Phân khúc doanh thu dưới 10 tỷ đồng chính là "vùng lõi" dễ bị tổn thương nhất trước các biến động kinh tế vĩ mô.

Để chính sách tạo tác động rõ nét hơn trong thực tế, dưới góc độ quản trị và tài chính, tôi cho rằng cần tính toán thêm dư địa hỗ trợ, qua đó tạo động lực mạnh hơn cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ tích lũy nguồn lực, mở rộng quy mô.

Thứ nhất, cần nhìn vào quy mô hỗ trợ thực tế. Với đặc thù của nhóm hộ kinh doanh thương mại, dịch vụ, áp dụng mức thuế suất trên doanh thu, một hộ có doanh thu ở ngưỡng 10 tỷ đồng thì số thuế thu nhập thực tế phải nộp khoảng vài chục triệu đồng mỗi năm. Khi giảm 30%, số tiền được giữ lại khoảng 15 - 45 triệu đồng một năm. So với các khoản chi cho mặt bằng, logistics hay nhân công, nguồn lực này còn tương đối khiêm tốn để chuyển hóa thành vốn tái đầu tư.

Thứ hai, cần tính đến đặc thù biên lợi nhuận mỏng. Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh, biên lợi nhuận của nhiều chủ thể kinh doanh quy mô nhỏ chịu sức ép từ chi phí vận hành và quảng cáo trên nền tảng. Với những trường hợp lợi nhuận thấp hoặc chưa phát sinh thu nhập chịu thuế, mức độ thụ hưởng từ chính sách giảm thuế thu nhập cũng sẽ hạn chế.

- Cùng với giảm thuế, Chính phủ đề xuất nâng mức doanh thu lựa chọn áp dụng phương pháp thuế đơn giản (thuế suất x doanh thu) đối với hộ, cá nhân kinh doanh từ 3 tỷ đồng lên 10 tỷ đồng/năm; đồng thời nâng mức doanh thu năm để lựa chọn áp dụng phương pháp thuế suất (x) doanh thu của doanh nghiệp bằng với mức điều chỉnh của hộ, cá nhân kinh doanh là 10 tỷ đồng/năm. Ý kiến của bà thế nào?

- Việc nâng ngưỡng áp dụng phương pháp thuế tính trực tiếp trên doanh thu từ 3 tỷ lên 10 tỷ đồng mang ý nghĩa thiết thực trong việc giảm áp lực tuân thủ. Chính sách này tạo ra một "hành lang an toàn", giúp khối kinh doanh "bình dân" tập trung nguồn lực vào việc bán hàng và tạo công ăn việc làm, thay vì phải dành nhiều chi phí cho bộ máy kế toán khi quy mô chưa đủ lớn.

Tuy nhiên, khi nới rộng "cánh cửa" đơn giản hóa này, áp lực quản lý đối với cơ quan thuế sẽ dịch chuyển từ kiểm tra tài liệu sang giám sát dựa trên công nghệ và dữ liệu lớn.

- Vậy theo bà, cần những giải pháp nào để vừa tạo thuận lợi cho người nộp thuế, vừa bảo đảm công bằng và hạn chế thất thu ngân sách?

- Trước tiên, cần tiếp tục hoàn thiện đồng bộ hạ tầng số, trọng tâm là tối ưu hóa hệ thống Hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền. Cơ quan thuế cần chuyển dịch từ hậu kiểm sang giám sát dòng hàng hóa dịch vụ theo thời gian thực.

Bên cạnh đó, liên thông dữ liệu chéo toàn diện. Cần hiện thực hóa việc đối soát tự động, định kỳ dữ liệu dòng tiền từ hệ thống ngân hàng thương mại và sàn thương mại điện tử xuyên biên giới với mã số thuế cá nhân. Dòng tiền qua tài khoản chính là thước đo chính xác nhất để xác định ngưỡng 10 tỷ đồng.

Song song, cần kiểm soát rủi ro "lợi dụng chính sách". Ngưỡng 10 tỷ đồng là khá lớn, có thể dẫn đến hiện tượng một số đơn vị cố tình "chẻ nhỏ" quy mô, thành lập nhiều hộ kinh doanh liên kết nhằm né tránh nghĩa vụ lên doanh nghiệp, né tránh chế độ kế toán và nghĩa vụ bảo hiểm xã hội.

Cần chế độ kế toán siêu đơn giản để khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi

- Từ thực tiễn tư vấn thuế, theo bà, đâu là những rào cản về thuế và chi phí tuân thủ khiến hộ kinh doanh còn e ngại chuyển đổi?

