Phát huy hiệu quả các cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí MinhBài 2: Từng bước xây dựng hệ thống thể chế lâu dài, vượt trội
Trong bối cảnh mới, yêu cầu đặt ra cần từng bước xây dựng một hệ thống thể chế phát triển ổn định, lâu dài và vượt trội cho Thành phố Hồ Chí Minh. Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 09-NQ/TW và Chính phủ trình Quốc hội xem xét, thông qua dự án Luật Phát triển đô thị tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất là bước đi chiến lược, tạo cơ sở pháp lý để thành phố phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế, giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế, cực tăng trưởng, trung tâm đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế của cả nước trong giai đoạn phát triển mới.
Tập trung hoàn thiện thể chế, chính sách đột phá, vượt trội
Theo UBND thành phố, thực tiễn triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù ở Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy một số khó khăn, vướng mắc mang tính cấu trúc đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng vượt trội, ổn định, lâu dài; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực chất gắn với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình, bảo đảm nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Đồng thời, tạo cơ chế để thành phố chủ động hơn trong huy động, phân bổ nguồn lực, triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn, phát triển mô hình chính quyền đô thị hiện đại, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, qua đó tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu, động lực phát triển của cả nước trong giai đoạn mới.
Ngày 19/5/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 09-NQ/TW về xây dựng và phát triển thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết đặt ra mục tiêu tập trung hoàn thiện thể chế, chính sách đồng bộ, đột phá, vượt trội, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền triệt để, tạo điều kiện thúc đẩy đô thị đặc biệt thành phố Hồ Chí Minh trở thành biểu tượng phát triển năng động của Việt Nam trong thế kỷ XXI; nơi hội tụ khát vọng phát triển, năng lực cạnh tranh toàn cầu và tinh thần đổi mới sáng tạo của đất nước; khẳng định vai trò đi trước, làm mẫu; dẫn đầu về kiến tạo thể chế và chất lượng phát triển, chuẩn mực quản trị; là đầu tàu dẫn dắt tăng trưởng, cực đổi mới sáng tạo và hội nhập quan trọng của cả nước.
Cụ thể hóa Nghị quyết mới của Bộ Chính trị, ngày 3/6/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 143/NQ-CP về đề xuất xây dựng Dự án Luật Đô thị đặc biệt. Tiếp đó, Bộ Chính trị đã thống nhất đổi tên dự án Luật Đô thị đặc biệt thành dự án Luật Phát triển đô thị và đồng ý phân quyền cho đô thị đặc biệt trong xây dựng thể chế. Dự án luật đang được Quốc hội thảo luận và dự kiến sẽ được xem xét, thông qua ngay tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất này theo quy trình rút gọn.
Tạo cơ sở pháp lý cho trung tâm đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế
Cũng theo UBND Thành phố Hồ Chí Minh, những kết quả đạt được cho thấy các cơ chế, chính sách đặc thù đã tạo động lực quan trọng cho sự phát triển. Tuy nhiên, bối cảnh phát triển mới đang đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với thể chế, pháp luật và mô hình quản trị đô thị.
Trước hết, việc hình thành thành phố Hồ Chí Minh mới trên cơ sở hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu đã tạo ra một không gian phát triển có quy mô dân số, kinh tế và diện tích thuộc nhóm lớn nhất khu vực Đông Nam Á. Mô hình quản trị hiện hành vốn được thiết kế cho một đô thị đơn cực không còn hoàn toàn phù hợp với yêu cầu quản lý một siêu đô thị đa trung tâm, có tính liên kết vùng và hội nhập quốc tế sâu rộng. Điều này đòi hỏi phải xây dựng một khuôn khổ thể chế mới, đủ linh hoạt, hiện đại và có khả năng điều phối hiệu quả các nguồn lực phát triển trên phạm vi toàn đô thị.
Yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới đòi hỏi thành phố phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng dựa trên ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế tri thức. Trong khi đó, nhiều quy định pháp luật hiện hành vẫn được thiết kế theo tư duy quản lý truyền thống, chưa theo kịp sự phát triển của các mô hình kinh tế mới, các hoạt động đổi mới sáng tạo và yêu cầu cạnh tranh toàn cầu. Do đó, cần có các cơ chế pháp lý mang tính đột phá để tạo môi trường thuận lợi cho thử nghiệm chính sách, thu hút nhân tài, phát triển các ngành kinh tế mới và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế của thành phố.
Trên thực tế, việc triển khai các dự án chiến lược như: Trung tâm Tài chính quốc tế, hệ thống đường sắt đô thị, các khu thương mại tự do, trung tâm đổi mới sáng tạo và các hành lang phát triển kinh tế mới đang đặt ra yêu cầu phải có cơ chế huy động nguồn lực vượt trội. Thành phố cần được trao quyền chủ động hơn trong quyết định đầu tư, quản lý tài chính, ngân sách, khai thác tài sản công, phát triển quỹ đất và lựa chọn các hình thức hợp tác công - tư phù hợp với đặc thù của một đô thị đặc biệt.
Cùng với đó, quá trình thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và xây dựng chính quyền số đòi hỏi phải tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo hướng thực chất hơn. Nhiều vấn đề phát triển của thành phố cần được giải quyết theo nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm" thực chất, đồng thời tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình để bảo đảm quản trị hiệu quả.
Yêu cầu xây dựng nền quản trị công theo hướng Chính phủ linh hoạt (Agile Government) ngày càng trở nên cấp thiết, đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng trao quyền chủ động nhiều hơn cho chính quyền thành phố, mở rộng cơ chế thử nghiệm chính sách (sandbox), tăng cường phân cấp gắn với trách nhiệm giải trình và thúc đẩy ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong hoạt động quản trị công.
Bối cảnh đó đặt ra yêu cầu không chỉ tiếp tục hoàn thiện các cơ chế đặc thù mang tính thí điểm, mà cần từng bước xây dựng hệ thống thể chế phát triển ổn định, lâu dài và vượt trội. Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 09-NQ/TW, Quốc hội xem xét, thông qua dự án Luật Phát triển đô thị ngay tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất là bước đi chiến lược thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng, tạo cơ sở pháp lý để thành phố phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế, giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế, cực tăng trưởng, trung tâm đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế của cả nước trong giai đoạn phát triển mới.