Cần lộ trình phù hợp việc ứng dụng công nghệ vào hoạt động hòa giải ở cơ sở

Bày tỏ nhất trí cao với sự cần thiết sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở, ĐBQH Chamaléa Thị Thủy cho rằng, việc sửa đổi Luật sẽ kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 27-NQ/TW và Nghị quyết số 66-NQ/TW; đồng thời khắc phục những hạn chế, bất cập phát sinh trong quá trình thi hành Luật năm 2013.

Quan tâm đến chính sách dân tộc và quyền tiếp cận công lý của đồng bào dân tộc thiểu số, đại biểu chỉ rõ, thực tiễn cho thấy đồng bào khi xảy ra mâu thuẫn thường có tâm lý e ngại, gặp rào cản ngôn ngữ, khó bày tỏ đầy đủ tâm tư, nguyện vọng bằng tiếng phổ thông. Điều này cũng khiến hòa giải viên gặp khó khăn trong việc nắm bắt bản chất vụ việc và tìm kiếm phương án giải quyết phù hợp.

Từ thực tế đó, đại biểu đánh giá cao việc dự thảo Luật bổ sung nguyên tắc tại khoản 8 Điều 4, quy định tiếng nói, chữ viết sử dụng trong hòa giải ở cơ sở là tiếng Việt và các bên có quyền sử dụng tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình.

Dự thảo Luật cũng quy định, đối với địa bàn có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số, tổ hòa giải phải có hòa giải viên là người dân tộc thiểu số, bảo đảm phù hợp với đặc điểm dân cư của địa phương. Cùng với đó là các quy định khuyến khích người có uy tín, già làng, trưởng bản tham gia hỗ trợ hòa giải.

Theo ĐBQH Chamaléa Thị Thủy, đây là bước tiến quan trọng, thể hiện sự tôn trọng bản sắc văn hóa, phong tục, tập quán và quyền tiếp cận công lý bình đẳng của đồng bào dân tộc thiểu số.

Từ thực tiễn tỉnh Khánh Hòa, nơi có các địa bàn miền núi với đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu bổ sung cơ chế bồi dưỡng hòa giải viên, cung cấp tài liệu hòa giải bằng tiếng dân tộc thiểu số. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ kinh phí bố trí người phiên dịch một cách thực chất, tránh tình trạng quy định khó triển khai do địa phương thiếu nguồn lực.

Đề cập việc ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số trong hoạt động hòa giải, ĐBQH Chamaléa Thị Thủy tán thành với quy định cho phép thực hiện hòa giải trực tuyến. Đây là xu thế tất yếu, góp phần giảm chi phí, tạo thuận lợi cho người dân và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động hòa giải.

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý, tại các xã vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, hạ tầng số còn hạn chế; nhiều hòa giải viên lớn tuổi chưa có điều kiện và kỹ năng tiếp cận công nghệ. Do đó, Luật cần quy định linh hoạt về lộ trình áp dụng, đồng thời có chính sách hỗ trợ hạ tầng số phù hợp với điều kiện của từng địa bàn, nhất là khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Đại biểu cũng bày tỏ ủng hộ việc bổ sung cơ chế “chỉ định hòa giải viên” tại Điều 9 của dự thảo Luật. Thực tế thời gian qua, việc bầu hòa giải viên tại một số nơi gặp khó khăn do thiên tai, dịch bệnh hoặc qua nhiều lần bầu vẫn không bảo đảm đủ số lượng, thành phần theo quy định.

Việc cho phép chỉ định hòa giải viên trong trường hợp bầu bổ sung không đạt, bầu lại không thành hoặc xảy ra sự kiện bất khả kháng sẽ giúp kịp thời kiện toàn tổ hòa giải, bảo đảm hoạt động giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp không bị gián đoạn.

Để giữ vững bản chất tự quản, dân chủ của tổ hòa giải ở cơ sở, ĐBQH Chamaléa Thị Thủy đề nghị bổ sung quy định việc chỉ định hòa giải viên phải được bàn bạc, thống nhất và lấy ý kiến của các tổ chức chính trị - xã hội là thành viên của Mặt trận tại thôn, tổ dân phố, cùng đại diện cộng đồng dân cư.

Việc lấy ý kiến cần được thực hiện đối với danh sách nhân sự dự kiến trước khi Trưởng ban Công tác Mặt trận lập hồ sơ đề nghị Chủ tịch UBND cấp xã công nhận. Quy trình này vừa tháo gỡ khó khăn trong việc kiện toàn tổ hòa giải, vừa bảo đảm sự đồng thuận và quyền tham gia của người dân.

Khẳng định hòa giải ở cơ sở là một thiết chế nhân văn sâu sắc, mang đậm bản sắc văn hóa tự quản của người Việt Nam, ĐBQH Chamaléa Thị Thủy cho rằng, việc hoàn thiện dự thảo Luật không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ cơ sở mà còn củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Thanh Mai