Phát huy hiệu quả các cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí MinhBài cuối: Hoàn thiện thể chế phát huy vai trò đầu tàu kinh tế, trung tâm đổi mới sáng tạo và hội nhập
Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, Thành phố Hồ Chí Minh cần được xem là địa bàn tiên phong đổi mới thể chế, thử nghiệm các mô hình phát triển mới và thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới của quốc gia. Thành phố kiến nghị Quốc hội tiếp tục đồng hành trong quá trình hoàn thiện thể chế, bảo đảm cho thành phố có đủ điều kiện phát huy vai trò đầu tàu kinh tế, cực tăng trưởng, trung tâm đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế của cả nước.
Ưu tiên xem xét, thông qua Luật Đô thị đặc biệt
Bên cạnh những thời cơ phát triển mang tính lịch sử và những tín hiệu về một làn sóng đột phá mạnh mẽ về thể chế, cùng với những yêu cầu mới, Thành phố Hồ Chí Minh cũng đang đối mặt với một số rủi ro và thách thức thể chế cần được nhận diện và xử lý kịp thời. Từ thực tiễn triển khai các chủ trương của Đảng và các nghị quyết của Quốc hội, yêu cầu phát triển của thành phố trong giai đoạn mới không chỉ dừng lại ở việc tiếp tục bổ sung các cơ chế đặc thù riêng lẻ mà đòi hỏi phải từng bước hình thành một khuôn khổ thể chế phát triển ổn định, đồng bộ, có khả năng thích ứng cao và phù hợp với vai trò của một đô thị đặc biệt, trung tâm kinh tế, tài chính, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế của cả nước.
Trên cơ sở đó, Thành phố Hồ Chí Minh kiến nghị Quốc hội ưu tiên xem xét, thông qua Luật Đô thị đặc biệt đúng với tinh thần Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị: hoàn thiện thể chế phát triển vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò đầu tàu kinh tế, trung tâm lớn về kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ của cả nước và khu vực; đưa thể chế và chính sách trở thành một lợi thế cạnh tranh mới của thành phố trong khu vực và trên trường quốc tế.
Theo UBND thành phố, Luật Đô thị đặc biệt tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho tổ chức và hoạt động của Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới. Luật cần thể chế hóa đầy đủ các nguyên tắc phân quyền triệt để, toàn diện, chính quyền địa phương tự chủ, tự chịu trách nhiệm; đồng thời, tạo cơ chế linh hoạt để thành phố chủ động giải quyết các vấn đề phát sinh từ thực tiễn phát triển. Đô thị đặc biệt Thành phố Hồ Chí Minh được áp dụng cơ chế, chính sách đột phá; có mức độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm cao trong quản lý và phát triển; được ưu tiên nguồn lực, phân quyền triệt để để phát huy vai trò.
Nghiên cứu các cơ chế tài chính đô thị hiện đại
Cùng với đó, thành phố kiến nghị việc tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến đầu tư công, ngân sách nhà nước, quy hoạch, đất đai, quản lý tài sản công, hợp tác công tư và quản lý đô thị nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn trong huy động và phân bổ nguồn lực cho phát triển; kết nối chặt chẽ với Luật Đô thị đặc biệt và thực tiễn của thành phố. Đặc biệt, cần nghiên cứu các cơ chế tài chính đô thị hiện đại, phát triển các công cụ mới cho phép các đô thị linh hoạt trong huy động nguồn lực đầu tư các dự án hạ tầng chiến lược và các dự án có tính lan tỏa lớn. Tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho các mô hình phát triển mới như: Trung tâm Tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, các mô hình kinh tế mới, trí tuệ nhân tạo, đổi mới sáng tạo và các mô hình thử nghiệm chính sách (sandbox)… gắn chặt với thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh.
Việc tăng cường giám sát thực hiện các nghị quyết đặc thù dành cho Thành phố Hồ Chí Minh theo hướng đánh giá thực chất hiệu quả chính sách, mức độ đạt được mục tiêu và tác động phát triển cũng cần được quan tâm. Theo đó, tập trung lựa chọn một số chuyên đề giám sát trọng tâm trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI như: việc thực hiện Nghị quyết số 260/2025/QH15; triển khai Nghị quyết số 188/2025/QH15 về phát triển hệ thống đường sắt đô thị; việc triển khai Nghị quyết số 222/2025/QH15 về Trung tâm Tài chính quốc tế; thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và các cơ chế phân quyền, phân cấp cho thành phố. Đồng thời, tiếp tục đổi mới phương thức giám sát theo hướng ứng dụng dữ liệu số, tăng cường giám sát dựa trên kết quả đầu ra, quản trị rủi ro và trách nhiệm giải trình, bảo đảm nguyên tắc trao quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực nhưng không làm gia tăng không cần thiết các chi phí hành chính và chi phí tuân thủ.
Có thể thấy, trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, Thành phố Hồ Chí Minh cần được xem là địa bàn tiên phong đổi mới thể chế, thử nghiệm các mô hình phát triển mới và thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới của quốc gia. Thành phố kiến nghị Quốc hội tiếp tục đồng hành trong quá trình hoàn thiện thể chế, bảo đảm cho thành phố có đủ điều kiện phát huy vai trò đầu tàu kinh tế, cực tăng trưởng, trung tâm đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế của cả nước.