Điều gì thúc đẩy Thủ tướng Israel từ chối kế hoạch Gaza?

Trong những vấn đề khó khăn, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu thường lựa chọn trì hoãn quyết định. Nếu buộc phải bày tỏ lập trường, ông thường để lại một khoảng mơ hồ nhất định, tạo dư địa xoay xở trong trường hợp tình hình trở nên bất lợi.

Tuy nhiên, lần này, khi đề cập lộ trình của Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm thúc đẩy thỏa thuận ngừng bắn tại Gaza, ông Netanyahu đã không để lại bất kỳ sự mơ hồ nào.

“Tôi muốn nói thật chính xác: Israel không chấp nhận văn kiện 15 điểm”, ông Netanyahu tuyên bố trong phần phát biểu khai mạc phiên họp nội các hàng tuần của Israel ngày 9/8. Đó là một động thái có thể đem lại nhiều rủi ro, bởi nó có khả năng khiến Tổng thống Trump nổi giận.

Mỹ sốt sắng, Israel thờ ơ

Trong bối cảnh ngày càng cần một thắng lợi đối ngoại, nhất là khi cuộc chiến với Iran chưa mang lại kết quả như kỳ vọng, Tổng thống Trump đã tập trung trở lại vào hồ sơ Gaza khoảng 10 ngày trước. Ông tuyên bố, Hội đồng Hòa bình của mình đã đạt được một “thỏa thuận lịch sử” với Hamas về việc giải giáp hoàn toàn lực lượng này. Đặc phái viên hàng đầu của Hội đồng Hòa bình, ông Nickolay Mladenov, sau đó giải thích trên mạng xã hội X rằng quá trình loại bỏ vũ khí phải được tiến hành “đồng bộ” với việc quân đội Israel rút khỏi Gaza.

Theo cách tiếp cận này, tiến trình sẽ được thực hiện theo từng giai đoạn: Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) từng bước rút khỏi các vị trí bên trong Gaza, đồng thời Hamas bàn giao vũ khí.

Tuy nhiên, những hy vọng còn lại về khả năng thuyết phục ông Netanyahu tham gia tiến trình như vậy dường như đã trở nên rất mong manh. “IDF sẽ không tiến hành bất kỳ cuộc rút quân nào cho đến khi Hamas bị giải giáp. Khi nói giải giáp Hamas, tôi muốn nói đến vũ khí hạng nặng, vũ khí hạng nhẹ và toàn bộ các loại vũ khí. Chúng tôi đang nói đến việc giải giáp thực sự, chứ không phải một cuộc giải giáp mang tính hình thức”, nhà lãnh đạo Israel tuyên bố.

Tính đến chiều 9/8, Tổng thống Trump vẫn chưa trực tiếp lên tiếng về tuyên bố của ông Netanyahu. Trên mạng xã hội Truth Social, ông chỉ đăng lại phát biểu của cựu Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton bày tỏ ủng hộ kế hoạch Gaza.

Trong khi đó, xuất hiện trên Kênh 12 của Israel vào tối cùng ngày, ông Mladenov dường như vẫn để ngỏ khả năng thực hiện một tiến trình theo từng giai đoạn, song đồng thời nhấn mạnh Hamas phải là bên hành động trước.

“Không ai bị yêu cầu làm bất cứ điều gì, đặc biệt là Israel, trước khi chúng ta có những bước đi đã được kiểm chứng trên thực địa. Nếu việc loại bỏ vũ khí được xác minh, vũ khí được thu khỏi các phe phái, đưa vào kho và cuối cùng bị vô hiệu hóa, Israel sẽ rút khỏi Gaza”, ông Mladenov nói.

Hamas và Israel đều hoài nghi

Không thiếu những hoài nghi xung quanh kế hoạch này, đặc biệt đối với hai bên liên quan trực tiếp là Israel và Hamas. Cả hai đều có chung lợi ích trong việc bảo đảm rằng, nếu tiến trình thất bại, bên còn lại sẽ phải chịu trách nhiệm.

Phản ứng trước tuyên bố của ông Netanyahu, Hamas thể hiện thái độ tương đối kiềm chế. Lực lượng này khẳng định vẫn cam kết thực hiện lộ trình, đồng thời kỳ vọng Hội đồng Hòa bình sẽ “gây sức ép” buộc Thủ tướng Israel tuân thủ kế hoạch.