- Từ thực tiễn 30 năm tư vấn thuế, tôi nhận thấy yếu tố khiến nhiều hộ kinh doanh còn cân nhắc khi chuyển đổi lên doanh nghiệp không hẳn nằm ở mức thuế suất, mà chủ yếu ở chi phí tuân thủ và yêu cầu về tính đầy đủ, minh bạch của chứng từ.

Một trong những vấn đề cần được quan tâm là hóa đơn, chứng từ đầu vào. Khối kinh doanh cá thể có thói quen mua hàng nhỏ lẻ, hàng nông sản, hàng hóa từ những nguồn chưa có đầy đủ hóa đơn, chứng từ theo quy định. Khi chuyển lên doanh nghiệp, nếu thiếu chứng từ đầu vào hợp pháp, các khoản chi phí liên quan có thể không được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế. Điều này có thể làm tăng nghĩa vụ thuế và tạo áp lực lên dòng tiền của doanh nghiệp mới chuyển đổi.

Cùng với đó là yêu cầu tuân thủ về kế toán và các nghĩa vụ đối với người lao động. Việc duy trì bộ máy kế toán, lập báo cáo tài chính và thực hiện nghĩa vụ bảo hiểm xã hội bắt buộc làm phát sinh thêm chi phí tuân thủ đối với những chủ thể vốn quen với mô hình quản trị gọn nhẹ, linh hoạt của hộ kinh doanh. Vì vậy, quá trình chuyển đổi cần có lộ trình và các giải pháp hỗ trợ phù hợp để hộ kinh doanh có thời gian thích ứng.

Từ thực tế đó, có thể thấy, các đề xuất của Chính phủ sẽ tạo thêm dư địa hỗ trợ hộ kinh doanh, giảm áp lực thuế và chi phí tuân thủ trong ngắn hạn. Để chính sách đồng thời tạo động lực mạnh hơn cho quá trình chuyển đổi lên doanh nghiệp, cần tiếp tục hoàn thiện các cơ chế hỗ trợ về kế toán, hóa đơn, bảo hiểm xã hội và quản trị trong giai đoạn chuyển tiếp.

Việc nâng ngưỡng lên 10 tỷ đồng giúp mở rộng phạm vi được áp dụng phương pháp thuế đơn giản, qua đó tạo thuận lợi cho nhiều hộ kinh doanh. Song song với đó, chính sách cũng cần tạo đủ động lực để những hộ đã đạt quy mô, năng lực quản trị phù hợp chủ động chuyển đổi lên doanh nghiệp, thay vì duy trì mô hình hiện tại chỉ vì chênh lệch về chi phí và nghĩa vụ tuân thủ.

- Vậy theo bà, cần có thêm những giải pháp nào để tạo thuận lợi và khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp?

- Chính sách giảm thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân sẽ tạo thêm nguồn lực cho các chủ thể kinh doanh có phát sinh thu nhập chịu thuế. Trong bối cảnh hiện nay, nhiều hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ cũng đang đối mặt với áp lực thu hẹp biên lợi nhuận do chi phí mặt bằng, logistics, nhân công và vận hành trên các nền tảng số gia tăng. Với những đơn vị có lợi nhuận thấp hoặc chưa có lãi, mức độ thụ hưởng trực tiếp từ chính sách giảm thuế sẽ hạn chế hơn.

Do đó, cùng với chính sách hỗ trợ về thuế, Quốc hội và Chính phủ có thể tiếp tục đẩy mạnh các giải pháp mang tính dài hạn, nhất là đơn giản hóa thủ tục hành chính và giảm chi phí tuân thủ pháp luật. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để hộ kinh doanh có thêm động lực chuyển đổi và phát triển lên mô hình doanh nghiệp.

Cơ quan quản lý cũng có thể nghiên cứu, xây dựng một chế độ kế toán siêu đơn giản dành riêng cho doanh nghiệp siêu nhỏ chuyển đổi từ hộ kinh doanh. Mô hình này nên cho phép các doanh nghiệp áp dụng phương pháp kế toán dựa trên dòng tiền thu trừ đi chi thực tế (kế toán một dòng), thay vì bắt buộc tuân thủ toàn bộ các chuẩn mực kế toán hiện hành.

Khi chi phí tuân thủ của doanh nghiệp siêu nhỏ được giảm xuống mức hợp lý, cùng với các chính sách hỗ trợ về thuế, kế toán và quản trị trong giai đoạn chuyển tiếp, hộ kinh doanh sẽ có thêm động lực để chuyển đổi lên doanh nghiệp. Đây cũng là điều kiện để quá trình chính thức hóa hoạt động kinh doanh diễn ra thuận lợi và bền vững hơn.

- Xin cảm ơn bà!

Đan Thanh thực hiện