Dù có nhiều hoài nghi về ý định thực sự của Hamas, khả năng xác minh quá trình loại bỏ vũ khí hay mức độ sẵn sàng rút quân của ông Netanyahu, một câu hỏi vẫn được đặt ra: Tại sao Thủ tướng Israel lại công khai thách thức Tổng thống Trump? Liệu một chính trị gia được những người ủng hộ coi là bậc thầy chiến lược có thể xử lý vấn đề khéo léo hơn hay không?

Câu trả lời nằm ở cuộc tổng tuyển cử

Câu trả lời nằm ở cuộc tổng tuyển cử Israel. Chỉ còn chưa đầy 12 tuần nữa cuộc bầu cử sẽ diễn ra, trong khi các cuộc thăm dò cho thấy ông Netanyahu vẫn đang ở thế bất lợi. Đã đến lúc ông phải gửi tới cử tri một thông điệp rõ ràng, không mập mờ.

Mọi thủ tướng Israel đều phải thành lập một liên minh cầm quyền gồm nhiều đảng phái. Theo nhận xét của một số nhà quan sát, ông Netanyahu thường muốn định hình liên minh tiếp theo ngay trước cuộc bầu cử, thay vì chờ đến khi kết quả được công bố.

Sau khi phiếu bầu được kiểm, nếu muốn tiếp tục cầm quyền, ông sẽ cần sự ủng hộ của các đồng minh cực hữu. Vì vậy, ông Netanyahu chịu sức ép lớn trước những lời chỉ trích công khai từ các đối tác này đối với lộ trình Gaza.

Các đồng minh cực hữu còn yêu cầu đảo ngược quyết định trước đó của nội các Israel về việc chấp thuận triển khai Lực lượng Ổn định quốc tế tại Gaza. Lực lượng này dự kiến giám sát an ninh trong một dự án thí điểm quy mô nhỏ tại vùng lãnh thổ.

Theo Đài Phát thanh quân đội Israel, ông Netanyahu đã âm thầm cho phép bắt đầu hoạt động tái thiết tại khu vực thí điểm. Động thái ấy có thể bị các đồng minh cánh hữu diễn giải là một biểu hiện nhượng bộ nữa của nhà lãnh đạo Israel.

Tuy nhiên, sẽ là sai lầm nếu chỉ coi lập trường mới của ông Netanyahu là hành động nhằm xoa dịu phe cực hữu. Phần lớn cử tri Israel vẫn có thiện cảm với ông Trump, nhưng cho rằng Tổng thống Mỹ đã sai lầm nghiêm trọng nếu muốn hạn chế quyền tự do hành động của Israel tại Gaza dưới bất kỳ hình thức nào.

Các đối thủ chính của ông Netanyahu cũng khó có khả năng hưởng ứng lập luận mà ông Mladenov đưa ra trên truyền hình ngày 9/8. Đặc phái viên này cho rằng chỉ khi kế hoạch của Hội đồng Hòa bình được thực hiện đầy đủ mới có thể bảo đảm rằng một cuộc tấn công quy mô lớn như sự kiện năm 2023 nhằm vào các cộng đồng Israel gần Gaza sẽ không tái diễn.

Tuy nhiên, sẽ là điều bất ngờ nếu các ứng cử viên thủ tướng như Gadi Eisenkot, Naftali Bennett hay nhiều chính trị gia khác cho rằng lập trường này có thể giúp họ giành được nhiều phiếu bầu.

Một quan chức thuộc Hội đồng Hòa bình của Mỹ tìm cách nhấn mạnh rằng Israel đã thể hiện sự kiềm chế quân sự tại Gaza trong những ngày gần đây, đồng thời điều chỉnh chính sách lựa chọn mục tiêu.

Nhưng những tín hiệu ấy khó có thể đem lại sự an tâm cho khoảng 2 triệu người dân Gaza. Họ vẫn bị đứng ngoài các cuộc thảo luận và gần như không có khả năng quyết định số phận của chính mình.

Với ông Netanyahu, công khai bác bỏ kế hoạch của Tổng thống Trump rõ ràng là một canh bạc chính trị. Tuy nhiên, khi cuộc bầu cử đang đến gần, áp lực từ các đồng minh cực hữu gia tăng và phần lớn cử tri Israel không muốn quyền tự do hành động tại Gaza bị hạn chế, nhà lãnh đạo Israel dường như đã tính toán rằng làm phật ý ông Trump vẫn là lựa chọn ít bất lợi nhất.

Quỳnh Vũ